გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1511-02 7 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

სარჩელის საგანი: ფულადი თანხის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998წ. 5 აგვისტოს შპს “ბ-მა” სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საქართველოს საკაბელო ტელევიზიის საამშენებლო საპროექტო სამმართველოსა და არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროსა და ¹13 ტრესტის მშენებარე ...ის ქარხნის დირექციას შორის 1991წ. იანვარში დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც სამმართველო იღებდა რა წილობრივ მონაწილეობას ქარხნის მშენებლობაში, მეპაიეს უფლებით კისრულობდა ვალდებულებას, დაეფინანსებინა ქარხნის მშენებლობა 7026875 ათასი მანეთის ოდენობით. 1992წ. 5 მაისს სამმართველოს რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით ქარხანასთან იგივე ხელშეკრულება გააფორმა ერთი პირის საწარმო “ბ-მა”.

1993წ. 12 აგვისტოს ერთი პირის საწარმო “ბ-სა” და ქარხანას შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ გაფორმდა კიდევ ერთი ხელშეკრულება.

ერთი პირის საწარმო “ბ-ის” მიერ ქარხნის ასაშენებლად სხვადასხვა დროს მიზნობრივად ჩაირიცხა 6.5 მილიონი მანეთი და 200 მილიონი კუპონი, რამაც სულ საერთო ჯამში შეადგინა 2588700 აშშ დოლარი.

შეთანხმების შესაბამისად, თანხის მიმღები მხარე – ქარხნის დირექცია – ვალდებული იყო გამოეყენებინა დაფინანსება მხოლოდ ქარხნის მშენებლობისათვის და გამოყოფილი თანხა უნდა დახარჯულიყო ჯერ კიდევ 1992წ. დეკემბერში, ხოლო შემდგომი შეთანხმების შესაბამისად – 1993წ. 1 სექტემბერს.

ქარხანამ მიღებული თანხების შესაბამისი სამუშაოები არ შეასრულა, რის გამოც მშენებარე ქარხნის ღირებულება არ წარმოადგენს ქარხნის მშენებლობისათვის გაცემული სახსრების 10%-ს.

სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ თავის დაზღვევის მიზნით სარჩელით მიმართა საარბიტრაჟო სასამართლოს და მოითხოვა ზემოთ მითითებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მაგრამ მისი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

მოსარჩელემ 1996წ. 10 ნოემბერს წერილით მიმართა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს და სხვა ორგანოებს მშენებლობის დაფინანსების ანგარიშში ქარხნის აქციათა გადაცემის შესახებ, მაგრამ აქციების გადაცემაზე უარი მიიღო.

1996 წელს რეგისტრაციაში გატარდა სს “.. ..”, რომლის დამფუძნებელი და აქციათა 100%-ის მფლობელი არის სახელმწიფო.

მისი მოსაზრებით, მის წინაშე პასუხისმგებელია სახელმწიფო, რის გამოც სახელმწიფოსაგან მოითხოვა 3486979 ლარის ანაზღაურება.

მოპასუხე სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელშეკრულებების შესაბამისად ვალდებულებების შესრულების შემთხვევაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზაციის შესახებ 1991წ. 1 ოქტომბრის კანონით შესაძლებელი ხდებოდა შექმნილი ქონების კერძო მესაკუთრის ხელში გადასვლა. ვინაიდან მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. ¹268 დადგენილების თანახმად სახელმწიფო ქონების განკარგვა შეთანხმებულ უნდა ყოფილიყო საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროსთან, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ განხორციელდა, ამიტომ მან მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე ქონების მართვის სამინისტრო არ შეიძლება ყოფილიყო მოპასუხე. მისი მოსაზრებით, საქმეზე მოპასუხედ უნდა გამოდიოდეს სს “.. ..”, ვინაიდან მოსარჩელე სწორედ მის აქციებზე აცხადებს პრეტენზიას. ამასთან, იგი უფლებამონაცვლეა არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროს ¹13 ტრესტის მშენებარე ... ქარხნისა.

ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 279023 ლარის გადახდა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ¹13 ტრესტის ¹2 ... მშენებარე ქარხნის აქციების გადაცემით.

რაიონის სასამართლოს ზემოთ მითითებულ გადაწყვეტილებაზე ზედამხედველობის წესით პროტესტი შეიტანა თბილისის საქალაქო სასამართლოს თავმჯდომარემ. მან მოითხოვა საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმის 1999წ. 11 თებერვლის დადგენილებით რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა რაიონულ სასამართლოს.

1999წ. 19 ივლისს სს “.. ..-მა” და შპს საამშენებლო ფირმა “ჰ-მა”, როგორც მესამე პირებმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, მიმართეს სასამართლოს.

მათ მიუთითეს, რომ ფირმა “ბ-ის” პრეზიდენტს ანალოგიური მოთხოვნა წარდგენილი ჰქონდა 1996წ. 3 აპრილს საარბიტრაჟო სასამართლოშიც, რომელიც არ დაკმაყოფილდა და ეს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა, ამასთან მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს ხელშეკრულების შეუსრულებლობით ზიანის არსებობას.

დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირებმა მოითხოვეს სსკ-ს 266-ე და 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად “ბ-ის” სარჩელზე საქმის შეწყვეტა, ვინაიდან ამავე სარჩელზე არსებობს საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

მათ მოითხოვეს შპს “ბ-ის” პრეზიდენტისათვის მის მიერვე ლილოს ¹2 რკინა-ბეტონის ქარხნიდან გატაცებული სახელმწიფო ქონების ღირებულების, 160924 ლარის დაბრუნება, გადაცემული გადახურვის ფილების ღირებულების – 3645 ლარის და ბენზინის დავალიანების 1216 ლარის დაკისრება; საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროსათვის სს “.. ..-ს” მშენებლობაზე გახარჯული 275532 ლარის, ხოლო შპს ფირმა “ჰ-ისათვის” მის მიერ მშენებლობაზე გახარჯული 416480 ლარის ანაზღაურება.

მათვე მოითხოვეს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსათვის აქციების დაბრუნება, რომლებიც სს “ბ-მა” უკანონოდ მიიღო ვაკის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილების უკანონოდ აღსრულების გზით.

მითითებული სარჩელი სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელობის გამო დარჩა უმოძრაოდ.

სს “.. ..-მა” და შპს “ჰ-მა” ამჯერად მოითხოვეს საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად მოპასუხის მხარეს ჩაბმა. მათი მოთხოვნა საქმეში მესამე პირად ჩაბმის შესახებ 1999წ. 10 აგვისტოს განჩინებით დაკმაყოფილდა.

1999წ. 11 აგვისტოს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა სასამართლოს და მიუთითა, რომ მის მიერ მოპასუხისათვის რეალურად ჩარიცხული თანხა შეადგენს 1625696 აშშ დოლარს და ამ თანხის ფარგლებში მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.

1999წ. 30 სექტემბრის განჩინებით საქმე შემდგომი განხილვის მიზნით გადაეგზავნა საოლქო სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 1999წ. 1 ნოემბრის განჩინებით საქმეში მესამე პირებად ჩაბმულ იქნენ სს ,,.. ..” და შპს “ჰ-ი”.

1999წ. 18 ნოემბერს მოსარჩელემ დამატებითი სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 1998წ. 30 დეკემბრის ¹1-3/826 და 1999წ. 7 აპრილის ¹1-3/169 ბრძანებების გაუქმება, რომლითაც საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს ¹13 ტრესტზე რიცხული იჯარით გაცემული ქონების გამოსყიდულ ნაწილზე მიეცა საკუთრების დამადასტურებელი ცნობის გაცემის უფლება, გამოუსყიდავ ნაწილზე გაგრძელდა საიჯარო ურთიერთობა და სს “.. ..-ის” დირექტორ კ. მ-ს დაავალა დარჩენილი ქონების დაცვა და მისივე 1998წ. 9 ნოემბრის ¹1-3/699 ბრძანების შეჩერება, რომლითაც შპს “ბ-ს” გადაეცა სს “.. ..-ის” აქციათა 100%.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 1999წ. 29 ნოემბრის შუალედური გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: დადგენილად იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლები. დაკმაყოფილდა სარჩელი საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიმართ ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და მოთხოვნის მოცულობის განსაზღვრა დადგინდა საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების დროს.

მოსარჩელეს უარი ეთქვა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 1998წ. 30 დეკემბრის ¹1-3/826 და 1999წ. 7 აპრილის ¹1-3/169 ბრძანების გაუქმებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2000წ. 27 მარტის განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის მოადგილის, ი. ქ-ის, საკასაციო საჩივარი. გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამაწარმეო საქმეთა კოლეგიის 1999წ. 29 ნოემბრის წინასწარი (შუალედური) გადაწყვეტილება, ასევე ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 1999წ. 29 ივლისის განჩინება საქმეში სს “.. ..-ის” თანამოპასუხედ ჩაბმაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე არსებითად განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 25 მაისის განჩინებით საქმიდან გამოიყო მოთხოვნა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 30 დეკემბრის ¹1-3/826 ბრძანების და 1999წ. 7 აპრილის ¹1-3/169 ბრძანების გაუქმების თაობაზე და იმავე სასამართლოს 31 მაისის განჩინებით საქმის წარმოება ამ ნაწილში შეჩერდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2000წ. 12 სექტემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კერძო საჩივარი: გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 31 მაისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 15 ივნისის განჩინებით სარჩელში მოპასუხისათვის 1625693 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში მოპასუხე საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო შეიცვალა სათანადო მოპასუხე სს “.. ..-ით”. მესამე პირად საქმის განხილვაში ჩაბმულ იქნა სს “ბ-ი-1” და საქმის წარმოება შეჩერდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2001წ. 12 ოქტომბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა შპს “ბ-ის” კერძო საჩივარი და საოლქო სასამართლოს განჩინება გაუქმდა საქმის წარმოების შეჩერების ნაწილში.

2001წ. 17 დეკემბერს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ შპს “ბ-ის” წინააღმდეგ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს სს “ბ-ი-1-ის” აქციათა 100%-ის საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სახელზე აღრიცხვის რეგისტრატორისათვის.

2002წ. 28 მარტს სს “.. ..-მა” წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა მოსარჩელის მიერ მისთვის მიყენებული ზიანის, 204140 ლარის, დაკისრება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 10 აპრილის განჩინებით საქმის მასალები თავდაპირველი მოსარჩელის, შპს “ბ-ის”, სარჩელის გამო პირველი მოპასუხის – სს “.. ..-ის”,M მეორე მოპასუხის – სს “ბ-ი-1-ის”, მესამე პირების – საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს, შპს “ჰ-ის” და ფიზიკური პირი კ. მ-ის მიმართ, აგრეთვე შეგებებული სარჩელი სს “.. ..-ისა” მოპასუხე შპს “ბ-ისა” და მესამე პირის საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიმართ განსჯადობისამებრ გადაეცა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას.

სასამართლოს მთავარ სხდომაზე შპს “ბ-მა” სულ მოითხოვა 945192 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ბ-ის” სარჩელს სს “.. ..-ის” მიმართ და სს “.. ..-ის” შეგებებულ სარჩელს შპს “ბ-ის” მიმართ დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი.

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ საქართველოს საკაბელო ტელევიზიის საამშენებლო საპროექტო სამმართველოსა და ¹13 ტრესტის მშენებარე ... ქარხნის დირექციას შორის 1991წ. იანვარში დაიდო ხელშეკრულება ¹1, რომლის 1.2 პუნქტით სამმართველომ (შემდგომში – ერთი პირის საწარმო “ბ-ი”) აიღო ვალდებულება – მიეღო წილობრივი მონაწილეობა ქარხნის მშენებლობაში მეპაიეს უფლებით და სახარჯთაღრიცხვო გაანგარიშების და სახელშეკრულებო ფასების საფუძველზე მთლიანად დაეფინანსებინა ქარხნის მშენებლობა, რომლის საერთო ღირებულება 7.026.875 ათას მანეთს შეადგენდა. ამავე ხელშეკრულების 1.5 და 1.6 პუნქტების შესაბამისად სამმართველომ აიღო ვალდებულება, 15 დღის ვადაში ხელშეკრულების გაფორმებიდან ქარხნისათვის მისი ექსპლუატაციაში გაშვებისათვის საჭირო თანხის 25% გადაერიცხა, დანარჩენი კი – დირექციის მიერ წარმოდგენილი ეტაპების მიხედვით. ქარხნის ექსპლუატაციაში გაშვება განისაზღვრა 1992წ. დეკემბრით.

საქართველოს საკაბელო ტელევიზიის საამშენებლო საპროექტო სამმართველომ, გადაკეთდა რა ერთი პირის საწარმო “ბ-ად”, 1992წ. 5 მაისს .. .. ქარხანასთან კვლავ გააფორმა იგივე შინაარსის ¹2 ხელშეკრულება, რომლის 1.5, 1.6 და მე-2 პუნქტის შესაბამისად “ბ-მა” კვლავ აიღო ვალდებულება, უზრუნველეყო მშენებლობის დროულად დაფინანსება და ხელშეკრულების გაფორმებიდან 15 დღეში გადაერიცხა დაფინანსებისათვის საჭირო თანხის 25%. ამ ხელშეკრულებითაც ქარხნის ექსპლოატაციაში გაშვება 1992წ. დეკემბრით განისაზღვრა. ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის შესაბამისად “ქარხანამ” ივალდებულა, უზრუნველეყო ქარხნის დროული დამთავრება და ფულადი სახსრების მიზნობრივი გამოყენება.

შპს “ბ-მა” 1991წ. იანვრის ხელშეკრულების 1.5 მუხლის შესაბამისად თანხის 15 დღეში გადარიცხვის ნაცვლად თანხის ნაწილი 1500000 მანეთი – გადარიცხა 9 თვის შემდეგ – 1991წ. სექტემბერში, როცა მანეთი უკვე გაუფასურებული იყო, ხოლო 1992წ. 5 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის ნაწილი, 5000000 მანეთი, ნაცვლად 20 მაისისა გადარიცხა იმავეწ. ივნისში. თანხების გვიან გადარიცხვამ შეუძლებელი გახადა მშენებლობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში დამთავრება, რის გამოც მხარეთა შორის 1993წ. 12 აგვისტოს დაიდო მესამე ხელშეკრულება, რომლითაც ქარხნის მშენებლობის დამთავრების ვადა განისაზღვრა 1993წ. 1 სექტემბრით. ამ ხელშეკრულებით “ბ-ს” დაევალა არაუგვიანეს 1 აგვისტომდე ქარხნის დირექციისთვის გადაერიცხა ავანსი საამშენებლო სამონტაჟო სამუშაოების განახლებისათვის მთლიანი თანხის 50%, ანუ 198.500000 კუპონი. 1 აგვისტოს ნაცვლად “ბ-მა” ქარხანას 1000000 კუპონი გადაურიცხა იმავეწ. სექტემბერში, ხოლო 1000000 კუპონი – დეკემბერში, რის შემდეგაც “ბ-მა” ქარხნის დაფინანსება შეწყვიტა.

შპს “ბ-მა” 25000000 მანეთი და 390000000 კუპონი მშენებლობის დასაფინანსებლად სესხის სახით გამოიტანა “ი-დან”, მაგრამ ... ქარხანას ვადის დარღვევით გადაურიცხა მხოლოდ 6.5 მილიონი მანეთი და 200 000000 კუპონი, დანარჩენი თანხა გამოიყენა პირადი კომერციული საქმიანობისათვის. თავის მხრივ, “ბ-ის” მიერ გადარიცხული თანხა რკინა-ბეტონის ქარხნის დირექციის მიერ გამოყენებულ იქნა არამიზნობრივად.

საოლქო სასამართლომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 75-ე მუხლის შესაბამისად შპს “ბ-ის” და სს “. ..-ის” სარჩელი ხანდაზმულად მიიჩნია და მიუთითა, რომ მოსარჩელეებმა ამავე კოდექსის 82-ე და 83-ე მუხლების შესაბამისად ვერ წარმოადგინეს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის მიმდინარეობის შეჩერების ან შეწყვეტის შესახებ მტკიცებულებები. სასამართლომ ამავე კოდექსის 79-ე და 84-ე მუხლებზე დაყრდნობით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიიჩნია.

შპს “ბ-ი-1-საგან” თანხების მოთხოვნასთან დაკავშირებით საოლქო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია და მიუთითა, რომ მოსარჩელე შპს “ბ-ის” დირექტორია ჭ-ი. მის მიერ მეორე მოპასუხედ მიჩნეული “ბ-ი 1-ის” დირექტორი იგივე ჭ-ია. საქმის განხილვის დროს შპს “ბ-ი-1-მა” და მისმა წარმომადგენელმა ჭ-მა ცნო შპს “ბ-ის” და მისი წარმომადგენლის, იგივე ჭ-ის, სარჩელი. საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ “ბ-ი-1-ის” რეგისტრირება გამოწვეული იყო შემდეგი გარემოებით:

ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით “ბ-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა და ქონების მართვის სამინისტროს დაეკისრა შპს “ბ-ის” სასარგებლოდ .. ..ის აქციების 100%-ის გადაცემა. ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე ქონების მართვის მინისტრის 1998წ. 9 ნოემბრის ბრძანებით შპს “ბ-ს” დაუდასტურდა საკუთრება სს “.. ..-ის” აქციათა 100%-ზე, რის შემდეგაც შპს “ბ-ის” მოთხოვნის საფუძველზე დიდუბის რაიონის სასამართლოს მიერ სახელმწიფო რეესტრში შეტანილ იქნა ცვლილება და სს “.. ..-ს” ეწოდა სს “ბ-ი-1”. თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმმა 1999წ. 11 თებერვალს გააუქმა ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის გადასცა სასამართლოს, ხოლო ქონების მართვის სამინისტროს 1999წ. 7 აპრილის ბრძანების საფუძველზე, შეჩერებულ იქნა 1998წ. 9 ნოემბრის მისივე ბრძანება (აქციების გადაცემის შესახებ). დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 22 აპრილის გადაწყვეტილებით “ბ-ის” აქციათა 100%-ის მესაკუთრე კვლავ სახელმწიფო ქონების სამინისტრო გახდა. სასამართლოს მოსაზრებით, ამ გარემოებათა გამო სს “ბ-ი-1” არასდროს წარმოადგენდა იურიდიულ პირს და მას იურიდიული პირის დამახასიათებელი არცერთი ნიშანი არ გააჩნდა. მოსარჩელის მიერ მისივე სარჩელის ცნობას იურიდიული შედეგი არ შეიძლებოდა მოჰყოლოდა. ამასთან, საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ შპს “ბ-ს” სს “ბ-ი-1-ის” მიმართ სარჩელი სსკ-ს 177-ე და 178-ე მუხლების შესაბამისად არ დაუყენებია.

2002წ. 24 დეკემბერს შპს “ბ-მა” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილის, კერძოდ, შპს “ბ-ის” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის და მისთვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაკისრების გაუქმება და მოპასუხე “ბ-ი 1-სათვის” (ყოფილი სს “.. ..”) 945 192 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადასახდელად დაკისრება.

კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა ძველი სკ-ს 75-ე მუხლი, ახალი სკ-ს 24-ე მუხლი და სსკ-ს 177-ე და 178-ე მუხლები. გარდა ამისა, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სკ-ს 137-ე მუხლი, “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 5.6 მუხლი, მე-7 მუხლი, სსკ-ს მე-2, 84-ე და 186-ე მუხლები.

კასატორის მოსაზრებით, საოლქო სასამართლოს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრის დროს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 75-ე მუხლით განსაზღვრული ერთწლიანი ვადა, ვინაიდან იგი ვრცელდება სახელმწიფო ორგანოების, კოლმეურნეობებსა და სხვა კოოპერაციულ და საზოგადოებრივ ორგანიზაციების ურთიერთშორის სარჩელებისათვის, მოსარჩელე კი ამ კატეგორიას არ მიეკუთვნებოდა. მისი მოსაზრებით, მათ სარჩელის წარდგენის უფლება წარმოეშვათ სს “.. ..-ის” დაფუძნების დღიდან – 1996წ. 15 ოქტომბრიდან და სარჩელი შეტანილი აქვს კანონით დადგენილ სამწლიან ვადაში.

საოლქო სასამართლოს “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 5.6 და 7 მუხლების შესაბამისად უნდა გაერკვია, სს “ბ-ი-1” და სს “.. ..” წარმოადგენდა თუ არა იურიდიულ პირს და სსკ-ს მე-2 მუხლის შესაბამისად უნდა დაედგინა, თუ ვინ შეიტანა სარჩელი. ვინაიდან სს “.. ..” არ არის არც იურიდიული და არც ფიზიკური პირი, სასამართლოს მისი სარჩელი არ უნდა მიეღო.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის განსაზღვრისას საოლქო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით განსაზღვრული ერთწლიანი ვადა.

მითითებული ნორმის მეორე წინადადების შესაბამისად საერთო ვადა უფლების დაცვისა სახელმწიფო ორგანიზაციების, კოლმეურნეობებისა და სხვა კოოპერაციული და საზოგადოებრივი ორგანიზაციების ურთიერთშორის სარჩელებისათვის ერთი წელია.

ამავე კოდექსის 22-ე მუხლის შესაბამისად იურიდიული პირი არის ორგანიზაცია, რომელსაც აქვს განცალკევებული ქონება, შეუძლია თავისი სახელით მოიპოვოს ქონებრივი ან პირადი არაქონებრივი უფლებები და იკისროს მოვალეობანი, იყოს მოსარჩელე და მოპასუხე სასამართლოში, არბიტრაჟში ან სამედიატორო სასამართლოში.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე თავდაპირველად წარმოადგენდა სახელმწიფო ორგანიზაციას, საქართველოს საკაბელო ტელევიზიის საამშენებლო საპროექტო სამმართველოს და იურიდიული პირი იყო. მოგვიანებით იგი გადაკეთდა ერთი პირის საწარმოდ. ცხადია, ამ შემთხვევაშიც იგი იყო იურიდიული პირის ნაირსახეობა.

სსკ-ს 75-ე მუხლში (1964წ.) მითითებულ სახელმწიფო ორგანიზაციები, კოლმეურნეობები, სხვა კოოპერაციული და საზოგადოებრივი ორგანიზაციები მოიაზრება იურიდიული პირებად, მათ შორის შპს-ს ნაირსახეობა – ერთი პირის საწარმოც და ამ ნორმის შესაბამისად მისთვის საერთო ვადა უფლების დაცვისა ერთი წელია.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს მას სარჩელის წარდგენის უფლება წარმოეშვა სს “.. ..-ის” დაფუძნების დღიდან 1996წ. 15 ოქტომბრიდან.

დადგენილია, რომ მოპასუხე ორგანიზაცია თვავდაპირველად ხელშეკრულების დადების დროს წარმოადგენდა სახელმწიფო საწარმოს – არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროს ¹13 ტრესტის მშენებარე ... ქარხანას. მართალია, მითითებული ორგანიზაცია 1996წ. 15 ოქტომბრიდან ჩამოყალიბდა სააქციო საზოგადოებად, რომლის აქციათა 100%-ის მფლობელი სახელმწიფოა, მაგრამ საწარმოს სამართლებრივი ფორმის შეცვლა არ იწვევს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის შეცვლას. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 81-ე მუხლის (1964წ. რედაქცია) შესაბამისად ვალდებულების მონაწილე პირების შეცვლა არ იწვევს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის შეცვლას.

ახალი სკ-ს 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ, ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დავა არ შეეხება უძრავ ნივთებს და არც ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ დავა ახალი სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით მოაწესრიგონ. აქედან გამომდინარე, ცხადია, დავა უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქცია) შესაბამისად.

ამ კოდექსის მე-80 მუხლის პირველი აბზაცის შესაბამისად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იწყება სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან. სარჩელის უფლება წარმოიშობა იმ დღეს, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ.

მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შესრულების ბოლო ვადად განსაზღვრულ იქნა 1993წ. 1 სექტემბერი. ამ დროისათვის მოსარჩელისათვის უკვე ცნობილი გახდა თავისი უფლების დარღვევის თაობაზე და მას წარმოეშვა სარჩელის წარდგენის უფლება, მაგრამ მას ამ უფლებით არ უსარგებლია 1998წ. 5 აგვისტომდე, ანუ მან სარჩელით სასამართლოს მიმართა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლიდან 3 წლის და 11 თვის შემდეგ.

სკ-ს 79-ე (1964წ.) მუხლის შესაბამისად სასარჩელო ხანდაზმულობა სასამართლოს, არბიტრაჟის ან სამედიატორო სასამართლოს მიერ უნდა გამოყენებულ იქნეს მხარეთა განცხადების დამოუკიდებლად. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სკოდექსის 75-ე მუხლი (1964წ. რედაქცია) და სწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, მითუმეტეს მაშინ, როცა მოპასუხე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად სხვა გარემოებებთან ერთად სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლასაც მიუთითებდა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ უსაფუძვლოა კასატორის მიერ “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 5.6 და მე-7 მუხლის შესაბამისად სს “.. ..-ის” არასათანადო მხარედ მიჩნევა.

მართალია, ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე შპს “ბ-ს” გადაეცა სს “.. ..-ის” აქციების 100% და აქციების მფლობელის, შპს “ბ-ის” ინიციატივით სს “.. ..-ს” შეეცვალა სახელწოდება და იგი იწოდა სს “ბ-ი 1-ად”, ასევე შეეცვალა დირექტორი: მისი დირექტორი გახდა შპს “ბ-ის” დირექტორი და სათანადო ცვლილება იქნა შეტანილი სამეწარმეო რეესტრში, მაგრამ 1999წ. 11 თებერვალს გაუქმდა სასამართლოს 1998წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება. აქციათა პაკეტის 100%-ის მფლობელი კვლავ სახელმწიფო გახდა, ხოლო სს “.. ..-ს” ფუნქციონირება არ შეუწყვეტია არც მაშინ, როცა მას შპს “ბ-ის” ინიციატივით შეეცვალა სახელი, არც მას შემდეგ, როცა აქციათა 100% დაუბრუნდა სახელმწიფოს.

მოცემულ შემთხვევაში სამეწარმეო რეესტრში სს “.. ..-ს” სახელის და დირექტორის შეცვლამ მხოლოდ ფორმალური ხასიათი მიიღო, რადგან აქციების სახელმწიფოსათვის დაბრუნების შემდეგ შპს “ბ-ს” არანაირი უფლება არ გააჩნდა სს “.. ..-ის” ქონებაზე.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ სს “.. ..” სწორად მიიჩნია მოცემულ საქმეში მხარედ.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება მოცემული საქმის განხილვის დროს სსკ-ს მე-2, 84-ე და 186-ე მუხლების გამოუყენებლობის შესახებ. საოლქო სასამართლოს მოცემულ შემთხვევაში არ დაურღვევია მხარეთა უფლება სასამართლო წესით დაცვის შესახებ, არასათანადო მოსარჩელის შეცვლის წესის და სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ. ვინაიდან სს “.. ..” საქმეში ჩაბმულია სათანადო მხარედ.

ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ მოცემული დავის განხილვის დროს სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ახალი სკ-ს 137-ე მუხლის მოთხოვნები.

მოცემული მუხლის შესაბამისად ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ ვალდებული პირი უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდით, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად აღიარებს მოთხოვნის არსებობას.

როგორც აღინიშნა, მოცემული დავის განხილვის დროს ახალი სკ-ს ნორმები გამოყენებული ვერ იქნებოდა იმიტომ, რომ დასარეგულირებელი სამოქალაქო ურთიერთობები წარმოშობილი იყო ახალი სკ-ს მიღებამდე. ამასთან, არ არსებობდა მხარეთა ნება ახალი სკ-ს გამოყენების თაობაზე, მაგრამ კიდევაც რომ ყოფილიყო საამისო ნება, ანდა დასარეგულირებელი სამოქალაქო ურთიერთობანი ახალი სკ-ს მიღების შემდეგ ყოფილიყო წარმოშობილი, სასამართლო ახალი სკ-ს 137-ე მუხლს მაინც ვერ გამოიყენებდა იმიტომ, რომ ვალდებულ პირს სს “.. ..-ს” უფლებამოსილი პირის წინაშე ავანსის, პროცენტის გადახდის, გარანტიის მიცემით ან სხვაგვარად არასდროს უღიარებია მოთხოვნის არსებობა. საქმეში ამის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება არ მოიპოვება.

სსკ-ს 48-ე მუხლის შესაბამისად კასატორის ქონებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით პალატას შესაძლებლად მიაჩნია სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელი თანხის შემცირება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “ბ-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 12 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

შპს “ბ-ს” სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაეკისროს 1000 ლარი, რომელიც ჩაირიცხოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ¹000141107 ანგარიშზე კოდი ¹59.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.