გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1478-02 8 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

თ. კობახიძე

სარჩელის საგანი: ანდერძის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

დ. თ-ე გარდაიცვალა 1995წ. 16 აპრილს. მას დარჩა სამი შვილი _ მ. და პ. თ-ეები და ნ. ძ-ი.

მ. თ-ემ და ნ. ძ-მა 1999წ. 8 ივნისს სარჩელით მიმართეს სასამართლოს მოპასუხე პ. თ-ის და მესამე პირის, თბილისის მეექვსე სანოტარო კანტორის სახელმწიფო ნოტარიუს ს.ძ-ის მიმართ ანდერძის ბათილად ცნობის შესახებ იმ საფუძვლით, რომ, როგორც მათთვის ცნობილი გახდა, აწ გარდაცვლილმა დ. თ-ემ 1985წ. 23 ივლისს ანდერძით მთელი თავისი ქონება, მათ შორის დაბა წყნეთში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი უანდერძა მოპასუხე პ. თ-ეს. მოსარჩელეებმა ანდერძის ბათილად ცნობა, თავდაპირველად, მოითხოვეს იმ საფუძვლით, რომ ანდერძი დადებულია არსებითი მნიშვნელობის ცთომილების გავლენით, შემდგომ ბათილობის საფუძვლად მიუთითეს ანდერძზე არსებული ხელმოწერის სიყალბე.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა სკ-ს 59-ე მუხლზე მითითებით. სასამართლომ საქმეზე არსებული ექსპერტიზის დასკვნით და მოწმეთა განმარტებებით მიიჩნია, რომ სადავო ანდერძზე ხელმოწერა დ. თ-ეს არ შეუსრულებია.

პ. თ-ის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით რაიონული სასამართლოს ზემოხსენებული გადაწყვეტილება გაუქმედა, ხოლო ნ.ძ-ისა და მ.თ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის გამო სკ-ს 1408-1409-ე მუხლებზე მითითებით.

მ. თ-ემ და ნ. ძ-მა საკასაციო საჩივრით მოითხოვეს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2002წ. 24 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე პალატას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 1 ნოემბრის გადაწყვეტილებით პ.თ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 19 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ. თ-ისა და ნ. ძ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ექსპერტიზის დასკვნით სასარჩელო მოთხოვნა უტყუარად ვერ იქნა დადასტურებული. ამასთან, სკ-ს 1346-ე მუხლის შესაბამისად ანდერძის სიყალბის დადგენა მოწმეთა ჩვენებებით ვერ იქნება დადგენილი, ვინაიდან, ისინი ვერ დაადასტურებენ თუ როგორი იყო მოანდერძის ნება 1985წ. 23 ივლისს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეებს გაშვებული არ აქვთ სკ-ს 1409-ე მუხლით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან, ამ ნორმით ანდერძის ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის წარდგენის ორწლიანი ვადა აითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან, მაგრამ მოსარჩელეები ითხოვენ ანდერძის სიყალბის დადგენას და არა ანდერძის ბათილად ცნობას, რადგან მიიჩნევენ, რომ ანდერძი, როგორც დოკუმენტი, არ არსებობს და თუ ანდერძი არ არსებობს, არც მის ნამდვილობაზე შეიძლება დავა. ვინაიდან, სასარჩელო მოთხოვნა არ ეხება ანდერძის ბათილობას მასზე ვერ გავრცელდება კანონით დადგენილი ორწლიანი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი ხანდაზმული არ არის, მაგრამ დაუსაბუთებელია.

მ. თ-ემ და ნ. ძ-მა საკასაციო საჩივრით მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებული განჩინების გაუქმება შემდეგი მოტივებით: სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ ანდერძის სიყალბე მოწმეთა ჩვენებებით ვერ იქნება დადასტურებული. სკ-ს 1358-ე, 1361-ე და 1362-ე მუხლები პირდაპირ მიუთითებენ ანდერძის მოწმეებზე. ანდერძის მოანდერძის მიერ პირადად შედგენა არ გამორიცხავს იმ მოწმეთა არსებობას, რომელთაც შეუძლიათ ნების გამოვლენის არსებობის დადასტურება. პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულმა მოწმეება სწორედ ის გარემოება დაადასტურეს, რომ შვილებთან დამოკიდებულებისა და, საერთოდ, ოჯახური ურთიერთობიდან გამომდინარე, დ.თ-ეს ამგვარი ნების გამოვლენის არანაირი მოტივი არ გააჩნდა. სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ უარყო მოწმეთა ჩვენებები და მხოლოდ ერთი მტკიცებულების _ 2000წ. 19 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნის განხილვას დასჯერდა, რითაც უყურადღებოდ დატოვა 1999წ. 21 ოქტომბრის დასკვნა. ანუ სასამართლოს სრულად არ განუხილავს საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებები მათ ერთობლიობაში. 2000წ. 19 ოქტომბრის დასკვნის განხილვისას სასამართლომ მცდარად აღნიშნა, რომ მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ 1993წ. პრივატიზაციის ხელშეკრულებაზე და 1985წ. 19 ივლისის სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებაზე დ.თ-ის ხელმოწერის არსებობა, რაც ექსპერტის დასკვნით უარყოფილია. აღნიშნული მსჯელობა არასწორია, ვინაიდან, ამ შემთხვევაში ექსპერტი მიჯნავს ერთმანეთისაგან ნიმუშების ორ ჯგუფს: ერთი მხრივ ანდერძის ეგზემპლარებსა და მათ შესაბამის რეესტრის წიგნებში არსებულ ხელმოწერებს და მეორე მხრივ დანარჩენ ნიმუშებს, გარდა საანგარიშსწორებო წიგნაკის ოთხ ქვითარზე არსებული ხელმოწერისა. ე.ი. ექსპერტი მიიჩნევს, რომ ანდერძის ეგზემპლარებსა და რეესტრის წიგნებში არსებული ხელმოწერები ერთი და იმავე პირის მიერაა შესრულებული, მაგრამ არა იმ პირის მიერ, ვისაც ეკუთვნის დანარჩენ დოკუმენტებზე არსებული ხელმოწერები. ეს გამომდინარეობს ორივე ექსპერტის დასკვნის სამოტივაციო ნაწილიდანაც. გარდა ამისა, გადაწყვეტილებაში არ აისახა სასამართლო სხდომაზე გამოძახებულ ექსპერტთა განმარტებები, რომლებმაც დაადასტურეს, რომ ანდერძზე არსებული ხემოწერები გამომუშავების მაღალი ხარისხით განსხვავდება დ. თ-ის ხელმოწერის თავისუფალი ნიმუშებისგან (წარწერები წიგნებზე, წერილებზე, პრივატიზაციის ხელშეკრულებებზე და სამკვიდრო ქონების მიღების შესახებ 1985წ. 19 ივლისის განცხადებაზე), რომელთათვის დამახასიათებელია გამომუშავების დაბალი ხარისხი. პ. თ-ის განცხადება, რომ დ. თ-ეს რუსულ ენაზე ჰქონდა განათლება მიღებული და ქართულად კარგად ვერ წერდა, ექსპერტის აზრით, კიდევ ერთხელ ადასტურებს დასკვნის სისწორეს. მაშასადამე, სიმართლეს არ შეესაბამება სასამართლოს დასკვნა, რომ თითქოსდა ექსპერტების დასკვნით ვერ იქნა დადასტურებული და ვერც უარყოფილი ანდერძზე არსებული ხელმოწერა ეკუთვნის თუ არა დ. თ-ეს. სსკ-ს 172-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოს არ დაუსაბუთებია თუ რატომ არ მიიღო ექსპერტის დასკვნები, ასევე, არ მიუთითა თუ რატომ გააუქმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სსკ-ს 389-ე მუხლის “დ”პუნქტის დარღვევას წარმოადგენს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შესწავლის და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით და საქმის მასალებით უდავოდ დადასტურებულია ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა თავდაპირველად მოითხოვეს ანდერძის ბათილად ცნობა, ხოლო მოგვიანებით კი დ. თ-ის სახელით შესრულებული ანდერძის, როგორც დოკუმენტის გაუქმებულად ცნობა. შემდგომში, საქმის განხილვისას, მოსარჩელეებმა დააკონკრეტეს სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვეს სსკ-ს 180-ე მუხლით დ. თ-ის სახელით შედგენილი ანდერძის სიყალბის დადგენა. კანონის აღნიშნული მუხლით სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტის სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს.

მითითებული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს იმ გარემოებას, რომ აღიარებითი სარჩელის აღძვრის აუცილებელი წინაპირობაა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი დავის საგნისადმი, რაც დასაბუთებული და ასახული უნდა იქნეს სარჩელში.

მოცემულ შემთხვევაში მ. თ-ე და ნ. ძ-ი აღიარებითი სარჩელით ითხოვენ დოკუმენტის სიყალბის დადგენას ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მათი იურიდიული ინტერესი. კერძოდ, გაურკვეველია, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში სასამართლოს მიერ სადავო ანდერძის სიყალბის დადგენით მოსარჩელეთა რა უფლება იქნება დაცული და რა დადებითი იურიდიული შედეგი მოყვება მათთვის.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა რა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მ. თ-ეს და ნ. ძ-ს შეეძლოთ აღეძრათ აღიარებითი სარჩელი, თუ მათ გააჩნდათ ანდერძის სიყალბის დადგენის იურიდიული ინტერესი, არ გაურკვევია მოსარჩელეთა ასეთი ინტერესის არსებობა-არარსებობის საკითხი, რითაც არასწორად განმარტა კანონი. სსკ-ს 180-ე მუხლით აღიარებითი სარჩელის მხოლოდ მოსარჩელეთა იურიდიული ინტერესის არსებობაზე დაფუძნება კანონის იმპერატიული დანაწესია და ასეთი სახის სარჩელებზე სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება ზემოხსენებული იურიდიული ინტერესის გამორკვევის შემდეგ უნდა მოხდეს. სსკ-ს 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის “გ” პუნქტის თანახმად კი სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი.

სააპელაციო სასამართლომ განიხილა რა 2000წ. 19 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნა როგორც სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი ერთ-ერთი მტკიცებულება, მიიჩნია, რომ ამ მტკიცებულებით სასარჩელო მოთხოვნა უტყუარად ვერ იქნა დასაბუთებული, ვინაიდან ექსპერტის დასკვნის მიხედვით ვერ იქნა ვერც დადასტურებული და ვერც უარყოფილი სადავო ანდერძის ხელმოწერა ეკუთვნის თუ არა დ. თ-ეს. გადაწყვეტილებაში სასამართლო დაწვრილებით მიუთითებს რა ექსპერტის გადასაწყვეტ საკითხებზე, ყურადღებას არ აქცევს იმ გარემოებას, რომ სასამართლოს ექსპერტისათვის არ დაუვალებია გაერკვია, ეკუთვნოდა თუ არა გამოსაკვლევ მასალებზე არსებული ხელმოწერები დ. თ-ეს.

სარჩელის საგანს წარმოადგენს რა სადავო ანდერძის სიყალბის დადგენა, სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სათანადოდ არ შეაფასა საქმეზე ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნები, დეტალურად არ გამოიკვლია თუ რა ნიშნით იქნა გამიჯნული და შედარებული ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი ნიმუშები, არ შეაფასა სასამართლო სხდომაზე ექსპერტთა განმარტებები.

ამასთან, სასამართლოს აღიარებითი სარჩელის განხილვისას უნდა გამოეკვლია და დაედგინა ფაქტობრივი გარემოება, მოპასუხეს სადავო ანდერძით გათვალისწინებული ქონება მიღებული აქვს თუ არა კანონით დადგენილი წესით, რაც არსებითად განსაზღვრავს ამ სახის სარჩელზე მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რის გამოც სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად იგი უნდა გაუქმდეს და, ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია, საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ.თ-ის და ნ.ძ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 1 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.