¹3კ-1388-02 27 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

ქ. გაბელაია

სარჩელის საგანი: მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ვ. კ-ამ 1999წ. 19 ნოემბერს განცხადებით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ქ. თბილისში, ..... მდებარე ერთსართულიანი სახლის, ლიტერ “ა” ნაგებობის, ¹6,7,8 ოთახების, ¹1,2,3,4,5 სარდაფების, ლიტერ “ბ”, “დ” და “ვ” სათავსების – საქვაბის, სამზარეულოს, აბანოსა და ღია აივანის მესაკუთრედ ცნობა. ზემოხსენებულ მისამართზე მდებარე ერთსართულიანი სახლი¾ ირიცხება ვ. ბ-ეზე და ვ. მ-ზე, რომელიც გარდაიცვალა 1961 წელს. მ. კ-ა სახლის მესაკუთრედ ცნობას ითხოვს იმ მოტივით, რომ მისმა მეუღლემ, აწ გარდაცვლილმა ლ. ბ-მა ჯერ იქირავა, ხოლო შემდგომში შინაურული ხელწერილით იყიდა ¹48 7,79 კვ.მ ერთი ოთახი ვ. მ-ისაგან. ვ. კ-ამ მეუღლესთან ერთად გაიუმჯობესა რა საცხოვრებელი პირობები, ზემოხსენებულ ¹9 ოთახს მიაშენა ¹6,7 ოთახი და სარდაფები. გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ ¹8 ოთახი დაინგრა და იგი თავიდან აღადგინა ლ. ბ-მა შვილთან ერთად, რის შემდეგაც ოთახი გახდა 10,68 კვ.მ. მათ მიერვე აშენებულ იქნა სამზარეულო, საპირფარეშო, აბაზანა, ღია აივანი და საქვაბე. ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1994წ. 13 ივნისის გადაწყვეტილებით ე. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მას სარგებლობის უფლებით იზოლირებულად გამოეყო ყველა ზემოაღნიშნული ფართი, ხოლო ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 1996წ. 13 თებერვლის ¹45 განკარგულებით ყველა უკანონო ნაგებობა დაკანონდა. 1996წ. 16 აგვისტოს გარდაიცვალა კ-ას შვილი ე. ბ-ი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვ. კ-ამ მოითხოვა თავის და თავისი ოჯახის წევრების მიერ აშენებულ ნაგებობებზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლომ უდავო წარმოების წესით განიხილა რა ვ. კ-ას განცხადება, 1999წ. 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა იგი: ვ. კ-ა ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლის, ლიტერ “ა-ს” ¹6,7,8 ოთახების, საქვაბის, სამზარეულოს, აბანოსა და ღია აივნის მესაკუთრედ.

ამავე სახლის¾3/4-ის მესაკუთრე ვ. ბ-ის წარმომადგენელმა ვ. ბ-ემ 2001წ. 20 სექტემბერს საჩივრით მიმართა სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სსკ-ს 423-ე მუხლის “ბ” პუნქტზე მითითებით იმ მოტივით, რომ ვ. ბ-ე წარმოადგენდა რა სახლის თანამესაკუთრეს, იგი მოწვეული უნდა ყოფილიყო მხარედ.

ვ. ბ-ის განცხადება დასაშვებად იქნა ცნობილი და თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 13 თებერვლის განჩინებით ამავე სასამართლოს 1999წ. 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი და დაინიშნა ვ. კ-ას განცხადების სასარჩელო წარმოების წესით განხილვა.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ვ. კ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. კ-ამ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 12 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ვ. კ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 13 თებერვლის განჩინება და 2002წ. 3 აპრილის გადაწყვეტილება. უარი ეთქვა ვ. ბ-ეს გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 26 ნოემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ განცხადების დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო. პალატამ დაადგინა, რომ სადავო სახლის ნაწილი ირიცხებოდა ვ. ბ-ის მამკვიდრებელ ლ. კ-აზე, ხოლო ნაწილი – ვ. მ-ზე. ამ ფართზე ვ. კ-ა აწარმოებდა უნებართვო მიშენებებს. გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილი იურიდიული ფაქტით, რომლითაც ვ. კ-ა ცნობილ იქნა სადავო ფართზე მესაკუთრედ, ვ. ბ-ის უფლებები არ შელახულა, რასაც ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ დავის განხილვისას ვ. ბ-ეს შეგებებული სარჩელი არ წარუდგენია. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რადგან ვ. ბ-ე არ იყო პირი, რომელიც საქმეში ჩაბმული იყო მხარედ ან მესამე პირად, იგი სასამართლოს სხდომაზე არ უნდა მიეწვია, გარდა ამისა, ვ. ბ-ემ ვერ დაასაბუთა – ვ. კ-ას მესაკუთრედ ცნობის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანით რატომ შეილახა მისი უფლებები.

ვ. ბ-ე საკასაციო საჩივრით ითხოვს საოლქო სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას შემდეგი საფუძვლებით:

1. 1943წ. 24 ივლისს გაფორმებული სახლთმფლობელობის საკუთრებისა და სარგებლობის ხელშეკრულების მიხედვით ლ. კ-ამ და ვ. მ-მა რეალურ წილებად გამიჯნეს თავიანთი საცხოვრებელი სახლი. ლ. კ-ას დარჩა 4 საცხოვრებელი ოთახი, გალერეა და ორი დამხმარე სათავსი, ხოლო ვ. მ-ს 60 კვ.მ თავლა და 22 კვ.მ “სამანნიკი”. აღნიშნულით დასტურდება, რომ ვ. მ-ი არასდროს ყოფილა უშუალოდ საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრე და ტექ. აღრიცხვის სამსახურის ჩანაწერებით იგი მხოლოდ ეზოში ცალკე მდგომი ნაგებობების მესაკუთრე იყო. ამ სამსახურს არ მოეპოვება ცნობები სახლის რეალური გაყოფის შესახებ.

2. ტექნიკური აღრიცხვის ჩანაწერებით საცხოვრებელი სახლი შედგება სამი საცხოვრებელი _ ¹6,7,8 ოთახისაგან, რომლებიც 1943წ. 24 ივლისის სახლის სარგებლობის ხელშეკრულებით სარგებლობის უფლებით გამოყოფილი აქვს ლ. კ-ას, რომლითაც ამჟამად სარგებლობს მისი უფლებამონაცვლე ვ. ბ-ე. ვინაიდან სასამართლო გადაწყვეტილებით აპელანტი ვ. კ-ა ცნობილია ვ. მ-ის სამართალმემკვიდრედ, მასზე ვრცელდება ზემოხსენებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგები. ვ. კ-ასათვის ვ. ბ-ის საგებლობაში და საკუთრებაში არსებული ოთახების მიკუთვნებით უხეშად დაირღვა ვ. ბ-ის ინტერესები. ამასთან, სახლზე განხორციელებული უკანონო მინაშენი ზღუდავს ვ. ბ-ის საკუთრებაში არსებული ნაგებობების სრულფასოვან განკარგვას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვ. ბ-ე აუცილებლად უნდა ყოფილიყო მიწვეული იურიდიული ფაქტის დადგენისას.

3. საქმეში არსებული მასალებით დასტურდება, რომ ვ. კ-ასათვის მიკუთვნებული ¹34 სარდაფი აშენებულია ვინმე ა. კ-ის დაკვეთით შედგენილი გეგმის მიხედვით. მშენებლობისთვის საჭირო კრედიტი გამოტანილია სწორედ მის სახელზე, თუმცა თანხები გადახდილი ლ. კ-ას მიერ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ვ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თბილისში, ...... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 3/4 საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა ლ. კ-აზე, რომელიც მემკვიდრეობით მიიღო ვ. ბ-ემ. თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერებით ამავე სახლის 1/4 ირიცხება ვ. ა-ს ძე მ-ზე.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულმა სასამართლომ უდავო წარმოების წესით განიხილა რა ვ. კ-ას განცხადება მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, 1999წ. 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ვ. კ-ა ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ...... მდებარე ვ. მ-ის და ვ. ბ-ეზე რიცხულ ლიტ “ა” საცხოვრებელ სახლში ¹6 (8,77 კვ.მ), ¹7 (13,26კვ.მ), ¹8 (10,68კვ.მ) ოთახების, ¹1,2,3,4,5 სარდაფების შესაბამისი ფართით, ლიტ “ბ”, “დ” და “ვ” სათავსების საქვაბის, სამზარეულოს, აბანოსა და ღია აივნის მესაკუთრედ. აღნიშნული გადაწყვეტილება ვ. ბ-ის წარმომადგენლის, ვ. ბ-ის განცხადების საფუძველზე ბათილად იქნა ცნობილი ამავე სასამართლოს 2002წ. 13 თებერვლის განჩინებით.

მითითებული განჩინების მიღებისას პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა სსკ-ს 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” პუნქტით, რომლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული მხარის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ ერთ-ერთი მხარე ან წარმომადგენელი თუ მას კანონიერი წარმომადგენელი სჭირდება, არ იყო მიწვეული საქმის განხილვაში. დასახელებული ნორმით საქმის წარმოების განახლებაზე უფლებამოსილ პირებად შეიძლება მიჩნეულ იქნენ როგორც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მიღებამდე საქმის სასამართლოს განხილვაში მონაწილე მხარეები, აგრეთვე ის პირებიც, ვის ინტერესებსაც შეეხო გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ბათილად ცნობილი სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანით არ შელახულა ვ. ბ-ის უფლებები, რის გამოც იგი საქმეში მხარედ არ უნდა ყოფილიყო ჩაბმული. ვ. კ-ა სასამართლოში აღძრული განცხადებით ითხოვდა იმ ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობას, რომელიც საკუთრების უფლებით აღრიცხული იყო ვ. მ-ზე და ვ. ბ-ეზე, რომელთაც საქმის მასალებით გააჩნიათ რა წილობრივი საკუთრება, სკ-ს 173-ე და 953-ე მუხლების თანახმად, წარმოადგენენ საერთო საკუთრების, საზიარო ქონების, თანამესაკუთრეებს და ხსენებულ ქონებასთან დაკავშირებით კანონით დადგენილი უპირატესი უფლებები გააჩნიათ. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს განცხადება უდავო წარმოების წესით არ უნდა განეხილა, ვინაიდან სსკ-ს 311-ე მუხლის მეორე ნაწილით სადავო უფლებების შესახებ დავის განხილვა უნდა მოხდეს საერთო საფუძველზე სარჩელის წარდგენის გზით. აღნიშნული ნორმის დაუცველად მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლისას კი სასამართლომ სსკ-ს 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” პუნქტით დაინტერესებული პირის განცხადების საფუძვლზე უნდა იმსჯელოს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე.

ამდენად, სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ ვ. ბ-ე საქმეში მხარედ არ უნდა ყოფილიყო ჩაბმული, საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვ. კ-ას მოთხოვნა ქონების მესაკუთრედ ცნობაზე უნდა გადაწყვეტილიყო ამავე ქონებაზე უფლებამოსილი პირის, მოცემულ შემთხვევაში – კასატორის, აუცილებელი მონაწილეობით. მხოლოდ ასეთ პირობებში შეიძლებოდა ემსჯელა სასამართლოს, ეხებოდა თუ არა ვ. ბ-ის კანონიერ ინტერესებს ვ. კ-ას მოთხოვნა. რაც საპროცესო ნორმების დაცვით განახორციელა პირველი ინსტანციის სასამართლომ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 12 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.