გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-314-03 2 აპრილი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

სარჩელის საგანი: სესხის დაბრუნება და იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 15 მაისს მ. წ-ემ ნ. ს-ის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მან მოპასუხესთან 1999წ. 8 დეკემბერს დადო სესხის წერილობითი ხელშეუკრულება. ხელშეკრულების შესაბამისად გასესხებული იქნა 1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 3000 ლარი 6 თვის ვადით ყოველთვიურად 10%-ის დარიცხვით. სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხის ბინა.

მოპასუხემ მხოლოდ 300 აშშ დოლარი დაუბრუნა. დასაბრუნებელი დარჩა 1200 აშშ დოლარი და მისი პროცენტი.

სულ მოსარჩელემ მოითხოვა ძირითადი ვალის _ 1200 აშშ დოლარის, მისი 10%-ის _ 2250 აშშ დოლარის, სულ _ 3450 აშშ დოლარის დაბრუნება და იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია.

მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია.

2001წ. 25 ივნისს გ. და თ. ს-ეებმა როგორც მესამე პირებმა, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა წარადგინეს მოსარჩელის, მოპასუხის და ნოტარიუსის წინააღმდეგ.

მათ მიუთითეს, რომ იპოთეკით დატვირთული ქონების 1/3 მათი საკუთრებაა. იგი მიიღეს მამის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების შედეგად და მოითხოვეს სადავო ბინასთან დაკავშირებით საჯარო რეესტრში შესაბამისი ცვლილების შეტანა, იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ქონების 1/3-ის ნაწილში და მათი კუთვნილი წილის ნატურით გამოყოფა.

მოპასუხე ნ. ს-ემ სარჩელი ცნო.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 7 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხეს დაეკისრა 3450 აშშ დოლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდა, ხოლო სარჩელი, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.

დაკმაყოფილდა მესამე პირის დამოუკიდებელი სარჩელი: შეტანილი იქნა ცვლილება კანონისმიერ მემკვიდრეობის მოწმობაში და ნ. ს-ესთან ერთად მემკვიდრედ ბინის 1/3-ზე ცნობილ იქნენ მისი შვილები: გ. და თ. ს-ეები და ბინა წილების შესაბამისად გაიყო ნატურით; ბათილად იქნა ცნობილი იპოთეკის ხელშეკრულება.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. წ-ემ. მან მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის დადგენა.

მოპასუხეს და მესამე პირებს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებიათ.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 30 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

მ. წ-ემ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა საკასაციო წესით.

კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უკანონოდ და დაუსაბუთებლად მიიჩნია და მოითხოვა მისი გაუქმება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 21 ივნისის განჩინებით გაუქმდა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ. წ-ის სააპელაციო საჩივარი. გაუქმდა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 6 სექტემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

ნ. ს-ეს დაეკისრა 2775 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა და იპოთეკით დატვირთული სახლის აუქციონის გზით რეალიზაცია.

გ. და თ. ს-ეების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ თანხის დაკისრების ნაწილში გადაწყვეტილების შეცვლას საფუძვლად დაუდო აპელანტის მოთხოვნა სესხზე, 10%-ის ნაცვლად, 4%-ის გავრცელების შესახებ, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ, ნაცვლად 3450 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა, საბოლოოდ მოპასუხეს გადასახდელად განუსაზღვრა მხოლოდ 2775 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. ამ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით მოსარჩელეს საკასაციო საჩივარი არ წარუდგენია.

საკასაციო საჩივარი შეიტანეს როგორც მოპასუხემ, ისე მესამე პირებმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით.

მოპასუხემ მოითხოვა მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგი საფუძვლით:

მას მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ გაზარდა სარჩელის მოთხოვნა, რაც მისთვის წინასწარ არ იყო ცნობილი. ამ მოქმედებით დაირღვა სსკ-ს 83-ე მუხლის მოთხოვნა, ვინაიდან მან მხოლოდ 6 თვის სარგებელზე განაცხადა თანხმობა და არა 35 თვის სარგებელზე. მისი განმარტება ამ საკითხთან დაკავშირებით სწორად არ არის დაფიქსირებული სხდომის ოქმში.

მისი მოსაზრებით, ვალი უნდა გადაიხადოს მისმა დისშვილმა მ. შ-ემ, რომელიც აღიარებს ვალის არსებობას. სასამართლომ არ გადაწყვიტა საქმეში სათანადო მოპასუხის ჩაბმის საკითხი და სათანადო შეფასება არ მისცა მ. შ-ის მიერ ვალის აღიარებას.

მესამე პირებმა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით საკასაციო საჩივრით მოითხოვეს მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მათი სარჩელის ნაწილში ახალი კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სასამართლომ უსაფუძვლოდ გაზარდა მოსარჩელის მოთხოვნა სარგებლის ანაზღაურების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია მ. შ-ის მიერ ვალის აღიარებასთან დაკავშირებით.

მათ მიუთითეს, რომ სადავო სახლში სამკვიდრო მიღებული აქვთ. ისინი წარმოადგენენ სახლის 2/3-ის მესაკუთრეს და იპოთეკის ხელშეკრულება მათ წილ ფართზე ბათილია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს მოსარჩელემ

სააპელაციო სასამართლოში გაზარდა სარჩელის მოთხოვნა. პირიქით, მოსარჩელემ სარჩელის მოთხოვნა შეამცირა. თუკი იგი სარჩელით მოითხოვდა მოპასუხისათვის 3450 აშშ დოლარის დაკისრებას, რომელსაც შეადგენდა ძირითადი ვალი და მასზე დარიცხული 10%, მან სააპელაციო სასამართლოში მოითხოვა მხოლოდ 4%-ის ანაზღაურება.

მართალია, მან პროცენტის გადახდა მოითხოვა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ჩათვლით, მაგრამ სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა და სარჩელით მოთხოვნილი 3450 აშშ დოლარის ნაცვლად მოპასუხეს გადასახდელად დააკისრა 2775 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. აღნიშნული გარემოება არ ნიშნავს სარჩელის საგნის გაზრდას.

უსაფუძვლოა კასატორ ნ. ს-ის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს სასამართლოს სხდომის ოქმში მისი განმარტება გადაუხდელი პროცენტის მონაკვეთის გადახდაზე თანხმობის გაცემის შესახებ არასწორადაა დაფიქსირებული.

სსკ-ს 291-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად სხდომის ოქმზე ხელმოწერის შემდეგ სამი დღის განმავლობაში მხარეებს და მათ წარმომადგენლებს შეუძლიათ წარადგინონ თავიანთი შენიშვნები ოქმის მიმართ, მიუთითონ უსწორობასა და უსრულობაზე.

ვინაიდან კასატორს ზემოთ მითითებლი ნორმის დაცვით დადგენილ ვადაში სხდომის ოქმთან დაკავშირებით პრეტენზია არ გამოუთქვამს, ივარაუდება, რომ სხდომის ოქმში მისი განმარტება სწორადაა დაფიქსირებული.

ასევე არასწორია კასატორ ნ. ს-ის მოსაზრება საქმეში მოპასუხედ მისი დისშვილის, მ. შ-ის, ჩაბმის აუცილებლობის შესახებ.

მართალია, მოცემულ საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ. შ-ემ განმარტა, რომ სესხს თვითონ დააბრუნებდა, მაგრამ აღნიშნული გარემოება სასამართლოს უფლებას არ აძლევდა, იგი საქმეში ჩაება მოპასუხედ.

სსკ-ს 178-ე მუხლის შესაბამისად საქმეში მოპასუხედ პირის მითითებას აწარმოებს მოსარჩელე. დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე განსაზღვრავს დავის საგანს და თვითონვე იღებს გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ. ამ პრინციპიდან გამომდინარე მოსარჩელე განსაზღვრავს მოპასუხის ვინაობასაც (სსკ-ს მე-3 მუხლის პირველი ნაწილი).

მართალია, სსკ-ს 85-ე მუხლის პირველი წინადადების შესაბამისად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში ასეთ ვითარებას ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელის მოპასუხედ მითითებული ჰყავდა ნ. ს-ე. სასამართლოსაც არ დაუდგენია, რომ იგი მოცემულ საქმეში არასათანადო მოპასუხე იყო.

საქმეში წარმოდგენილი იპოთეკის ხელშეკრულებით ირკვევა, რომ სესხი აიღო და სახლი იპოთეკით დატვირთა ნათელა ს-ემ. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს მოპასუხედ იგი სწორად ჰყავდა დასახელებული და სასამართლო სათანადო მოპასუხეს ვერ შეცვლიდა არასათანადო მოპასუხით. მოწმის განმარტება იმის შესახებ, რომ იგი თანახმა იყო, დაეფარა ვალი, სასამართლოს არ აძლევდა მისი საქმეში მოპასუხედ ჩაბმის საფუძველს.

საკასაციო სასამართლოს ასევე უსაფუძვლოდ მიაჩნია დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირთა საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოება სააპელაციო სასამართლოში მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის გაზრდის და მ. შ-ის საქმეში მოპასუხედ ჩაბმის თაობაზე.

როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელეს მოთხოვნა სააპელაციო სასამართლოში არ გაუზრდია და არც მ. შ-ის ჩაბმა შეიძლებოდა საქმეში მოპასუხედ.

ასევე არასწორია მათი მითითება იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე.

ისინი მითითებულ სახლში ცხოვრობდნენ დაბადებიდან და მას შემდეგაც, როცა მათი მამის გარდაცვალების შემდეგ გაიხსნა სამკვიდრო, მაგრამ მითითებულ სახლში მარტოოდენ ცხოვრება არ წარმოადგენს იმის საფუძველს, რომ სადავო იპოთეკის ხელშეკრულება ბათილად იქნეს ცნობილი.

სკ-ს 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო.

სადავო არ არის ის გარემოება, რომ იპოთეკით დატვირთული ბინის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღრიცხულია მხოლოდ ნ. ს-ე.

როცა დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით საქმეში მონაწილე მესამე პირები სამკვიდროს გახსნის შემდეგ დაეუფლებოდნენ მამის დანაშთ ქონებას, მათ სრული უფლება ჰქონდათ საკუთრების უფლების აღრიცხვისა საჯარო რეესტრში, როგორც თავიანთი კანონიერი წარმომადგენლის, მოცემულ შემთხვევაში დედის ნ. ს-ის მეშვეობით (სამკვიდროს გახსნის დროს ისინი არასრულწლოვნები იყვნენ) ისე პირადად, როცა ისინი უკვე სრულწლოვანები გახდებოდნენ (მითითებული პირები სრულწლოვანები გახდნენ 1990 და 1993 წელს), მაგრამ მათ თავიანთი საკუთრების უფლების აღრიცხვა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით არ გაუკეთებიათ. გ. და თ. ს-ეებს ამ საკითხთან დაკავშირებით არასდროს პრეტენზია არ გამოუთქვათ. მოცემულ შემთხვევაში გ. და თ. ს-ეებმა თავისი უფლება, აღრიცხულიყვნენ საჯარო რეესტრში და ესარგებლათ მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგებით, კერძოდ, განეკარგათ ქონება, დაუთმეს დედას – ნ. ს-ეს.

ამ საკითხთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ 2002წ. 9 დეკემბრის ¹3კ/932-02 განჩინებაში მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის ზოგიერთი ნორმის მიხედვით (მაგალითად 1513-ე და 1433-ე მუხლები) პირი მესაკუთრედ ითვლება ერთ შემთხვევაში _ სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების, ხოლო მეორე შემთხვევაში სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან, მაგრამ კანონი ორივე შემთხვევაში იმპერატიულად მოითხოვს სანივთო სამართლებრივი უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას.

აღნიშნული მუხლების შესაბამისად, მიუთითა დიდმა პალატამ, უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების გაფორმება საბოლოოდ წარმოებს სწორედ სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესით, რაც ამ უფლების წარმოშობის ერთ-ერთი წინაპირობაა (სკ-ს 183-ე მუხლი).

დიდმა პალატამ მიუთითა, რომ საკუთრების უფლება წარმოიშობა მხოლოდ საჯარო რეესტში რეგისტრაციის შემდეგ. წინააღმდეგ შემთხვევაში მესამე პირების მიმართ რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად.

სკ-ს 185-ე მუხლის მიხედვით, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მართალია, სკ-ს 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო, მაგრამ სკ-ს მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად ნორმებს და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმა.

პალატას მიაჩნია, რომ სკ-ს 185-ე მუხლით გათვალისწინებული სანივთო სამართლებრივი ნორმა არ შეიძლება ჩაითვალოს ზოგად ნორმად სკ-ს 1421-ე მუხლისათვის, რადგან იგი იძლევა კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესების დაცვის სამართლებრივ გარანტიას.

პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში პრიორიტეტი კეთილსინდისიერ შემძენის ინტერესების დაცვას უნდა მიენიჭოს, ვინაიდან გ. და თ. ს-ეებმა არაფერი იღონეს იმისთვის, რომ სახლზე მათი საკუთრების უფლება კანონით დადგენილი წესით ყოფილიყო გაფორმებული.

სკ-ს 312-ე მუხლის შესაბამისად რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტო იყო.

მოცემულ შემთხვევაში რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო რა ნ. ს-ე, ამასთან, სახლზე იპოთეკის ხელშეკრულების დადების დროს ჩანაწერის უზუსტობასთან დაკავშირებით არანაირი პრეტენზია არ არსებობდა და კრედიტორმაც იცოდა, რომ რეესტრის ჩანაწერი სწორი იყო, რეესტრის ჩანაწერი სწორად უნდა ჩაითვალოს.

ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად უთხრა უარი მესამე პირებს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის და სახლიდან წილის გამოყოფის დაკმაყოფილებაზე

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრებში მითითებული კანონის დარღვევას ადგილი არა აქვს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ., თ. და გ. ს-ეების საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.