¹3კ-1386-02 27 თებერვალი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

კასატორის თხოვნა: გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყსეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს, სადაც განმარტავდა, რომ მუშაობდა ...... სალოკომოტივო დეპოში ელმავლის მემანქანედ. 1998წ. 9 ოქტომბერს, როდესაც იგი მართავდა ელმავალს სადგურ ......-დან სადგურ ......-მდე, 2377 კილომეტრზე, გვერდით ლიანდაგზე ტარდებოდა სარემონტო სამუშაოები; ხოპერ-დოზატორი ვაგონებიდან იცლებოდა ღორღი და ერთ-ერთი ვაგონიდან მოულოდნელად გადმოხტა ბავშვი, ჩავარდა ელმავალის ქვეშ და დაიღუპა, მიუხედავად იმისა, რომ მან ყველა ზომა მიიღო აღნიშნულის თავიდან ასაცილებლად.

აღნიშნული შემთხვევის გამო, განცდილი სტრესის შედეგად მოსარჩელე ფსიქიურად დაავადდა, გახდა მეორე ჯგუფის ინვალიდი და სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით დაკარგა შრომის უნარი 80%-ით.

მოსარჩელემ თავდაპირველად სარჩელი აღძრა ....... სალოკომოტივო დეპოს მიმართ, რომელთანაც შრომით ურთიერთობაში იყო. საქმის განხილვის პროცესში გამოიკვეთა, რომ ........ სალოკომოტივო დეპოს მომხდარში ბრალი არ მიუძღვის, რის გამოც დავაში მოპასუხედ ჩაბმულ იქნა ........ სალიანდაგო დისტანცია, რომელიც აწარმოებდა სამუშაოებს უბედური შემთხვევის ადგილას. მოსარჩელემ შეცვალა სარჩელის საფუძველი და ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა ........ სალიანდაგო დისტანციისაგან. მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითა, რომ სამუშაოს მწარმოებლის მხრიდან არ იქნა შესრულებული მოქმედი წესები, კერძოდ ინსტრუქცია ცპ-4621 2.2.1 პუნქტი, რომლის თანახმად სამუშაოთა ხელმძღვანელი ვალდებულია თვალყური ადევნოს, რომ სამუშაოთა წარმოების ზონაში არ იმყოფებოდნენ უცხო პირები, რის შედეგადაც მოხდა უბედური შემთხვევა, რამაც გამოიწვია მისი ფსიქიკური მოშლილობა. მოსარჩელემ დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 1998წ. 9 ოქტომბერს გზის აღდგენითი სამუშაოები მიმდინარეობდა მოქმედი ინსტრუქციების სრული დაცვით, კერძოდ, შემთხვევა მოხდა იმ ლიანდაგზე, რომელზეც არ წარმოებდა რაიმე სამუშაოები, შემთხვევის ადგილი არ შედიოდა სამუშაოთა წარმოების ზონაში. მატარებლის მოახლოებისას გზის ოსტატმა მუშები გადაიყვანა უსაფრთხო ზონაში და ოსტატს ამ პერიოდში აღარ შეეძლო გაეკონტროლებინა ხოპერ-დოზატორ ვაგონზე უცხო პირის – ბავშვის მოხვედრა.

........ რაიონული სასამართლოს 2002წ. 12 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ. გის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ ერთჯერადად 8000 ლარი და ყოველთვიურად 232 ლარის გადახდა.

ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ 1998წ. 9 ოქტომბრის ....... გადასარბენის 2377 კილომეტრზე მე-8 პიკეტის ტერიტორიაზე, ....... სალიანდაგო დისტანციის მიერ სამუშაოების ჩატარების ტერიტორიაზე მოხდა უბედური შემთხვევა. ერთ-ერთ ხოპერ-დოზატორის ვაგონიდან გადმოხტა 13 წლის მოზარდი, რომელიც ჩავარდა ელმავალის ქვეშ, რის შედეგად იგი ადგილზე გარდაიცვალა. ელმავალს მართავდა მოსარჩელე, რომელსაც განცდილი სტრესის გამო მოეშალა ფსიქიკური ჯანმრთელობა და დაკარგა შრომის უნარი 80%-ით.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოპასუხემ დაარღვია “რკინიგზისა და ნაგებობების რემონტისა და შენახვის უშიშროების ტექნიკის და საწარმოო სანიტარიის წესები”, რითაც ჩაიდინა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რადგან აღნიშნული წესები სასამართლომ არ მიიჩნია ნორმატიულ აქტად. აღნიშნული წესები დამტკიცებულია საბჭოთა კავშირის მიმოსვლის გზების მინისტრის მოადგილის მიერ 1988წ. 8 სექტემბერს, არ არის რეგისტრირებული ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში, რის გამოც სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ წესების დარღვევა ვერ ჩაითვლება მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მხრიდან ადგილიც რომ ჰქონოდა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, არ არსებობს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ამ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ფსიქიური ჯანმრთელობის მოშლის პირდაპირი მიზეზი იყო ბავშვის დაღუპვა და არა მოპასუხის მხრიდან დადგენილი წესების დაუცველობა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ წესების დაუცველობასა და ჯანმრთელობის მოშლას შორის არ არსებობს ისეთი კავშირი, როდესაც ერთი მოვლენა გარკვეულ პირობებში კანონზომიერად, აუცილებლად იწვევს მეორეს.

....... რეგიონალური ტრანსპორტის პროკურატურის 1998წ. 13 ოქტომბრის სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ დადგენილების საფუძველზე მიიჩნია, რომ ბავშვის დაღუპვაში არ არის დადგენილი სალიანდაგო დისტანციის ბრალი, ბავშვის გარდაცვალება გამოწვეული იყო პირადი გაუფრთხილებლობით.

სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ ბავშვის დაღ უპვის მიმართ კიდევ შეიძლებოდა ყოფილიყო მსჯელობა მოპასუხის ბრალზე, მოსარჩელის ჯანმრთელობის შერყევაში კი მოპასუხეს ბრალი ვერ შეერაცხება, ვინაიდან მისი მუშაკისათვის შეუძლებელი იყო იმის გათვალისწინება, თუნდაც არამართლზომიერი ქმედების გამო, შეიძლებოდა დამდგარიყო ასეთი შედეგი მოსარჩელის ჯანმრთელობისათვის.

სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ გამოიყენა სკ-ს 992-ე, 997-ე მუხლები და 2002წ. 1 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა ამ საქმეზე ....... რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ლ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელიც მოითხოვს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის მოსაზრებით საქმე განიხილა იმ მოსამართლეებმა, რომლებიც ადრე მონაწილეობდნენ ამ საქმის განხილვაში, რაც სსკ-ს 394-ე მუხლის თანახმად კანონის დარღვევით მიღებულ გადაწყვეტილებად უნდა ჩაითვალოს.

სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა, რომ ცპ-4621 ინსტრუქციას არა აქვს იურიდიული ძალა. კასატორის მოსაზრებით სასამართლოს რკინიგზაზე მოქმედი უსაფრთხოების სხვა ინსტრუქციებზეც უნდა ემსჯელა. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო ინსტრუქციებს საქართველოს რკინიგზა ყოველდღიურ საქმიანობაში იყენებდა.

კასატორს მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია ასევე იმ ნაწილში, სადაც სასამართლო მსჯელობს მიზეზობრივ კავშირზე. კასატორის მოსაზრებით მოპასუხის მხრიდან ცკ-4261 პ. 2.2.1-ის დარღვევასა და მოსარჩელის ჯანმრთელობის ზიანის მიყენებას შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირია და მოპასუხის ბრალი გამოიხატება გაუფრთხილებლობის სახით.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლოს მტკიცებულებად არ უნდა გამოეყენებინა პროკურატურის დადგენილება, რადგან გამოძიება არ ჩატარებულა სრულყოფილად.

სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა შკკ-ს 155-ე მუხლი ან სკ-ს 992-ე, 997-ე და 999-ე მუხლები და ასეთ შემთხვევაში სარჩელის დაკმაყოფილება შეიძლებოდა მეორე მოპასუხეზე – სალოკომოტივო დეპოზე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეისწავლა საქმის მასალები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 29-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად მოსამართლე, რომელიც მონაწილეობდა საქმის განხილვაში სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, ვერ მიიღებს მონაწილეობას ამ საქმის განხილვაში პირველი ინსტანციის ან/და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში.

მითითებული ნორმა არ უკრძალავს მოსამართლეს, რომელმაც ადრე მიიღო მონაწილეობა საქმის განხილვაში სააპელაციო სასამართლოში, ისევე მიიღოს მონაწილეობა იმავე ინსტანციის სასამართლოში. ამ ნორმის შესაბამისად იგი ვერ მიიღებს მონაწილეობას ქვემდგომ და ზემდგომ ინსტანციის სასამართლოში იმავე საქმის განხილვაში.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ კასატორის მიერ მითითებული ორი მოსამართლე ადრე მონაწილეობდა საქმის განხილვაში სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, რა დროსაც საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა რაიონულ სასამართლოს. შემდეგ განმეორებით მიიღეს მონაწილეობა ისევ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში. აღნიშნული კი კანონით დასაშვებია, რის გამოც საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ.

1991წ. ნოემბერში ქ. ალმა-ათაში, ტრანსპორტის მინისტრების თათბირზე მიღებული “ტრანსპორტის სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის ძირითადი პრინციპების შესახებ” დეკლარაციის თანახმად შენარჩუნებულია მოქმედება იმ დებულებების, ინსტრუქციების, სტანდარტების, ტექნიკური პირობების და სხვა ნორმატიული აქტებისა, რომლებიც უზრუნველყოფენ ყველა სახის ტრანსპორტის მუშაობის რეგლამენტირებასა და მოძრაობის უსაფრთხოებას.

აქედან გამომდინარე საქართველოს რესპუბლიკის ტრანსპორტის მინისტრის 1996წ. 12 მარტის ბრძანებით დაევალათ რკინიგზის უფროსს, ავიაციის სამმართველოს უფროსს და საქართველოს საზღვაო სანაოსნოს უფროსს ახალი სამთავრობო გადაწყვეტილების მიღებამდე ეხელმძღვანელათ ყველა იმ ნორმატიული დოკუმენტით, რომელიც დამტკიცებული იყო სსრ კავშირის გზათა მიმოსვლის, სამოქალაქო ავიაციის და საზღვაო ფლოტის სამინისტროების მიერ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ რკინიგზა ყოველდღიურ საქმიანობაში იყენებს საბჭოთა კავშირის მინისტრის მიერ გამოცემულ ინსტრუქციებს და სასამართლომ არასწორად მიიჩნია ისინი იურიდიული ძალის არმქონედ.

მიუხედავად აღნიშნულისა საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს, რადგან სააპელაციო პალატამ უარი უთხრა ლ. გ-ს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ასევე იმ საფუძვლით, რომ არ არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მხრიდან უსაფრთხოების წესების დაუცველობასა და მოსარჩელის ფსიქიურ მოშლილობას შორის, რასაც ასევე იზიარებს საკასაციო პალატა.

სკ-ს 992-ე მუხლის თანახმად პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აქედან გამომდინარე იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, წარმოშობილი ზიანი და ბოლოს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი.

ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი წარმოადგენს სავალდებულო პირობას დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომისათვის და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო პირდაპირი (და არა ირიბი) და გარდაუვალი (არა შემთხვევითი) შედეგი ზიანის მიმყენებლის მოქმედებისა (უმოქმედობისა).

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ლ. გ-ის ფსიქიური ჯანმრთელობის მოშლის პირდაპირი მიზეზი არის ბავშვის დაღუპვა და არა მოპასუხის მხრიდან დადგენილი წესების დაუცველობა. ლ. გ-ის ჯანმრთელობის მოშლას და მოპასუხის მიერ დადგენილი წესების დაუცველობას შორის არ არსებობს ისეთი კავშირი, როდესაც ერთი მოვლენა კანონზომიერად, გარდაუვალად აუცილებლად იწვევს მეორეს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე ვინაიდან დამდგარი ზიანი არ არის პირდაპირი შედეგი სალიანდაგო დისტანციის მიერ დადგენილი წესების დაუცველობისა, არ არსებობს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველი. აქედან გამომდინარე სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება სწორია და იგი უნდა დარჩეს უცვლელად.

კასატორის მითითებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო პალატას უნდა გამოეყენებინა შკკ-ს 155-ე მუხლი და ზიანის ანაზღაურება დაეკისრებინა მეორე მოპასუხისათვის – სალოკომოტივო დეპოსათვის, საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს, რადგან მოსარჩელემ რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისას შეცვალა სარჩელის საფუძველი, მოპასუხე და ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა მხოლოდ სალიანდაგო დისტანციისაგან. აღნიშნულიდან გამომდინარე არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნა სალოკომოტივო დეპოს მიმართ და სააპელაციო პალატა შესაბამისად ვერ განიხილავდა არარსებულ მოთხოვნას, რადგან სსკ-ს 248-ე მუხლის თანახმად სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ლ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.