გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1407-02 13 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი სარჩელში: სოფლის საკრებულოს გამგეობის ჩანაწერის გაუქმება კომლის გაუქმების შესახებ; კომლის ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა.

დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის სარჩელში: მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ა. ქ-ის სახელზე ირიცხებოდა სოფ. დიღომში მდებარე მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი, სადაც ცხოვრობდა მეუღლე ო.-სთან და შვილებთან ც., მ. და მა. ქ-ებთან ერთად. ა. ქ-ი გარდაიცვალა 1983 წელს და მისი გარდაცვალების შემდეგ ოჯახის უფროსად საკომლო წიგნებში აღირიცხა ო. ქ-ი. ოჯახის შემადგენლობაში დარჩა ორი შვილი – ც. და მ. ქ-ები. დიღმის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის 1990წ. 28 მარტის გადაწყვეტილებით ც. ქ-ს, რომლის ოჯახი შედგება სამი სულისაგან, ნება დაერთო გამოყოფოდა დედის, ო. ქ-ის ოჯახს და ცალკე ოჯახად აღრიცხულიყო. აღნიშნულის მიუხედავად, ც. ქ-ის ოჯახს სოფელ დიღომში არ გამოყოფია ცალკე მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი, იგი ჩაწერილი დარჩა თავის ქმარ-შვილთან ერთად დედის ბინაში. ო. ქ-ი გარდაიცვალა 1993 წელს და მისი გარდაცვალების შემდეგ ოჯახის უფროსად აღირიცხა მ. ქ-ი. მ. ქ-ის გარდაცვალების, 2001წ. 7 აპრილის, შემდეგ მის სახელზე აღრიცხული კომლი გაუქმდა. ამის გამო ც. ქ-მა, მისმა მეუღლე ე. ბ-ემ და შვილებმა: ხ. და ლ. ბ-ეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხე დიღმის საკრებულოს გამგეობის, მესამე პირის, ს. ქ-ის წარმომადგენელ ხ. გ-ის მიმართ და მოითხოვეს სოფ. დიღმის საკრებულოს გამგეობის ჩანაწერის გაუქმება, რომლითაც გაუქმდა მ. ქ-ის კომლი, კომლის წევრად ცნობა და კომლის ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა.

მესამე პირის – ს. ქ-ის წარმომადგენელმა ხ. გ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ც. ქ-ის მიმართ და მოითხოვა მამის, აწ გარდაცვლილი მ. ქ-ის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრედ ცნობა.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 18 მარტის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ც. ქ-ის, ხ., ლ. და ე. ბ-ების სარჩელი. მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ მ. ქ-ის კომლის წევრებად და კომლის ქონების – მცხეთის რაიონის სოფ. დიღომში მდებარე საცხოვრებელ სახლსა და 0.40 ჰა მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრეებად. ს. ქ-ის წარმომადგენელი ხ. გ-ის სარჩელი უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს. ქ-ის წარმომადგენელმა ხ. გ-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2002წ. 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გააუქმა ამ საქმეზე მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 18 მარტის გადაწყვეტილება და მიიღო ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ც. ქ-ის, ლ., ხ. და ე. ბ-ეების სარჩელი და ს. ქ-ის წარმომადგენელ ხ. გ-ის სარჩელი უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება დასაბუთებულია იმით, რომ “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის, ასევე “მიწის რეგისტრაციის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად მ. ქ-ის საკუთრებაში არ არის აღრიცხული უძრავი ქონება. საქმეში წარმოდგენილია მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც მ. ქ-ს 0.55 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი გამოეყო სარგებლობაში და არა საკუთრებაში.

საქმის მასალებით არ დგინდება, თუ რას შეადგენს მ. ქ-ის სამკვიდროში შემავალი ქონება.

სააპელაციო პალატამ იქვე მიუთითა: აღნიშნული დადგენილი რომ ყოფილიყო, ც. ქ-ი, ე., ხ. და ლ. ბ-ეები მხოლოდ მაშინ იქნებოდნენ ცნობილი მ. ქ-ის ქონების თანამესაკუთრეებად, თუ ასეთად რეგისტრირებულნი იქნებოდნენ ზემოხსენებული კანონის მე-4 მუხლის შესაბამისად, მაგრამ ისინი ასეთად რეგისტრირებულნი არ არიან.

სააპელაციო სასამართლომ ს. ქ-ი არ ცნო მამის, აწ გარდაცვლილი მ. ქ-ის მემკვიდრედ იმ საფუძვლით, რომ მამკვიდრებლის სახელზე არ ირიცხება კანონით დადგენილი წესით რეგისტრირებული ქონება, ე.ი. არ არსებობს სამკვიდრო ქონება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ც. ქ-მა, ე., ხ. და ლ. ბ-ეებმა, რომლითაც მოითხოვეს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის დაკმაყოფილება; ს. ქ-ის სარჩელზე უარის თქმა. მათი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სასამართლოს ეს დავა უნდა განეხილა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის შესაბამისად და არა სსკ-ით, რითაც დაირღვა სსკ-ს 394-ე მუხლის “გ” პუნქტის მოთხოვნა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ც. ქ-ის ოჯახი ცალკე კი არის გამოყოფილი, მაგრამ დედის ბინაშია ჩაწერილი და ცალკე მიწის ნაკვეთი არ გამოუყვიათ. ამდენად, მოსარჩელეები დამოუკიდებელ კომლად არ ჩამოყალიბებულან, ისინი დარჩნენ ო. ქ-ის კომლში და მისი ოჯახის წევრები იყვნენ, თანასაკუთრების უფლებით სარგებლობდნენ კომლის ქონებით. ამიტომ არასწორად გაუქმდა მ. ქ-ის კომლი. სკ-ს 1505-ე მუხლის მე-14 პუნქტით ძალადაკარგულად ჩაითვალა “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის მე-7 მუხლი, გამოყენებული უნდა ყოფილიყო იმავე კოდექსის 1323-ე მუხლი. ს. ქ-ის სარჩელი უსაფუძვლოა, რადგან მ. ქ-ის გარდაცვალების დროისათვის იგი მისი მემკვიდრე არ იყო და არც მისი გარდაცვალების შემდეგ დაბადებულა. სამემკვიდრეო სამართალი სასამართლოს მიერ მამის გარდაცვალების შემდეგ მამობის დადგენის ფაქტით მემკვიდრეობას არ ცნობს.

შეგებებული საკასაციო საჩივარი შეიტანა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე ს. ქ-ის წარმომადგენელმა ხ. გ-მა, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ც. ქ-ის, ე., ხ. და ლ. ბ-ეების სარჩელი, ხოლო ს. ქ-ის სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში – სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება. შეგებებული საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია იმით, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მ. ქ-ის სახელზე ქონების არარსებობის ფაქტი, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილია მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც მ. ქ-ზე სოფ. დიღომში 0.40 ჰა მიწა აღირიცხა. ო. ქ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი მ. ქ-ის სახელზე იქნა რეგისტრირებული. სააპელაციო პალატამ არასწორად ჩათვალა, რომ მ. ქ-ს არ დარჩა სამკვიდრო ქონება, ასევე არ გაითვალისწინა ის, რომ ს. ქ-ი აწ გარდაცვლილი მ. ქ-ის ერთადერთი პირველი რიგის მემკვიდრეა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის და შეგებებული საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების, მხარეთა განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ ც. ქ-ის, ე., ხ. და ლ. ბ-ეების საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, ასევე ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს ს. ქ-ის წარმომადგენელ ხ. გ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი შემდეგი გარემოებების გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა ც. ქ-ის, ე., ლ. და ხ. ბ-ეების სარჩელი იმ მოტივით, რომ ისინი “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის შესაბამისად აწ გარდაცვლილი მ. ქ-ის ქონების თანამესაკუთრეებად არ არიან რეგისტრირებულნი. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა ზემოაღნიშნული მუხლი, რადგან ეს ნორმა არ ითვალისწინებს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე მესაკუთრის რეგისტრაციის სავალდებულობას. სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა ასევე ხსენებული კანონის მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტი და მიუთითა, რომ ამ ნორმის თანახმად საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებული უნდა იყოს საადგილმამულო საჯარო რეესტრში. “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტი სულ სხვა ურთიერთობას აწესრიგებს, კერძოდ – მაღალმთიან რეგიონებში საძოვრების და სათიბების საკუთრებით ურთიერთობებს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმის შესახებ, რომ საქმეში არ მოიპოვება იმის მტკიცებულება, რომ აწ გარდაცვლილი მ. ქ-ის სახელზე არ ირიცხებოდა კანონით დადგენილი წესით რეგისტრირებული ქონება და მას სამკვიდრო არ დარჩენია. სკ-ს 1328-ე მუხლში მოცემულია სამკვიდრო ქონების ცნება. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე – მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. იმავე მუხლის მეორე ნაწილში კი აღნიშნულია, რომ სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება. სააპელაციო პალატამ საერთოდ არ გაარკვია, დარჩა თუ არა ამ ნორმის შესაბამისად სამკვიდრო ქონება აწ გარდაცვლილ მ. ქ-ს.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მითითებულია, რომ მოსარჩელეებმა: ც. ქ-მა, ე., ხ. და ლ. ბ-ეებმა მოითხოვეს დიღმის სოფლის საკრებულოს გამგეობის ჩანაწერების გაუქმება, რომლითაც გაუქმდა მ. ქ-ის კომლი, კომლის წევრებად ცნობა და კომლის ქონებაზე, კერძოდ, საცხოვრებელ სახლზე და 0,40 ჰა მიწის ნაკვეთზე თანამესაკუთრედ ცნობა, მაგრამ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში საერთოდ არ იმსჯელა მოსარჩელეთა მოთხოვნის – აწ გარდაცვლილი მ. ქ-ის კომლის გაუქმების შესახებ ჩანაწერის გაუქმების თაობაზე, ასევე, 1956 წელს აშენებულ საცხოვრებელ სახლზე თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც იგი სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ც. ქ-ის, ე., ხ. და ლ. ბ-ეების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

ს. ქ-ის წარმომადგენელი ხ. გ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე და ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.