გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1504-02 15 აპრილი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: მინდობილობის, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო საცხოვრებელი სახლების ნაწილზე მესაკუთრედ და მემკვიდრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ზ. ს-ას დედის, მ. მ-ის, საკუთრებას წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომელიც 1997 წელს აჩუქა შვილ ე. ს-ს, რომლის სახელზეც ამჟამად ირიცხება აღნიშნული საცხოვრებელი სახლი.

გ. ს-ი გარდაიცვალა 1995 წელს, ხოლო მ. მ-ი 1998 წელს. მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ზ. ს-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების: ე., მ., ა., ა. და ნ. ს-ების მიმართ და მოითხოვა გაპრელ ს-ის მიერ 1994წ. 2 ივნისს ე. ს-ის სახელზე გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობა; ე. ს-ის მიერ გაპრელ ს-ის სახელით ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის მ. ს-ისათვის 1994წ. 27 ივლისის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მ. ს-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლის ნაწილზე, მდებარე ქ.თბილისში, ... მესაკუთრედ ცნობა. მანვე მოითხოვა ქ.თბილისში, ... ¹7-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის შეტანა სამკვიდრო მასაში და მისი 1/6–ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

ქ.თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 31 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ს-ას სარჩელს ქ.თბილისში, ... ¹7-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან, რომელიც წარმოადგენს მოპასუხე ე. ს-ის საკუთრებას, 1/12-ის მემკვიდრეობით მიღებაზე და მესაკუთრედ ცნობაზე უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო.

არ დაკმაყოფილდა ზ.ს-ას სარჩელი გ. ს-ის მიერ ე. ს-ზე 1994წ. 2 ივნისს გაცემული მინდობილობის, ქ.თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელ სახლზე გ. ს-სა და მ. ს-ს შორის 1994წ. 27 ივლისს გაფორმებული ნაჩუქრობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, ზ.ს-ას უარი ეთქვა ამ საცხოვრებელი სახლის ½ნაწილის მესაკუთრედ ცნობაზე და მემკვიდრეობით მისაღები ნაწილის მოთხოვნაზე უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ს-ამ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ზ.ს-ას სააპელაციო საჩივარი. ქ.თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 31 მაისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, არ დაკმაყოფილდა ზ. ს-ას სასარჩელო მოთხოვნები უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს:

სააპელაციო სასამართლომ ვერ გაიზიარა ზ.ს-ას მოსაზრება იმის შესახებ, რომ იგი იყო აწ გარდაცვლილი გ.ს-ის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის, მდებარე ქ.თბილისში, ..., თანამესაკუთრე, რადგან ეს არ დასტურდება საქმის მასალებით. სადავო ბინაში მხოლოდ აპელანტის ჩაწერა იმჟამად მოქმედი საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლის თანახმად არ წარმოშობდა საკუთრების უფლებას. მას, როგორც მესაკუთრის ოჯახის წევრს, წარმოეშობოდა არა საკუთრების უფლება, არამედ _ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება. ამიტომ ზ.ს-ას მოთხოვნა გ.ს-სა და მ.ს-ს შორის 1994წ. 27 ივლისს გაფორმებული საცხოვრებელი სახლის ½ ნაწილის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა აპელანტს იმაში, რომ რაიონულმა სასამართლომ იმსჯელა სარჩელის ისეთ საფუძველზე, რომელიც მოსარჩელეს არ მიუთითებია. კერძოდ, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით უარყოფილია ზ.ს-ას სამემკვიდრეო უფლებები სადავო საცხოვრებელ სახლზე, მაშინ, როდესაც იგი დავობდა ამ სახლის საკუთრების უფლებაზე. სსკ-ს მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია ასევე ზ.ს-ას მოთხოვნა გ.ს-ის მიერ ე.ს-ის სახელზე 1997წ. 2 ივნისს გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობის შესახებ. ზ.ს-ა არასდროს ყოფილა სადავო საცხოვრებელი სახლის ნაწილის მესაკუთრედ რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში სკ-ს 183-ე და 311-ე მუხლების შესაბამისად. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოთხოვნა იმის თაობაზე, რომ სკ-ს 1455-ე მუხლის თანახმად საჩუქარი (საცხოვრებელი სახლი) შეტანილი უნდა იქნეს სამკვიდრო მასაში და ამის საფუძველზე ზ.ს-ა ცნობილი უნდა იქნეს ქ.თბილისში ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/6-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ. პალატამ მიუთითა, რომ ამ ნორმის თანახმად ადგილი აქვს სამკვიდროს გაყოფისას თითოეული მემკვიდრის წილში იმ ქონების ღირებულების ჩათვლას, რომელიც მან საჩუქრის სახით მიიღო მამკვიდრებლისაგან სამკვიდროს გახსნამდე 5 წლის განმავლობაში. მოცემულ შემთხვევაში კი სამკვიდრო არ გახსნილა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ.ს-ამ, რომლითაც მოითხოვა მისი გაუქმება და ხელახალი განხილვისათვის საქმის დაბრუნება სააპელაციო პალატის სხვა შემადგენლობისათვის. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზ.ს-ა 1987 წლიდან ჩაწერილი იყო მამის კუთვნილ ბინაში მდებარე ქ.თბილისში, ..., როგორც ოჯახის წევრი, მაგრამ არ გაითვალისწინა ის, რომ მას, როგორც ოჯახის სრულწლოვან წევრს, თანხმობა არ მიუცია ამ ბინის გაჩუქებაზე. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლი, რომლის თანახმად მესაკუთრესთან ჩაწერილი ოჯახის წევრები სარგებლობენ იმავე უფლებებით, როგორც თვითონ მესაკუთრე, ე.ი. ოჯახის წევრი, სარგებლობს საკუთრების უფლებით და არა სადგომის სარგებლობის უფლებით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა კალიგრაფიული ექსპერტიზის დასკვნა იმის შესახებ, რომ არც მინდობილობაზე და არც სანოტარო რეესტრში გ. ს-ის სახელით გაკეთებული ხელმოწერა ამ პირს არ ეკუთვნის. ამ დასკვნის თაობაზე სასამართლომ არ იმსჯელა და არასწორად მიუთითა, რომ მას მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 1455-ე მუხლი, რადგან სამკვიდროს გაყოფაზე უარი განაცხადეს კასატორის დედმამიშვილებმა და არა მან. პირიქით, ზ.ს-ას პრეტენზია გააჩნია სამკვიდრო ქონებაზე, მდებარე ქ.თბილისში, ... ¹7-ში.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ზ.ს-ას საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ზ. ს-ას მამის, გ. ს-ის, საკუთრებას წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ... ¹15-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი; ამ სახლში 1987 წლიდან ჩაწერილი იყო ზ. ს-ა. გ. ს-მა 1994 წელს მინდობილობა მისცა შვილს – ე. ს-ს, რომელმაც ამ მინდობილობის საფუძველზე მამის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი 1994წ. 27 ივლისს სანოტარო წესით დადასტურებული ხელშეკრულების საფუძველზე მ. ს-ს აჩუქა. ამჟამად ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენს მ. ს-ის საკუთრებას.

საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია ზ.ს-ას საკასაციო საჩივარი იმ ნაწილში, სადაც იგი მამის, გ.ს-ის, კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრედ მიიჩნევს თავს საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლის საფუძველზე. ამ მუხლის მეორე ნაწილში მითითებულია, რომ მესაკუთრის ოჯახის წევრებს, რომლებიც მან ჩაისახლა თავის კუთვნილ სახლში, უფლება აქვთ მის თანაბრად ისარგებლონ საცხოვრებელი სადგომით, თუ ჩასახლებისას არ ყოფილა დათქმული სხვა რამ. მათ უფლება აქვთ, მესაკუთრის მიერ მათთვის გამოყოფილ სადგომში ჩაისახლონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები. ოჯახის სხვა წევრთა ჩასახლება დაიშვება მხოლოდ მესაკუთრის თანხმობით. სადგომით სარგებლობის უფლება ამ პირებს უნარჩუნდებათ მესაკუთრესთან ოჯახური ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგაც. ამდენად, ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სადავო ბინაში ზ.ს-ას ჩაწერა და ცხოვრება ამ ბინის მესაკუთრედ ავტომატურად მას არ ცნობს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ შემთხვევაში სწორად განმარტა საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლი და ასევე სწორად გამოიყენა სკ-ს 183-ე და 311-ე მუხლები. 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ზ.ს-ა კი სადავო ბინის მესაკუთრედ არასდროს არ ყოფილა რეგისტრირებული.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, გ. ს-ის მიერ 1994წ. 2 ივნისს ე.ს-ისათვის მიცემული მინდობილობის ნამდვილობის საკითხის გასარკვევად დაინიშნა ექსპერტიზა. საქართველოს ი-ის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის ექსპერტის 2002წ. 11 აპრილის დასკვნის თანახმად ხელმოწერები გ.ს-ის სახელით, დაფიქსირებულია 1994წ. 2 ივნისის თარიღით შედგენილ მინდობილობაზე, სანოტარო მოქმედებათა რეგისტრაციის ჟურნალში და გ. ს-ის სახელით შესრულებული ხელმოწერა 1979წ. 5 აპრილს გაცემულ პასპორტში შესრულებულია სხვადასხვა პირის მიერ. რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა კალიგრაფიული ექსპერტიზის დასკვნა, რადგან გ. ს-ის მიერ 1994 წელს გაცემულ მინდობილობაზე ხელმოწერა შესრულებულია 15 წლის შემდეგ შესადარებელ ნიმუშთან და გაითვალისწინა ის, რომ გ. ს-ი მინდობილობის გაცემის დროისათვის უკვე მოხუცი და ავადმყოფი იყო, ამიტომ შესაძლებლად ჩათვალა, რომ მისი ხელმოწერები სხვადასხვაგვარი ყოფილიყო. ზ.ს-ამ სააპელაციო საჩივარში მიუთითა, რომ რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა კალიგრაფიული ექსპერტიზის დასკვნა მინდობილობის სიყალბის დასადგენად; სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა ზ.ს-ას ამ სააპელაციო საჩივრის მოტივის თაობაზე, პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის სხდომაზე სასამართლო სხდომის თავმჯდომარემ გამოაქვეყნა მოცემული ექსპერტიზის დასკვნა, ხოლო 2002წ. 7 ნოემბრის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში კი მიუთითა, რომ აპელანტის მოსაზრება ზემოაღნიშნული მინდობილობის ბათილობის შესახებ უსაფუძვლოა, რადგანაც მხარეს არ წარმოუდგენია ამის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება. ამდენად, სააპელაციო პალატამ კალიგრაფიული ექსპერტიზის დასკვნა გ.ს-ის მიერ 1994წ. 2 ივნისს გაცემული მინდობილობის სიყალბის დასადგენად არ მიიჩნია უტყუარ მტკიცებულებად. სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ზ.ს-ას დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია სადავო მინდობილობის ნამდვილობის თაობაზე არ წარმოუდგენია.

დაუსაბუთებელია ზ.ს-ას საკასაციო საჩივარი სკ-ს 1455-ე მუხლის თანახმად დედის, მ.მ-ის, სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლის ნაწილზე მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე. სკ-ს 1455-ე მუხლში აღნიშნულია, რომ სამკვიდროს გაყოფისას თითოეული მემკვიდრის წილში ჩაითვლება იმ ქონების ღირებულება, რომელიც მან საჩუქრის სახით მიიღო მამკვიდრებისაგან სამკვიდროს გახსნამდე ხუთი წლის განმავლობაში. სამკვიდრო ქონების ცნება კი მოცემულია 1328-ე მუხლში; ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის.

მოცემულ შემთხვევაში კი მ. მ-ის გარდაცვალების მომენტისათვის, ე.ი. 1998 წლისათვის სადავო საცხოვრებელი სახლი არ წარმოადგენდა მის საკუთრებას (მან 1997 წელს აჩუქა საცხოვრებელი სახლი შვილს – ე. ს-ს და ამიტომ იგი სამკვიდრო ქონებად არ შეიძლება ჩაითვალოს. ამასთან ერთად, სააპელაციო პალატის სხდომაზე ზ.ს-ას წარმომადგენელმა მოითხოვა აწ გარდაცვლილი მ.მკრტჩიანის არა მთელი სამკვიდრო ქონების გაყოფა, არამედ მიუთითა, რომ პრეტენზია გააჩნია სახლზე, სხვა ქონებაზე არ გააჩნია პრეტენზია. ზემოხსენებული 1455-ე მუხლი კი გამოყენებული უნდა იქნეს იმ შემთხვევაში, როცა დგება მთელი სამკვიდრო ქონების გაყოფის საკითხი მემკვიდრეთა შორის, რა დროსაც მემკვიდრეთა წილში ჩათვლილი უნდა იქნეს მათ მიერ მამკვიდრებლისაგან სამკვიდროს გახსნამდე მიღებული საჩუქრის ღირებულება.

ყოველივე ზემოაღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო პალატას მოცემული დავის გადაწყვეტისას არ დაურღვევია კანონი და ზ.ს-ას საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ზ. ს-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე დარჩეს უცვლელი.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.