¹3კ-360-03 20 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: ბინის ქირის გადახდევინება და ეზოს გამოთავისუფლება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრე იყო თ. ა-ი. 1954 წლიდან ამ საცხოვრებელი სახლის ¹7 ოთახში ცხოვრობს თ. ა-ის რძალი ე. ქ-ი. ე. ქ-ი 1968 წელს განქორწინდა მეუღლე ზ. ა-თან. თ. ა-მა 1979 წელს სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე. ქ-ის მიმართ და მოითხოვა მისთვის ბინის ქირის დაკისრება. ე. ქ-მა შეგებებული სარჩელით მოითხოვა ბინის ფართის გამოყოფა. ქ. თბილისის ყოფილი ორჯონიკიძის რაიონის სასამართლოს 1979წ. 31 ივლისის გადაწყვეტილებით ე. ქ-ს დაეკისრა მოსარჩელე თ. ა-ის სასარგებლოდ უკანასკნელი სამი წლის ბინის ქირის, 120 მანეთის, ხოლო 1979წ. 31 ივლისიდან ყოველთვიურად 3 მანეთისა და 36 კაპიკის გადახდა. სასამართლომ დააკმაყოფილა ე. ქ-ის შეგებული სარჩელი და მას ორ შვილთან ერთად გამოუყო ქ. თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან სარგებლობის უფლებით 21.32 კვ.მ-ის ¹1 ოთახი შემინული ლოჯით და აივნით, დამხმარე სათავსების საერთო სარგებლობაში დატოვებით.

თ. ა-მა 1980 წელს საკუთარი საცხოვრებელი სახლი აჩუქა ვაჟიშვილ გ. ა-ს, რომლის საკუთრებაშიც აღირიცხა აღნიშნული. გ.ა-მა 2001 წელს სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ე. ქ-ის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის სამი წლის გადაუხდელი ბინის ქირის, 3600 ლარის, დაკისრება, ყოველთვიურად კი 100 ლარის დაკისრება და ეზოს გამოთავისუფლება ე. ქ-ის მიერ დაყრილი მიწისაგან.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 მაისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა გ. ა-ის სარჩელი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. ა-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა გ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი.

შეიცვალა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 მაისის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი და ახალი გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა გ. ა-ის სარჩელი.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება დასაბუთებულია იმით, რომ მხარეთა შორის ქირავნობის ურთიერთობა არასდროს ყოფილა. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 270-ე მუხლის თანახმად ქირავნობის ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო წერილობით. საცხოვრებელი ბინა პირს გადაეცემოდა დროებით სასყიდლიან სარგებლობაში და მისი ბინაში ჩაწერა არ ხდებოდა. ბინაში ეწერებოდნენ ოჯახის წევრები ან ნათესავები საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ ვერ მიიჩნია ქ. თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის სასამართლოს 1979წ. 31 ივლისის გადაწყვეტილება ქირავნობის ურთიერთობის დამადასტურებლად, რადგან გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეები იყვნენ რძალ-დედამთილი; რძალი ვალდებული იყო, ეხადა საბინაო კოდექსის 65-66 მუხლის თანახმად არა ბინის ქირა, არამედ კომუნალური გადასახადები.

სკ-ს 531-ე მუხლის თანახმად გამქირავებელი ქირავნობის ხელშეკრულებით გადასცემს დამქირავებელს ნივთს დროებით სარგებლობაში. ე. ქ-ი კი არ არის დროებითი მოსარგებლე, იგი კეთილსინდისიერი და მართლზომიერი მფლობელია. ქირავნობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელია მისი მოშლა. გ. ა-ს კი ეს უფლებამოსილება არ გააჩნია. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ გ. ა-მა ვერ დაადასტურა ეზოს მიწით დანაგვიანების ფაქტი მოპასუხეთა მხრიდან.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ა-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო საჩივრის მოტივებს წარმოადგენს შემდეგი: სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებულია სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 270-ე მუხლით, მაგრამ სასამართლომ არ დააკონკრეტა, რომელიწ. რედაქციის 1923წ. თუ 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 270-ე მუხლი გამოიყენა, რადგან მითითებულია, რომ ე. ქ-ი მოსარჩელის ბინაში ცხოვრობს 1954 წლიდან. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ ე. ქ-ი სადავო ბინაში ჩაწერილია საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის საფუძველზე, მდგმური კი ბინაში არ უნდა ყოფილიყო ჩაწერილი, რადგან მოპასუხის სადავო ბინაში ჩაწერისა და ქ. თბილისის ყოფილი ორჯონიკიძის რაიონის სასამართლოს 1979წ. გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტისათვის საბინაო კოდექსი საერთოდ არ არსებობდა. მოქალაქეთა ჩაწერა ბინაში ყოველთვის წესრიგდებოდა ადმინისტრაციული აქტით და მოქალაქის ფაქტობრივი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით ხდებოდა ჩაწერა, ხოლო მდგმურებისათვის რაიმე შეზღუდვები არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად მიუთითა, რომ რძალ-დედამთილი არ შეიძლება იყვნენ ქირავნობის ურთიერთობის მხარეები. არასწორად არის გაიგივებული ასევე ბინის ქირა კომუნალურ გადასახადებთან. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხე კი არ არის დამქირავებელი, არამედ კეთილსინდისიერი და მართლზომიერი მფლობელიაო, მაგრამ არ გაითვალისწინა ის, რომ არაკეთილსინდისიერი და არამართლზომიერი მფლობელი არ შეიძლება იყოს ბინის დამქირავებელი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ გ. ა-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, თამარ ა-მა კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი, მდებარე ...... ქ. თბილისში, 1980 წელს აჩუქა შვილ გ. ა-ს, რომელიც აღირიცხა გ. ა-ის საკუთრებაში, ქ. თბილისის ყოფილი ორჯონიკიძის რაიონის სასამართლოს 1979წ. 31 ივლისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა თ. ა-ის სარჩელი მისი ყოფილი რძლის, ე. ქ-ის მიმართ (ვაჟის _ ზ. ა-ის მეუღლე, რომელთანაც განქორწინდა 1968 წელს) და მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ უკანასკნელი სამი წლის ბინის ქირის, 120 მანეთის, ხოლო 1979წ. 31 ივლისიდან ყოველთვიურად 3 მანეთისა და 36 კაპიკის გადახდა. სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ე. ქ-ის სარჩელი ბინიდან ფართობის გამოყოფის ნაწილში და მას ორ შვილთან ერთად ქ. თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან გამოეყო სარგებლობის უფლებით 21,32 კვ.მ-ის ¹1 ოთახი შემინული ლოჯით და აივნით, დამხმარე სათავსების საერთო სარგებლობაში დატოვებით. სააპელაციო სასამართლომ ვერ მიიჩნია ზემოხსენებული სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეთა შორის ქირავნობის ურთიერთობის დამადასტურებლად, რადგან მხარეები იყვნენ რძალ-დედამთილი. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ამგვარ მითითებას, რადგან სააპელაციო პალატამ მოცემულ შემთხვევაში არ გამოიყენა სსკ-ს 106-ე მუხლის “ბ” პუნქტი, რომლის თანახმად მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებს, რადგან ეს ფაქტები დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. სააპელაციო სასამართლომ არ მიუთითა კონკრეტული ნორმა, რომლის თანახმად ყოფილი რძალ-დედამთილი არ შეიძლება იყვნენ ქირავნობის ურთიერთობის მონაწილენი; საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საბინაო კოდექსის 65-66 მუხლები, რომელთა საფუძველზე ჩათვალა, რომ ქ. თბილისის ყოფილი ორჯონიკიძის რაიონის სასამართლოს 1979წ. 31 ივლისის გადაწყვეტილებაში მითითებული ბინის ქირა წარმოადგენდა კომუნალური გადასახადების თანხას. საქართველოს საბინაო კოდექსი სამოქმედოდ შემოღებულ იქნა მხოლოდ 1983წ. 1 სექტემბრიდან და ზემოაღნიშნული სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის იგი არ მოქმედებდა.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმის შესახებ, რომ რადგან სკ-ს 531-ე მუხლის თანახმად ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა, დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით, ანუ დროებით სარგებლობაში, ხოლო ნ. ქ-ი არ არის დროებითი მოსარგებლე, ამიტომ იგი არ შეიძლება იყოს დამქირავებელი. ქირავნობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელია მისი მოშლა, ხოლო გ. ა-ს ეს უფლებამოსილება არ გააჩნია იმის გამო, რომ მოპასუხე კეთილსინდისიერი და მართლზომიერი მფლობელია. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა სკ-ს 560-ე მუხლი, რომელიც არეგულირებს განუსაზღვრელი ვადით დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას, ასევე იმავე კოდექსის 561-ე მუხლი, რომელიც აწესრიგებს ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლას. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც იგი სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვერ იქნა დადასტურებული ეზოს მიწით დანაგვიანების ფაქტი მოპასუხეთა მხრიდან. სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. ამ ნორმის საფუძველზე საკასაციო პალატა თვლის, რომ გ. ა-ს არ წარმოუდგენია ამ მოთხოვნის თაობაზე დასაბუთებული და დამატებითი საკასაციო პრეტენზია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გ. ა-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 14 ნოემბრის გადაწყვეტილება გ. ა-ისათვის ე. ქ-ის მიერ ბინის ქირის გადახდაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ამ ნაწილში ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

დანარჩენ ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.