3კ-1503-02 27 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია,

თ. კობახიძე

დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება და თანხის გადახდევინება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ვ. და ო. თ-ეებმა სარჩელით მიმართეს სასამართლოს და მოითხოვეს საქმის წარმოების განახლება შემდეგი საფუძვლით: ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოში აღძრული ჰქონდათ სარჩელი მოპასუხეების: გ., ჟ. და ი. ტ-ების გამოსახლების შესახებ ქ. თბილისში, ..... მდებარე სახლთმფლობელობის ლიტ “ა” ნაგებობის 19 კვ.მ-ის ¹4 ოთახიდან. მათ ასევე მოითხოვეს გ. ტ-ისგან თანხის გადახდევინება. 2000წ. 16 ოქტომბრის განჩინებით საქმე დარჩა განუხილველად იმ მოტივით, რომ მხარეები არ გამოცხადდნენ სასამართლო სხდომაზე და არ გამოუჩენიათ დაინტერესება საქმის მიმართ. მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ საქმის განუხილველად დატოვების მოტივი არასწორია, რადგან არ ჩაბარებიათ სასამართლო უწყება 2000წ. 16 ოქტომბრისათვის საქმის განხილვის თაობაზე. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით სსკ-ს 198-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” პუნქტის საფუძველზე ქ. თბილისში, ..... მდებარე სახლთმფლობელობის ლიტ “ა” ნაგებობის მე-4 ოთახზე ყადაღის დადება.

მოპასუხე გ. ტ-მა, რომელიც ასევე წარმოადგენდა თავის დებს, არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ სადავო ოთახი მისი საკუთრებაა და უფლება აქვს, მასში თავისი დები აცხოვროს, ამიტომ არ არსებობს დების ბინიდან გამოსახლებისა და ასევე ვ. თ-ის სასარგებლოდ ქირის გადახდის დაკისრების საფუძველი. მოპასუხემ უკანონოდ მიიჩნია ისნის რაიონული სასამართლოს 1997წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილება და მიუთითა, რომ სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მიღებული “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” კანონით.

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილებით ვ. თ-ის სარჩელი ი. და ჟ. ტ-ების მიმართ ბინიდან გამოსახლების შესახებ დაკმაყოფილდა: ჟ. და ი. ტ-ები გამოსახლდნენ ..... ლიტ “ა” ნაგებობის 18,32 კვ.მ-ის ¹4 ოთახიდან; აღნიშნული ოთახი გადაეცა მოსარჩელე ვ. თ-ეს, რომელსაც იგი ეკუთვნოდა სარგებლობის უფლებით. ვ. თ-ის სარჩელი გ., ჟ. და ი. ტ-ების მიმართ, 36 თვის ქირის გადახდის დაკისრების თაობაზე თვეში 60 ლარის ოდენობით, არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინის მესაკუთრეა გ. ტ-ი, ხოლო ე.წ. დათმობის წესით მოსარგებლეა ვ. თ-ე. ი. და ჟ. ტ-ები სადავო ფართის არც მესაკუთრეს და არც მოსარგებლეს არ წარმოადგენენ, რაც ვ. თ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველია, რაც შეეხება ვ. თ-ის მოთხოვნას მოპასუხეებისათვის ქირის გადახდის დაკისრების ნაწილში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან ეს არ არის ურთიერთობა საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებელსა და გამქირავებელს შორის.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოსახლების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ი. და ჟ. ტ-ებმა. გადაწყვეტილებაზე ქირის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ასევე ვ. თ-ემ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 16 ოქტომბრის განჩინებით ვ. თ-ეს, ი. და ჟ. ტ-ებს უარი ეთქვათ სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თ-ის ოჯახს სადავო ფართი მესაკუთრისაგან შეძენილი აქვს ე.წ დათმობის წესით, რაშიც გადახდილია 25000 მანეთი და მათ შორის ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში თანხა დაბრუნებას ექვემდებარება. ი. და ჟ. ტ-ები არიან ფართის მესაკუთრე გ. ტ-ის დები და მათ აღნიშნულ ფართზე დადგენილი წესით საკუთრების ან სარგებლობის უფლება არ მოუპოვებიათ. თვით მესაკუთრის გამოსახლებაზე კი არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ვ. თ-ე წარმოადგენს სადავო ფართის კეთილსინდისიერ მფლობელს და მას სკ-ს 161-ე მუხლის თანახმად მესაკუთრის მსგავსად შეუძლია მოითხოვოს მფლობელობის განხორციელებაში ხელშეშლის აღკვეთა, ანუ სადავო ფართიდან ი. და ჟ. ტ-ების გამოსახლება. რაც შეეხება გურამ, ი. და ჟ. ტ-ებისათვის ბინის სარგებლობის გამო ქირის გადახდევინებას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული უსაფუძვლოდ ჩათვალა და სააპელაციო საჩივარი გადაწყვეტილების ამ ნაწილშიც არ დააკმაყოფილა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ვ. თ-ემ, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების გამოტანა შემდეგი საფუძვლით:

მისი ოჯახი ე.წ “დათმობის” წესით არის ჩასახლებული სადავო ოთახში, გ. ტ-მა კი თვითნებურად დაიკავა იგი. რაც შეეხება ი. და ჟ. ტ-ებს, ისინი არ არიან სადავო ფართის მესაკუთრენი. კასატორი განმარტავს, რომ სააპელაციო პალატამ სკ-ს 159-ე მუხლის საფუძველზე სწორად ცნო სადავო ოთახის კეთილსინდისიერ მფლობელად. ამავე კოდექსის 161-ე მუხლის საფუძველზე მართებულად ცნო მოსარჩელეთა მოთხოვნა მისსავე მართლზომიერ სარგებლობაში არსებული ოთახიდან ი. და ჟ. ტ-ების გამოსახლებაზე. კასატორი განმარტავს, რომ მოპასუხეებმა კანონიერი საფუძვლის გარეშეE ჩამოართვეს სადავო ბინის მფლობელობა და აღარ ასარგებლებენ ბინით. ე.წ. დათმობის წესით ბინაში ჩასახლებაზე არსებული ხელშეკრულების დარღვევით მოპასუხეებმა მიაყენეს ზარალი, რაც მოპასუხეებმა უნდა აუნაზღაურონ სკ-ს 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე. უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის მოტივი, რომ მხარეთა შორის არ ყოფილა შეთანხმება სადავო ბინის ქირავნობაზე. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება უსაფუძვლოა და იგი უნდა გაუქმდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 16 ოქტომბრის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ასევე გ., ჟ. და ი. ტ-ებმა, რომლითაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების გამოტანა შემდეგი საფუძვლით: ვ. და ო. თ-ეები 1991 წლიდან აღარ ცხოვრობენ სადავო ბინაში. ისინი საცხოვრებლად გადავიდნენ ო. თ-ის კუთვნილ სახლში და თავიანთი ნებით უარი განაცხადეს სადავო ბინით სარგებლობასა და მის მფლობელობაზე. კასატორი განმარტავს, რომ იმ დროს მოქმედი საბინაო კოდექსის მე-100 მუხლის თანახმად დაკარგეს ყოველგვარი უფლება სადავო ბინაზე. აქედან გამომდინარე, მათ მოპასუხეებისათვის არც ბინის ქირის გადახდევინების დაკისრების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი არ გააჩნიათ, სადავო ბინის მიტოვებით მათ რაიმე ზარალი არ მიყენებიათ. როგორც რაიონულმა სასამართლომ, ასევე სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს მითითება და თავიანთ გადაწყვეტილებებს საფუძვლად დაუდეს პირველი გადაწყვეტილება, რომლითაც მესაკუთრე გ. ტ-ი გამოსახლდა საკუთარი ბინიდან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი სსკ-ს 386-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების გამოტანას.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრების საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო. სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო საჩივრით ვ. თ-ე სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას ასაჩივრებს მხოლოდ ბინის ქირის დაკისრებისა და ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, ხოლო გ., ჟ. და ი. ტ-ები საკასაციო საჩივრით მოითხოვენ განჩინების გაუქმებას მათი ბინიდან გამოსახლების ნაწილში. როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან ირკვევა, გ. ტ-სა და თ-ეებს შორის არსებობს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ე.წ. “ატსტუპნოის” ურთიერთობა. აქედან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ მხარეებს შორის არ ყოფილა ქირავნობის ხელშეკრულება, რაც შეიძლება ყოფილიყო თ-ეების სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. სკ-ს 531-ე მუხლის თანახმად ქირავნობის ხელშეკრულებით დამქირავებელი მოვალეა, გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა. რადგან მოცემულ შემთხვევაში თ-ეები არ წარმოადგენდნენ სადავო ბინის გამქირავებლებს, სააპელაციო სასამართლომ სწორად უთხრა უარი თორთლაძეს ტ-ებისათვის ქირის დაკისრებაზე. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორ ვ. თ-ის მოსაზრებას რომ დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით დათმობა ხდებოდა დამგირავებლის მიერ მოგირავნისათვის სესხის მიცემის და სანაცვლოდ სარგებლობაში ბინის მიღების გზით. ასეთ სიტუაციაში “დამგირავებელი არ იხდიდა ბინის ქირას, სესხი ფაქტობრივად პროცენტიანი იყო”. საქართველოს კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” აწესრიგებს ურთიერთობას სახლის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის. აღნიშნული კანონის მე-4 მუსლის საფუძველზე გათვალისწინებულია მოსარგებლის მიერ ბინის ქირის გადახდა მესაკუთრისათვის, რაც შეადგენს თითოეულ კვადრატულ მეტრზე თვეში დაუბეგრავი მინიმუმის 1%. აქედან გამომდინარე, ბინის ქირის მოთხოვნის უფლება თ-ეს ტ-ებისათვის არა აქვს, პირიქით, სახლის მესაკუთრე გ. ტ-ს შეუძლია მოსთხოვოს თ-ეებს, აღნიშნული მუხლის საფუძველზე ქირის გადახდა.

პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორ გ., ჟ. და ი. ტ-ების მოსაზრებას, რომ ისინი სასამართლოს არ უნდა გამოესახლებინა დაკავებული ფართიდან. პალატა თვლის, რომ თ-ეები საქართველოს კანონით “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” წარმოადგენენ მოსარგებლეებს და მათ უფლება აქვთ, არ დაუშვან სხვა პირთა მიერ მათი საცხოვრებელი ფართის დაკავება. გარდა ამისა, საქმის მასალებში წარმოდგენილია თბილისის ისნის რაიონის სასამართლოს 1997წ. 15 აპრილს გადაწყვეტილება, რომელიც დღეისათვის კანონიერ ძალაშია. აღნიშნული გადაწყვეტილებით გ. ტ-ი გამოსახლდა სადავო ფართიდან. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ს 106-ე მუხლის საფუძველზე სწორად დააკმაყოფილა თ-ის სარჩელი გ. ტ-ის გამოსახლების თაობაზე. ასევე სწორად მიიჩნია თ-ე სადავო ფართის მართლზომიერ მფლობელად, რომელსაც სკ-ს 161-ე მუხლის საფუძველზე შეუძლია მოითხოვოს მფლობელობის განხორციელებაში ხელშეშლის აღკვეთა, ანუ უფლება აქვს, მის მფლობელობაში არსებული ფართიდან იანა და ჟ. ტ-ების (რომლებიც არ არიან არც ბინის მესაკუთრეები და არც მოსარგებლეები) გამოსახლებისა.

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ვ. თ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს, ასევე არ დაკმაყოფილდეს გ., ჟ. და ი. ტ-ების საკასაციო საჩივარი. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 16 ოქტომბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.