3კ-1442-02 5 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: დავალიანების გადახდა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 22 სექტემბერს სააქციო საზოგადოება “ს-ომ” სააქციო საზოგადოება “მ-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ბოლნისის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მხარეებს შორის 1998წ. 1 ნოემბერს დაიდო ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად მოსარჩელეს მოპასუხისათვის უნდა გაეწია ელექტროენერგის გადაცემის მოსახურება.

მოსარჩელემ შეასრულა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, მაგრამ მოპასუხემ არ გადაიხადა გაწეული მომსახურების ღირებულება, რამაც 1999წ. 1 ივლისისათვის 24258,51 ლარი შეადგინა.

ხელშეკრულების 3.2 პუნქტი ითვალისწინებდა მომსახურების ღირებულების დროულად გადაუხდელობისათვის პირგასამტეხლოს სახით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,2%, რაც მითითებული დროისათვის შეადგენს 10576.71 ლარს.

მოსარჩელემ შესრულებული სამუშაოს ღირებულების და ამ ღირებულების დროულად გადაუხდელობისათვის პირგასამტეხლოს სახით მოითხოვა 34835,22 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და 2000წ. 6 ნოემბერს შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს.

მოპასუხემ შეგებებულ სარჩელში მიუთითა, რომ ხელშეკრულების შესაბამისად სს “ს-ოს” უნდა უზრუნველეყო სს “მ-ისათვის” ელექტროენერგიის შეუფერხებლად გადაცემა, მაგრამ იგი არღვევდა ნაკისრ ვალდებულებას, რაც გამოიხატებოდა მის მხრიდან ელექროენერგიის გაუფრთხილებლად გამორთვაში, ამ გარემოებამ გამოიწვია სს “მ-ის” კვლავწარმოების პროცესის შეჩერება, მისი რიტმული მუშაობის შეყოვნება და პროდუქციის გამოშვებისათვის ხელის შეშლა.

გადაცემის მიზეზით გაუფრთხილებელი გამორთვებით გამოწვეულმა ზიანმა, ხელშეკრულების 3.1 მუხლის გათვალისწინებით (მიუწოდებელი ელექტროენერგიის ღირებულების 5%-ის სახით ჯარიმა) შეადგინა 77,499 ლარი.

შეგებებული სარჩელის ავტორმა სს “მ-მა” მოითხოვა სს “ს-ოს” გადასახდელად დაკისრებოდა 77,499 ლარი.

სს “ს-ომ” შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა არ ცნო. მან მიუთითა, რომ იგი ხელშეკრულების შესაბამისად პასუხს არ აგებდა ელექტროენერგიის მიმწოდებლის მიერ მიწოდებული ელექტროენერგიის წყვეტილობასა და ხარისხზე, რადგან თვითონ მხოლოდ ელექტროენერგიის გადამცემი იყო.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 დეკემბრის განჩინებით სს “მ-ის” შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით სს “ს-ო” მიჩნეულ იქნა არასათანადო მოპასუხედ, ამიტომ საქმეში შეგებებულ სარჩელზე სათანადო მოპასუხედ მოწვეულ იქნენ სს “ე-ა” და შპს “დ-ა”, ხოლო ამავე სასამართლოს 2001წ. 16 თებერვლის განჩინებით სს “მ-ის” შეგებებული სარჩელი საერთოდ გამოიყო ძირითადი სარჩელიდან და მიენიჭა ცალკე ნომერი.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 16 თებერვლის გადაწყვეტილებით სს “ს-ოს” სარჩელი მთლიანად დაკმაყოფილდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 10 ოქტომბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა სს “მ-ის” სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 20 თებერვლის განჩინებით დაკმაყოფილდა სს “მ-ის” საკასაციო საჩივარი, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის გადაეგზავნა სააპელაციო სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებანი და მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარებოდა სასამართლო დასკვნები, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იყო იურიდიულად შეფასებული. განჩინებაში არ იყო მითითებული, სამოქალაქო კოდექსის რომელი ნორმის საფუძველზე იქნა დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებსაც ემყარებოდა სასამართლოს დასკვნები, ამიტომ საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის დამატებითი განხილვის შემდეგ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა მიეთითებინა იმ მატერიალურ ნორმებზე, რომლითაც სასამართლო იხელმძღვანელებდა თავისი დასკვნების ჩამოყალიბების დროს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 29 ოქტომბრის განჩინებით (სააპელაციო სასამართლომ საკასაციო სასამართლოს მითითების შესაბამისად ხელახლა განიხილა სს “მ-ის” სააპელაციო საჩივარი) სს “მ-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 16 თებერვალს მიღებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 1998წ. 1 ნოემბერს, როცა მათ შორის დაიდო ხელშეკრულება ელექტროენერგიის გადაცემის შესახებ. ამ ხელშეკრულების თანახმად მოსარჩელეს მოპასუხისათვის, როგორც პირდაპირი ლიცენზიანტისათვის, უნდა გაეწია ელექტროენერგიის გადაცემის მომსახურება ელექტროენერგიის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ დადგენილი ტარიფით.

ამ ხელშეკრულების 2.2.4 პუნქტის თანახმად “მომხმარებელი” ვალდებული იყო, გადაეხადა ელექტროენერგიის მომსახურების საფასური სემეკის მიერ დადგენილი ტარიფის შესაბამისად, მათ შორის ავანსის (25%) გადახდა უნდა მომხდარიყო ყოველი თვის 20 რიცხვამდე, ხოლო ხელშეკრულების 5.3. პუნქტის შესაბამისად სრულ ანგარიშსწორების ვადად განისაზღვრა ხუთი საბანკო დღე “გადაცემის” მიერ “მომხმარებლისათვის” საანგარიშსწორებო ანგარიშფაქტურის წარდგენის დღიდან.

სს “მ-ი” არ უარყოფდა იმ ფაქტს, რომ მას სს “ს-ოს” მიმართ გააჩნდა 1998წ. 1 ნოემბრიდან 1999წ. 1 ივლისამდე მოხმარებული ელექტროენერგიის დავალიანება 24258,51 ლარის ოდენობით, მაგრამ არ ცნობდა სს “ს-ოს” სარჩელს იმის გამო, რომ აღნიშნული დავალიანების გადახდა მას დაკისრებული ჰქონდა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 1998წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს “ი-ს” სასარგებლოდ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის ახალი განმარტება იმის თაობაზე, რომ არ არსებობდა მტკიცებულებები დავალიანების არსებობის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ სკ-ს 131-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხეს ადრინდელი აღიარებები ვალის არსებობის შესახებ საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალა და მიიჩნია, რომ მოპასუხემ სკ-ს 133-ე მუხლის შესაბამისად ვერ გააქარწყლა თავისი აღიარება.

სააპელაციო სასამართლომ სკ-ს 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და 417-ე მუხლზე დაყრდნობით რაიონული სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის გადასახდელად დაკისრებული ძირითადი ვალი და პირგასამტეხლო, სულ – 34835,22 ლარი, სწორად მიიჩნია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 29 ოქტომბრის განჩინება 2002წ. 3 დეკემბერს საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “მ-მა”.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორს მიაჩნია, რომ “ს-ოს” წინაშე სს “მ-ის” დავალიანების არსებობის აღიარების ფაქტი გაქარწყლებული იყო სასამართლოს მიერ, ვინაიდან ეს აღიარება დაფიქსირებული იყო ბოლნისის რაიონის სასამართლოს 1999წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებაში, მაგრამ სასამართლოებმა ამ გადაწყვეტილებას არავითარი მნიშვნელობა არ მიანიჭეს “მ-ის” დავალიანებასთან დაკავშირებით. ამასთან, ზემოთმითითებული გადაწყვეტილება, რომელშიც თითქოს მოხდა დავალიანების აღიარება, უკვე გაუქმებული იყო. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი არ იყო, გამოეყენებინა სკ-ს 131-ე და 133-ე მუხლები.

კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები, რომელიც სასარჩელო მოთხოვნას დაასაბუთებდა. ერთადერთი მტკიცება, ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება, სადაც მოხდა ვალის აღიარება, გაუქმებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის დროს. მისი მოსაზრებით მოსარჩელე ვალდებული იყო, სარჩელით მოთხოვნილი თანხის ნამდვილობა დაედასტურებინა სხვა მტკიცებულებებით.

მას მიაჩნია, რომ ზემოთ მითითებული გარემოებანი წარმოადგენს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს დადგენილად აქვს მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ 1998წ. 1 ნოემბრის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე სს “მ-ს” სს “ს-ოს” მიმართ წარმოეშვა გაწეული მომსახურების სახით 24258,51 ლარის დავალიანება, ხოლო მისი არადროულად გადახდისათვის პირგასამტეხლოს სახით 10576,71 ლარის დავალიანება, სულ დავალიანებამ შეადგინა 34835,22 ლარი.

სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენდებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარში კასატორის მიერ მითითებული გარემოებანი არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას, ამიტომ იგი ვერ გახდება მოცემულ საქმეზე მიღებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

სააპელაციო და არც სხვა სასამართლოს არასდროს არ მიუჩნევია პრეიუდიციული ძალის მქონედ ბოლნისის რაიონული სასამართლოს მიერ 1999წ. 6 აგვისტოს მიღებული გადაწყვეტილება დავაზე სს “მ-სა” და შპს “ი-ს” შორის. პირიქით, ამ გადაწყვეტილებისთვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭებას ცდილობდა თვით სს “მ-ი” და მიუთითებდა, რომ ეს დავალიანება, რომელსაც ახლა სს “ს-ო” ედავებოდა, მან აღიარა ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილების გამოტანის დროს სასამართლოში და მისი გადახდა უკვე დაკისრებული ჰქონდა მას შპს “ი-ს” სასარგებლოდ 1999წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, ამიტომაც იგი უარს აცხადებდა აღნიშნული დავალიანების ხელმეორედ გადახდაზე.

სს “მ-ის” მხრიდან სს “ს-ოს” სასარგებლოდ დავალიანების არსებობა სასამართლოებს სს “მ-სა” და შპს “ი-ს” დავაზე გამოტანილი გადაწყვეტილებით კი არ მიუჩნევიათ დადასტურებულად, არამედ დადასტურდა თვით სს “მ-ის” არაერთგზის აღიარებით. ამ აღიარებას ადგილი ჰქონდა როგორც სს “მ-სა” და შპს “ი-ს” შორის დავაზე გამართულ სასამართლო პროცესზე, ისე _ წინამდებარე სასამართლო პროცესზე, რომელზეც იგი არაერგზის ადასტურებდა, რომ დავალიანება, რომელსაც ამჟამად მისგან სს “ს-ო” მოითხოვდა და მის მიერ იყო აღიარებული, უკვე გადასახდელად ჰქონდა დაკისრებული შპს “ი-სათვის” 1999წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით.

გარდა ამისა, სასამართლოები ამ დავალიანების არსებობას დადასტურებულად მიიჩნევდნენ საქმეში არსებული შედარების აქტით, რომელიც შედგენილია 1999წ. 16 ნოემბერს სს “ს-ოს” და სს “მ-ის” უფლებამოსილი პირების მიერ. ამ აქტის თანახმად სს “მ-ს” 1998წ. 1 ნოემბრიდან 1999წ. 1 ივლისამდე სს “ს-ოს” სასარგებლოდ დავალიანებამ შეადგინა 24258,51 ლარი.

აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ მითითებული შედარების აქტი, რომლითაც დადგინდა სს “მ-ის” დავალიანების ოდენობა, შედგენილია 1999წ. 16 ნოემბერს, ანუ მას შემდეგ, რაც სს “მ-სა” და შპს “ი-ს” შორის დავაზე გადაწყვეტილება იქნა მიღებული (ეს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა 1999წ. 6 აგვისტოს).

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ შეიძლება დამატებით და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად იქნეს მიჩნეული ის გარემოება, რომ ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება გაუქმდა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, ვინაიდან ამ გადაწყვეტილებას არავითარი პრეიდიციული ძალა არ გააჩნდა წინამდებარე დავასთან დაკავშირებით. პირიქით, თუ კი მითითებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, მოპასუხე სს “მ-ს” შეეზღუდა იმის მტკიცების საშუალება, რომ წინამდებარე სარჩელით მოთხოვნილი თანხა, რომელიც მან აღიარა, გადასახდელად უკვე დაკისრებული ჰქონდა შპს “ი-ს” სასარგებლოდ, ანუ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მას ხელმეორედ უხდებოდა თანხების გადახდა, საფუძველი გამოეცალა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი შედარების აქტი, რომლითაც სს “მ-ის” დავალიანებად 1999წ. 1 ივლისისათვის დაფიქსირებულია 24258,51 ლარი, წარმოადგენს სკ-ს 429-ე მუხლის შესაბამისად გაცემულ შესრულების ნაწილობრივ მიღების შესახებ დამადასტურებელ დოკუმენტს.

ამ დოკუმენტში მითითებულია, რომ სს “ს-ოსა” და სს “მ-ს” შორის არსებული ხელშეკრულებით პირდაპირი მომხმარებლისათვის ელ. ენერგიის გადაცემის მომსახურების გაწევის შესახებ სს “მ-ის” მიერ 1998წ. 1 ნოემბრიდან 1999წ. 1 ივლისამდე მოხმარებული ელექტროენერგიისათვის სს “ს-ოს” სასარგებლოდ დავალიანებამ შეადგინა 24258,51 ლარი. ამ დოკუმენტით ითვლება, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სხვა მომსახურების ღირებულება ანაზღაურებულია.

ეს დოკუმენტი გარკვეულწილად წარმოადგენს სს “მ-ის” მხრივ სკ-ს 341-ე მუხლის საფუძველზე ვალის არსებობის აღიარებასაც, რამეთუ იგი შესრულებულია წერილობითი ფორმით საამისოდ უფლებამოსილი პირის მიერ და დამოწმებულია სააქციო საზოგადოების ბეჭდით.

სკ-ს 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან. ამავე კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია, მოთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება, ხოლო ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის არსებობდა რა ხელშეკრულება, ამ ხელშეკრულების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულება – ფულადი დავალიანების გადახდა “მ-მა” უნდა შეასრულოს. ამ ხელშეკრულების (მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულება და შედარების აქტი) შესაბამისად სკ-ს 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სს “ს-ოს”, როგორც კრედიტორს, უფლება აქვს, მოვალე სს “მ-ს” მოთხოვოს ვალის დაბრუნება, რაც პირგასამტეხლოს ჩათვლის 34835,22 ლარს შეადგენს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სს “მ-ის” მიერ ვალის აღიარებასთან დაკავშირებით სწორად მიუთითა სსკ-ს 131-ე და 133-ე მუხლებზე. სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ სს “მ-მა” ვერ დადამტკიცა, რომ მის მიერ ვალის აღიარება იყო შეცდომის შედეგი და განპირობებული იყო ისეთი გარემოებით, რომელიც ცნობილი გახდა მისთვის აღიარების შემდეგ, ანდა მასზე ფსიქიური და ფიზიკური ზემოქმედებით, რომელიც გამორიცხავდა მის თავისუფალ ნებას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითიებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს “მ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 29 ოქტომბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.