გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1464-02 6 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. სულხანიშვილი,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: ანდერძის გაუქმება, სამკვიდროს გაყოფა, უღირს მემკვიდრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ტ. ვ-ემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მიუთითა, რომ იგი ცხოვრობს სოფ. ...ში ოჯახის წევრებთან ერთად, ცალკე კომლად. იქვე მეზობლად ცხოვრობდნენ მისი აწ გარდაცვლილი დედა ვ. და ძმა ი. ვ-ეები, რომლებიც ასევე აღრიცხული იყვნენ ცალკე კომლად. 2001წ. 6 აპრილს გარდაიცვალა დედა, ხოლო იმავე წლის 9 ივნისს _ ძმა. 1995წ. 3 ივლისის ანდერძით ვ. ვ-ემ თავისი ქონება უანდერძა მის შვილს, მ. ვ-ეს, რომელიც გათხოვდა ლანჩხუთის რაიონის სოფ. ...ში.

ტ. ვ-ემ უკანონოდ მიიჩნია დედის დანატოვარი ანდერძი, ვინაიდან დედა კომლის ბოლო წევრი არ იყო, რის გამოც სარჩელით მოითხოვა ანდერძის ბათილად ცნობა და სამკვიდროდან წილის გამოყოფა.

სასამართლოს შეგებებული სარჩელით მიმართა მ. ვ-ემაც და მოითხოვა ტ. ვ-ის ცნობა უღირს მემკვიდრედ და მისთვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა. როგორც მ.ვ-ე სარჩელში მიუთითებს, ტ. არ უვლიდა მის დედასა და ძმას, რის გამოც იგი იძულებული გახდა ლანჩხუთიდან გადასულიყო დედასთან და მისთვის მოევლო, რის გამოც ძმა ავიწროებდა, ხოლო მას შემდეგ, რაც დედამ ანდერძით ქონება დაუტოვა მ. ვ-ეს, მისი ძმა უფრო აგრესიული გახდა და მას აიძულებდა, დაეტოვებინა იქაურობა. დედა მ. ვ-ემ დაკრძალა. მისი ავადმყოფი ძმა ტ. ვ-ემ გამოიყვანა საავადმყოფოდან, ხოლო მისგან ნასესხები ფულით დაკრძალა დამ. ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე დაყრდნობით მ. ვ-ე თვლის, რომ მისი ძმა უღირსი მემკვიდრეა და მას უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობის მიღების უფლება.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილებით ტ. ვ-ის სარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი 1995წ. 3 ივლისს შედგენილი ვ. ვ-ის ანდერძი, მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება გაიყო მ. და ტ. ვ-ეებს შორის, ხოლო მ. ვ-ეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ტ. ვ-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობისა და მისთვის მემკვიდრეობის მიღების უფლების ჩამორთმევის თაობაზე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვ. ვ-ე არ იყო კომლის უკანასკნელი წევრი და მას უფლება არ ჰქონდა, შეედგინა ანდერძი, ხოლო სამკვიდრო გაიხსნა ი. ვ-ის გარდაცვალების შემდეგ. ვინაიდან ამ უკანასკნელს ორი მემკვიდრე ჰყავდა, შესაბამისად ქონებაც გაიყო მემკვიდრეთა შორის. ამასთან, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მ. ვ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ტ. ვ-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მოწმეები გამოხატავენ იმ მხარის ინტერესს, რომელმაც ისინი მოწმეებად დაასახელა.

სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ვ-ემ იმ საფუძვლით, რომ ტ. ვ-ე სასტიკად ეპყრობოდა დედას და ძმას. დედის მიერ ანდერძის შედგენის შემდეგ დაამტვრია საცხოვრებელი სახლი და ქონება, არ დაუსაფლავებია არც დედა და არც ძმა, არ მიუღია სამძიმარი მისი გარდაცვალების გამო. აპელანტის განმარტებით, ტ. ვ-ემ ჩაიდინა ამორალური საქციელი დედის მიერ ანდერძში გამოთქმული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ, ხოლო სასამართლომ მოწმეთა, პოლიციელების ჩვენებებსა და მოკვლეულ მასალებს არასწორი შეფასება მისცა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 9 ოქტომბრის განჩინებით მ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ ანდერძის შედგენის უფლება ჰქონდა კომლის ბოლო წევრს, ხოლო ვ. ვ-ე კომლის ბოლო წევრი არ იყო. ამასთან, აპელანტმა ვერ დაადასტურა იმ გარემოებათა არსებობა, რისთვისაც პირი ცნობილი უნდა იქნეს უღირს მემკვიდრედ.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება მ. ვ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით და მოითხოვა მისი გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა სკ-ს 1311-ე, 1344-ე, 1357-ე, 1364-ე, 1368-ე, 1398-ე, 1402-ე მუხლები, არასწორი შეფასება მისცა საქმის გარემოებებს, რამაც გამოიწვია არასწორი გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს მიერ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს ვ. ვ-ის ანდერძი, შედგენილი 1995 წელს. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში არ მიუთითებია სამართლებრივ ნორმაზე, რის საფუძველზეც იგი ცნობილ იქნა ბათილად. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა იგივე სამართლებრივი ნორმები, რომლებიც ვრცელდება ქალაქის ტიპის დასახლების ოჯახის წევრებზე. აღნიშნული განპირობებულია უკანასკნელ წლებში ქვეყანაში მიმდინარე სოციალურ-ეკონომიკური ცვლილებებით, რაც დაკავშრებულია საკოლმეურნეო კომლის მიმართ მოქმედი სამართლებრივი რეჟიმის ძირეულ ცვლილებებთან. “საქართველოს რესპულიკაში მიწის რეფორმის განხორციელების, სახელმწიფო მეურნეობის, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოთა რეგისტრაციის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992წ. 21 ოქტომბრის დეკრეტით და “სახელმწიფო მეურნეობის კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992წ. 22 ოქტომბრის ¹549 დადგენილების მე-6 პუნქტის შესაბამისად რეორგანიზებულ იქნა კოლმეურნეობები და შეიქმნა მიწათმომმარაგებელთა და ტექნიკური მომსახურების საწარმოები. საქართველოს მთავრობის ამ დადგენილებებში ცვლილებები შევიდა მთავრობის 1993წ. 5 მარტის ¹199 დადგენილებით. ამ დროიდან საქართველოში კოლმეურნეობებმა, როგორც საზოგადოებრივმა მეურნეობებმა, შეწყვიტეს ფუნქციონირება. ბუნებრივია, შეიცვალა საკოლმეურნეო კომლის სამართლებრივი რეჟიმიც. დღეისათვის კომლი აღნიშნავს მხოლოდ და მხოლოდ სოფლად მაცხოვრებელ ცალკე ოჯახს და მასზე ვრცელდება ქალაქის ტიპის დასახლების ოჯახების მიმართ მოქმედი სამართლებრივი ნორმები.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება აღნიშნულ ნაწილში იურიდიულად დაუსაბუთებელია. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ სამკვიდროს გაყოფაც შესაძლებელია მხოლოდ მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე სადავო ანდერძის შეფასების შემდეგ, ამიტომ საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლოს განჩინება მოცემულ საკითხთან მიმართებაში არასწორია.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, ქუთაისის საოლქო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია ტ. ვ-ის უღირს მემკვიდრედ ცნობაზე უარის თქმის ნაწილშიც. სსკ-ს 317-ე მუხლის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. მოცემულ შემთხვევაში ქუთაისის საოლქო სასამართლომ ისე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევის შედეგები, რომ არ დაასაბუთა, თუ რატომ მიეცა აღნიშნულ ფაქტებს სწორი სამართლებრივი შეფასება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არარსრულყოფილად აქვს გამოკვლეული მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით ფაქტობრივი გარემოებები.

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად საკმაოდ დასაბუთებული არ არის ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. აღნიშნული ნორმის საფუძველზე არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი. ამიტომ საქმე ხელახალი განხილვისთვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს, არსებობს თუ არა ვ. ვ-ის ანდერძის ბათილობის საფუძველი და ჩადენილ იქნა თუ არა ტ. ვ-ის მიერ ამორალური საქციელი მოანდერძის მიერ ანდერძში გამოთქმული უკანასკნელი ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაცო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. ვ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 9 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.