¹3კ-1406-02 04 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

გ. სუპატაშვილი

სარჩელის საგანი: საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლი საერთო საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ და-ძმა თ. და ნ. რ-ეებს. ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996წ. 10 მაისის გადაწყვეტილებით ზემოაღნიშნული საცხოვრებელი სახლიდან ნ. და თ. რ-ეებს გამოეყოთ რეალური წილი თითოეულ მათგანს 1/2½-ის ოდენობით. ნ. რ-ემ თავისი კუთვნილი საცხოვრებელი ფართი 1997წ. 06 თებერვალს გაუცვალა მ. ნ-ეს ქ. თბილისში, ..... ¹16 არსებულ ბინაზე.

2002წ. 06 მარტს თ. რ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. რ-ის და მ. ნ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა 1997წ. 06 თებერვლის გაცვლის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ მოტივით, რომ ამ გარიგებით დაირღვა მისი როგორც თანამესაკუთრის უფლება წილის უპირატესი შესყიდვის თაობაზე.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 13 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. რ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ უპირატესი შესყიდვის უფლების დარღვევა არ წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველს. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. რ-ემ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 09 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა სკ-ს 1470-ეM 1471-ე, 173-ე და 516-517-ე მუხლებზე დაყრდნობით. კერძოდ პალატამ მიუთითა, რომ მოდავე მხარეებს შორის სამკვიდრო ქონების გაყოფა მოხდა, მათი წილი ქონებაში კონკრეტულად განისაზღვრა და მხარეები უკვე აღარ წარმოადგენდნენ საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს. ნ. რ-ეს უფლება ჰქონდა განეკარგა თავისი ქონება, თ. რ-ეს კი უპირატესი შესყიდვის უფლება არ გააჩნდა, თუმცა ასეთის არსებობის შემთხვევაშიც სარჩელი უსაფუძვლო იქნებოდა, ვინაიდან უპირატესი შესყიდვის უფლების დარღვევა არ წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველს, ვინაიდან ასეთს კანონი არ ითვალისწინებს.

კასატორი თ. რ-ე საკასაციო საჩივრით ითხოვს საოლქო სასამართლოს 2002წ. 09 ოქტომბრის განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 173-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლება საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვის შესახებ შეცდომით არ გაავრცელა თ. რ-ეზე. რეალური წილის დადგენა იწვევს არა თანასაკუთრების შეწყვეტას, არამედ თანასაკუთრების ერთი სახის მეორით შეცვლას. 1. სასამართლომ სკ-ს 963-ე მუხლზე დაყრდნეობით არასწორად მიიჩნია, რომ ვაკის სასამართლოს 1996წ. 10 მაისის გადაწყვეტილება წილების მიკუთვნების შესახებ წარმოადგენს ნატურით დაყოფას და შესაბამისად საზიარო უფლების გაუქმებას. ხსენებული გადაწყვეტილება გულისხმობს არა სახლის ნატურით დაყოფას, არამედ უბრალოდ მათთვის რეალური წილის დადგენას ნაცვლად იდეალური წილისა, ანუ საზიარო თანასაკუთრება (ე.წ. იდეალური წილები) გადაიქცა წილად თანასაკუთრებად (ე.წ. რეალური წილები) 2. ის ფაქტი, რომ ორსაართულიანი საცხოვრებელი სახლის სართულზე ვრცელდება თანასაკუთრება შეიძლება დადგინდეს სკ-ს 173-ე მუხლის მესამე პუნქტითაც, რომლითაც თანასაკუთრების ერთ-ერთ უმთავრეს ატრიბუტად ითვლება ნივთის მოვლისა და შენახვის ხარჯების ერთობლივად გაწევა. 3. ის რომ დავის საგანია სწორედ თანასაკუთრების წილი და არა ცალკე ნივთი დასტურდება საქმის ფაქტობრივი გარემოებებით: სასამართლო გადაწყვეტილების და ლგაცვლის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს სახლის 1/2½ წილი. 4. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა – სკ-ს 516-520-ე მუხლები. ამავე კოდექსის 173-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით დადგენილია თანამესაკუთრის უპირატესი შესყიდვის უფლება. 5. სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 54-ე მუხლი და დაადგინა, რომ უპირატესი შესყიდვის უფლება სანივთო უფლებაა, ხოლო ამ უფლების დარღვევა არ წარმოადგენს გარიგების ბათიობის საფუძველს. ამ ნორმის განმარტება, როგორც ეს მისი შინაარსიდან ჩანს უნდა მოახდეს არა შეზღუდული, არამედ განვრცობითი ინტერსპრეტაციით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამოდ

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. ამ სახის პრეტენზია კასატორს არ წარმოუდგენია, ხოლო საოლქო სასამართლომ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თ. და ნ. რ-ეები, როგორც თანამემკვიდრეები, თბილისში, ..... ¹30 მდებარე საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეები იყვნენ. დთბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 10996წ. 10 მაისის გადაწყვეტილებით თანამემკვიდრეთა შორის რეალურად განისაზღვრა მათი კუთვნილი წილი და ნ. რ-ეს ქ. თბილისში ..... მდებარე სახლიდან ნაწილის შესაბამისად რეალურად გამოეყო ¹12, ¹13, ¹14, ¹15, საცხოვრებელი ოთახები სარდაფითა და დამხმარე სათავსოებით. 1997წ. 06 თებერვალს ნ. რ-ემ ზემოხსენებული ბინა გაუცვალა მ. ნ-ეს ამ უკანასკნელის კუთვნილ ბინაში, მდებარე თბილისში, ..... ¹16, ბინა ¹39.

აღნიშნულ გარემოებებზე დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეები სამკვიდრო ქონების გაყოფის შემდეგ აღარ წარმოადგენენ საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს და ნ. რ-ე უფლებამოსილი იყო განეკარგა თავისი ქონება. ზემოხსენებული საცხოვრებელი სახლიდან ნ. რ-ისათვის ინდივიდუალურად განსაზღვრული საცხოვრებელი ოთახებისა და დამხმარე ფართის გამოყოფამ მას წარმოუშვა უფლება თავისი შეხედულებისამებრ განაგოს მიკუთვნებული ქონება.

ამასთან, საფუძველსაა მოკლებული კასატორის მტკიცება, რომ ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლის სართულებზე ვრცელდება თანასაკუთრება და მისი ნატურით დაყოფა არ მომხდარა სკ-ს 173-ე მუხლით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება ნ. და თ. რ-ეებს თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელ სახლზე, როგორც კანონიერ მემკვიდრეებს გააჩნდათ საკუთარი წილების სასამართლოს გადაწყვეტილებით რეალურად განსაზღვრამდე. აღნიშნულით მოხდა საზიარო უფლების გაუქმება, სკ-ს 963-ე მუხლის შესაბამისად, რომლის ძალითაც საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. მოცემული ნორმით კანონმდებელი ადგენს ქონების ნატურით გაყოფის დასაშვებობის ორ აუცილებელ პირობას: საგნის ერთგვაროვან ნაწილებად და ღირებულების შემცირების გარეშე დაყოფის შესაძლებლობას. მიუხედავად ამისა, რომ ორსართულიანი სახლი წარმოადგენს ერთ მთელ შენობას, იგი შედგება ოთახებისაგან, რომლებიც წარმოადგენენ ერთგვაროვან ნაწილებს და მათი სხვადასხვა მესაკუთრისათვის გადაცემა არ ამცირებს მათ ღირებულებას, რაც გამოიხატება საყოფაცხოვრებო დანიშნულებით – საცხოვრებლად გამოყენებაში.

ცხადია, ზემოხსენებული საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეებს ინდივიდუალურ საკუთრებასთან ერთად გააჩნიათ საერთო საკუთრება შენობის გარკვეულ ნაწილზე, მაგრამ აღნიშნული მათ არ უკარგავს უფლებას თავისუფლად განკარგონ საკუთარი ქონება.

უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება სადაო განჩინებაში სკ-ს 173-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით გათვალისწინებული უპირატესი შესყიდვის უფლების დარღვევაზე. ასეთი უფლება ვრცელდება თანასაკუთრებაში არსებული ქონების წილზე, რასაც მოცემულ ვითარებას ვერ მიუსადაგებთ ზემოხსენებული გარემოებების გამო:

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნეფვს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლოს კანონი არ დაურღვევია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. რ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 09 ოქტომბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.