1498-02 19 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: უკანონოდ დაკავებული მიწის ნაკვეთის გათავისუფლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 10 სექტემბერს ვ. ხ-ამ ინდივიდუალური საწარმო “ა. ს-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ინდივიდუალურ მეწარმე “ა. ს-თან” 2000წ. 27 მაისს დაიდო ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც მას დაუთმო საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართი და ეზო, რომელიც გენ. გეგმაში აღნიშნული იყო “ლიტერ “ა” ნიშნით. მოპასუხემ ვალდებულება აიღო, რომ აშენებულ ბინაში 325 კვ.მ ფართსა და 2 ავტოფარეხს გამოუყოფდა საკუთრებაში მოსარჩელეს.

მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულების პირობა და მშენებარე ბინით დაიკავა იმაზე მეტი ფართი, ვიდრე ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. მან მშენებლობა აწარმოა მისი ბინიდან 5 მეტრით მოცილებულ 150 კვ.მ ფართშიც, რომელშიც გაშენებული ჰქონდა ბაღი და ძველი გენ. გეგმით იგი ითვლებოდა ლიტერ “ბ”-დ. ხელშეკრულების გაფორმების დროს ეს ნაკვეთი არავისზე არ ირიცხებოდა. მიწის ეს ნაკვეთი მის საკუთრებად გამოცხადდა მთაწმინდა-კრწნისის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 1 დეკემბერის გადაწყვეტილებით. მოპასუხემ დამატებითი ფართის მიცემაზე უარი განუცხადა. ბინა დამთავრების სტადიაშია.

მოსარჩელემ მოითხოვა მასზე რიცხული 150 კვ.მ მიწის ფართის გამონთავისუფლება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 1 ნოემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ინდ. მეწარმე “ა. ს-ს” და ამხანაგობა “ხ-ას” ნება დაერთოთ, ეწარმოებინათ მშენებლობა ძველი საცხოვრებელი სახლის დაშლის სანაცვლოდ. არსებული სამოსახლო მიწის ნაკვეთი შეადგენდა 559 კვ.მ-ს და იგი საერთო სარგებლობის უფლებით ეკუთვნოდა ხუთ მობინადრეს, მათ შორის _ ა. ხ-ასაც.

120 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და 26 კვ.მ ნაგებობა შედის ...... არსებულ 559 კვ.მ ფართში, რომელიც მობინადრეებს ეკუთვნოდათ სარგებლობის უფლებით და არა საკუთრების უფლებით. “ა. ს-სა” და ხ-ას შორის დადებული ხელშეკრულებით ინდ. მეწარმე “ა. ს-ს” საცხოვრებელ სახლთან ერთად გადაეცა სახლთან არსებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც სარგებლობის უფლებით ეკუთვნოდა ვ. ხ-ას.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ვ. ხ-ას მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს ხელშეკრულებით მან “ა. ს-ს” გადასცა მხოლოდ მიწის ის ნაკვეთი, რომელიც მას გააჩნდა საკუთრებაში.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სავინდიკაციო სარჩელი ვერ დაკმაყოფილდებოდა, ვინაიდან სადავო ნაკვეთზე ვ. ხ-ას სასამართლოსათვის არ წარუდგენია უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება _ სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი – ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან.

საპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ რაიონული სასამართლოს 2000წ. 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილი იურიდიული ფაქტი ვერ გახდებოდა პრეიდიციული კონკრეტულ დავაში, რადგან იგი დადგენილი იყო მხოლოდ ვ. ხ-ასთვის.

2002წ. 19 დეკემბერს ვ. ხ-ამ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. საქმის განხილვის დროს ვ. ხ-ამ თავისი პოზიცია დააფიქსირა დამატებით საკასაციო საჩივარშიც.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ განიხილა მისი სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დატოვა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 30 ნოემბრის გადაწყვეილება, მაშინ, როცა მას გასაჩივრებული ჰქონდა თბილისის კრწანი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება. მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოში მონაწილეობდა მოსამართლე, რომელიც ამ საქმეზე მონაწილეობდა მანამდეც, კერძოდ: სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლეები: მ. ჭ-ა, ზ. კ-ა და ნ. კ-ი მონაწილეობდნენ კერძო საჩივრის განხილვაში, მაგრამ მათვე მიიღეს მონაწილეობა სააპელაციო საჩივრის განხილვაში.

მისი მოსაზრებით სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 409-ე მუხლი, მაგრამ არ გამოიყენა.

სააპელაციო სასამართლომ რაიონული სასამართლოს 2000წ. 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება იურიდიული ფაქტის დადგენის თაობაზე უსაფუძვლოდ არ მიიჩნია პრედიციულად კონკრეტულ დავაში.

კასატორს მიაჩნია, რომ ასევე უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს აპელანტმა ვერ წარმოადგინა ამ მიწის საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი – საკუთრების მოწმობა. მისი მოსაზრებით ამ დოკუმენტის წარმოდგენა საჭირო არ იყო, ვინაიდან სკ-ს 183-ე მუხლი მოქმედებს 1997წ. 25 ნოემბრიდან, ამ სახლის მესაკუთრე კი გახდა მემკვიდრეობით 1982 წლიდან, რასაც ადასტურებს საქმეში არსებული, ტექბიუროს მონაცემები საკუთრების შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ არ განიხილა მისი სააპელაციო საჩივარი. მართალია, სააპელაციო სასამართლომ 2002წ. 1 ნოემბრის განჩინებაში მიუთითა, რომ უცვლელად დარჩეს თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება, მაშინ, როცა სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული იყო არა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, არამედ, თბილისის კრწანისი-მთაწმინის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მაგრამ უსაფუძვლოა კასატორის მიერ მითითებული გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ განიხილა მისი სააპელაციო საჩივარი.

სააპელაციო სასამართლომ ნამდვილად განიხილა მოცემულ საქმეზე თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ვ. ხ-ას სარჩელი, ამ გადაწყვეტილებაზე შეტანილი სააპელაციო საჩივარი და მიიღო შესაბამისი გადაწყვეტილება, მაგრამ განჩინებაში შეცდომით მიუთითა საქმის განმხილველ სასამართლოდ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლო ნაცვლად კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოსი. აღნიშნული გარემოება არ წარმოადგენს საქმეზე მიღებული გადაწუყვეტილების გაუქმების საფუძველს, ვინაიდან იგი წარმოადგენს შეცდომას, რომლის გასწორებაც სსკ-ს 260-ე მუხლის შესაბამისად შესაძლებელია როგორც მხარეთა თხოვნით, ისე, სასამართლოს ინიციატივით.

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია პრინციპი საქმის განხილვაში მოსამართლის განმეორებით მონაწილეობის დაუშვებლობის შესახებ.

მართალია, კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული მოსამართლეები მონაწილეობას ღებულობდნენ სააპელაციო სასამართლოში ამავე საქმეზე კერძო საჩივრის განხილვაში, შემდეგ კი მონაწილეობა მიიღეს ამავე სასამართლოში სააპელაციო საჩივრის განხილვაში, მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქმის განხილვაში განმეორებით მონაწილეობის დაუშვებლობის პრინციპი. საქმის განხილვაში მოსამართლის განმეორებით მონაწილეობის დაუშვებლობა იმას გულისხმობს, რომ ერთი და იგივე მოსამართლეს უფლება არა აქვს, მონაწილეობა მიიღოს საქმის განხილვაში სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოში. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში შეტანილი კერძო საჩივრის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მოსამართლის მიერ განხილვა არ უკრძალავს ამ მოსამართლის ამ საქმეზე სააპელაციო საჩივრის განხილვაში მონაწილეობას, ვინაიდან კერძო საჩივრის თაობაზე განჩინება გამოაქვს ზემდგომ სასამართლოს (სსკ-ს 419-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 29-ე მუხლი).

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 409-ე მუხლი.

სკ-ს 409-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შესაძლებელია მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლო მოცემული დავის განხილვის დროს ვერ გამოიყენებდა სკ-ს 409-ე მუხლს და არც უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან მოსარჩელე კრედიტორად სააპელაციო სასამართლოს არ მიუჩნევია და არც ის დაუდგენია, რომ მას რაიმე ზიანი მიადგა. მოსარჩელის სასარჩელო პრეტენზია, მოპასუხის მიერ მიწის ნაკვეთის გამონთავისუფლების შესახებ, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული.

სსკ-ს 106-ე მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებების წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ასეთ ფაქტებს, სხვა ფაქტებთან ერთად, განეკუთვნება ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ მიიჩნია თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ პრეიუდიციული ძალის მქონედ მოცემული დავის განხილვის დროს და სწორად მიუთითა, რომ უდავო წესით განხილულ საქმეზე მიღებულ, თუნდაც კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას არ გააჩნდა არანაირი პრეიდიციული ძალა მაშინ, როცა საქმეში სხვა მხარეები მონაწილეობენ, ამიტომაც სწორად მიუთითა სააპელაციო სასამართლომ, რომ ვ. ხ-ას არ გააჩნდა სადავო მიწის მესაკუთრის დამადასტურებელი საბუთი.

სსკ-ს 316-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტის დადგენის შესახებ, რომელიც რეგისტრირებული უნდა იქნეს მოქალაქეობრივი მდგომარეობის რეგისტრაციის ორგანოში ან სხვა ორგანოში, წარმოადგენს საფუძველს ასეთი რეგისტრაციისა და გაფორმებისათვის, მაგრამ ვერ შეცვლის ამ ორგანოების მიერ გასაცემ დოკუმენტს.

მოცემულ შემთხვევაში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, უდავო წარმოების წესით სადავო მიწის ნაკვეთზე მასაკუთრედ ცნობის შესახებ, ვერ შეცვლის საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტს.

სადავო ფართზე საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი კი ხ-ას არ გააჩნია.

არასწორია ასევე კასატორის მოსაზრება, რომ თითქოს სადავო მიწის მესაკუთრეობის შესახებ საკუთრების მოწმობის არსებობა საჭირო არ არის, ვინაიდან სკ-ს 183-ე მუხლი ძალაში შევიდა 1997წ. 25 ნოემბრიდან.

მართალია, სკ-ს 183-ე მუხლი (უძრავ ნივთზე საკუთრების შეძენის საფუძვლები) 1997წ. 25 ნოემბრიდან ამოქმედდა, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ უძრავ ქონებაზე საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის არსებობა აუცილებელია მხოლოდ 1997წ. 25 ნოემბრიდან შეძენილ უძრავ ქონებაზე.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასტორის მითითებას იმის შესახებ, რომ თითქოს საქმეს ერთვის ტექბიუროს მონაცემები სადავო ნაკვეთის საკუთრების შესახებ.

მართალია, საქმეში მოიპოვება საინვენტარიზაციო გეგმა ...... მდებარე ნაგებობაზე, მაგრამ ამ დოკუმენტით არ დგინდება, რომ სადავო ნაკვეთი წარმოადგენს ვ. ხ-ას საკუთრებას.

სკ-ს 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

მოცემულ შემთხვევაში ვ. ხ-ას არ გააჩნია რა სადავო ნაკვეთის მესაკუთრეობის დამადასტურებელი საბუთი გაცემული სკ-ს 183-ე მუხლის შესაბამისად, მას უფლება არა აქვს, გამოითხოვოს სადავო მიწის ნაკვეთი. გამოთხოვის უფლება მას არ გააჩნია იმის გამოც, რომ საქმეში არსებული 2000წ. 27 მაისის ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო მიწის ნაკვეთი კანონით დადგენილი წესით აქვს გასხვისებული 2000წ. 27 მაისამდე. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად ვ. ხ-ას გასხვისებული აქვს საკუთრებაში და სარგებლობაში არსებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართი, აგრეთვე მასთან არსებული მიწის ნაკვეთი, მდებარე თბილისში ..... ქ. ამ ფართში შედის სარჩელში მითითებული სადავო მიწის ნაკვეთიც.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. ხ-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 1 ნოემბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.