¹ 3კ-364-03 6 ნოემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია,

თ. კობახიძე

დავის საგანი: ბინიდან გამოსახლება. ბინის ქირის დაკისრება და ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში, ... მდებარე სახლი 1/6 საკუთრების უფლებით ეკუთვნის კ. გ-ეს, რომლის კუთვნილი საცხოვრებელი ფართის ნაწილი სარგებლობის უფლებით უკავიათ ე. და თ. ს-ებს. ისნის რაიონის სასამართლოს 1997წ. 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ე. ს-ს კ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად ბინის ქირის 20 ლარის გადახდა. გადაწყვეტილების გამოტანიდან რამდენიმე თვის განმავლობაში ე. ს-ი იხდიდა დაკისრებულ ქირას, შემდეგ კი გ-ეს შესთავაზა ქირის შემცირება, კერძოდ, თვეში გადაიხდიდა 1 ლარსა და 5 თეთრს, რაზედაც კ. გ-ემ უარი განაცხადა.

კ. გ-ემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს ე. და თ. ს-ების მიმართ და მიუთითა, რომ ჰყავს ოთხსულიანი ოჯახი, განსხვავებული სქესის შვილები, ოთხი სული ცხოვრობენ ერთ ოთახში და ფართი ესაჭიროება ოჯახისათვის. მან მოითხოვა მოპასუხეების ე. და თ. ს-ებისათვის ბინის ქირის დავალიანების 720 ლარის დაკისრება, ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტა და მათი გამოსახლება თანხმლებ პირებთან ერთად დაკავებული ფართიდან.

ე. და თ. ს-ებმა შეგებებული სარჩელით მიმართეს სასამართლოს და მიუთითეს, რომ ისნის რაიონის სასამართლოს 1997წ. 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით გიორგაძის სასარგებლოდ დაეკისრათ ქირის, 20 ლარის გადახდა. კ. გ-ემ კვლავ მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა მათი გამოსახლება დაკავებული ფართიდან, მაგრამ რაიონული სასამართლოს 1998წ. 21 აპრილის გადაწყვეტილებით კ. გ-ეს სარჩელზე უარი ეთქვა. 1998წ. ივლისამდე იხდიდა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებულ ბინის ქირას, მაგრამ “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის გამოსვლის შემდეგ მან მიმართა სასამართლოს, რათა გადასახდელი ქირა განესაზღვრათ 2 ლარითა და 5 თეთრით. ე. და თ. ს-ების განმარტებით მოსარჩელემ შემცირებული თანხა არ მიიღო, რის გამოც, იძულებული გახდა თანხა შეეტანა სადეპოზიტო ანგარიშზე. გარდა ამისა, მათ შეაკეთეს დაზიანებული სახურავი, რაშიც გადაიხადეს 200 ლარი, აგრეთვე გადახდილი აქვთ დაზღვევის თანხა 52 ლარი. ს-ებმა შეგებებული სარჩელით მოითხოვეს ბინიდან გამოსახლების ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტა, კ. გ-ისათვის მათ სასარგებლოდ კაპიტალური რემონტისათვის გაწეული ხარჯების 200 ლარისა და დაზღვევის თანხის, 52 ლარის, დაკისრება. ამასთან, ბინის ქირის განსაზღვრა 2 ლარისა და 5 თეთრის ოდენობით. ზემოთ მითითებული კანონის თანახმად, ბინის ქირის ანგარიშში ჩაითვალოს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილი თანხა.

ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით კ. გ-ის სარჩელი ე. და თ. ს-ების მიმართ ბინიდან გამოსახლების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. ე. ს-ს კ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 3 წლის ბინის ქირის, 720 ლარის გადახდა. თ. და ე. ს-ების შეგებებული სარჩელი კ. გ-ის მიმართ კაპიტალური რემონტის ხარჯისა და ბინის ქირის შემცირების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა და ბინის ქირა, 20 ლარი, მომავალშიც დარჩა უცვლელად. დაზღვევის თანხა, 26 ლარი, ჩაითვალა ბინის ქირაში გადახდილად, შესაბამისად, იგი გამოაკლდა 720 ლარსა და ე. ს-ის ბინის გადაუხდელი ქირის ოდენობა განისაზღვრა 694 ლარით.

რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადასტურებულად ცნო ის ფაქტი, რომ ქ. თბილისში, ... მდებარე სადავო ბინის 1/6-ის მესაკუთრეა კ. გ-ე. აღნიშნული ფართის ნაწილი უკავიათ ე. ს-ს და მასთან ერთად მცხოვრებ პირებს. მხარეებს შორის ურთიერთობა მოწესრიგებულია ისნის რაიონის სასამართლოს 1997წ. 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, რომლითაც ე. ს-ს კ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად ბინის ქირის, 20 ლარის, გადახდა. დადგენილად მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ კ. გ-ე ჯერ კიდევ 1998 წელს სარჩელით ითხოვდა ს-ის ბინიდან გამოსახლებას იმ მოტივით, რომ მისი ოჯახი შედგება ოთხი სულისაგან და ფართი სჭირდება თვითონ. ისნის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა სარჩელი. კ. გ-ე ახლანდელ სარჩელშიც ითხოვს ე. ს-ის გამოსახლებას იგივე მოტივით. რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ კ. გ-ემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს იმავე საფუძვლით, იმავე დავაზე, იმავე პირის მიმართ, რაც სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველია, ვინაიდან არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც გამოტანილია იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე, იმავე საფუძვლით. რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, აგრეთვე, ის ფაქტიც, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მხარეებს შორის დადგენილია ბინის ქირის გადასახადი თვეში 20 ლარი. ბინის ქირის შემცირება კი არ შეიძლება ახალი გადაწყვეტილების გამოტანის გარეშე. რაიონულმა სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ურთიერთობა არ შეიძლება მოწესრიგდეს “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”, ვინაიდან ეს კანონი ბინის ქირის ოდენობის, ასევე გაწეული სარემონტო ხარჯების ანაზღაურებას ითვალისწინებს ბინის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის არსებული ურთიერთობებისათვის, მხარეები კი დღეისათვის წარმოადგენენ ბინის დამქირავებელსა და გამქირავებელს.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა კ. გ-ემ. შეგებებული სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ე. ს-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით კ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. ე. ს-ის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება შეიცვალა კ. გ-ის სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში ე. და თ. ს-ების მიმართ ბინიდან გამოსახლების თაობაზე და ამ ნაწილში მიიღეს ახალი გადაწყვეტილება. კ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ე. და თ. ს-ები გამოსახლდნენ სადავო ბინიდან. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადასტურებულად ცნო ის გარემოება, რომ სადავო ბინის მესაკუთრეა კ. გ-ე, რომლის კუთვნილ წილშიც, სარგებლობის უფლების დათმობის წესით ცხოვრობენ ე. ს-ი და მისი ოჯახის წევრები. მოცემულ შემთხვევაში ს-ები სადავო ქონების მართლზომიერი მფლობელები არიან. სკ-ს 168-ე მუხლის თანახმად, ნივთის მფლობელობა წყდება თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში კ. გ-ის პრეტენზია დასაბუთებულია, რადგან მისი განმარტებით, ბინა მესაკუთრეს სჭირდება პირადი საჭიროებისათვის. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ე. ს-ს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ დაუყენებია მოთხოვნა საქართველოს კანონის შესაბამისად, “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”, რომ იგი სადავო ფართის მოსარგებლედ ეცნოთ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ე. და თ. ს-ებმა, რომლებმაც მოითხოვეს ზემოხსენებული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი მოტივებით: მხარეთა შორის ურთიერთობები უნდა მოწესრიგდეს საქართველოს კანონით “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”, სააპელაციო სასამართლომ კი ამის ნაცვლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 168-ე მუხლი და მოპასუხეები ჩათვალა მართლზომიერ მფლობელებად. სააპელაციო სასამართლომ არ გაარკვია ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს გარდა სადავო ბინისა ქ. თბილისში, სხვა საცხოვრებელი ფართიც აქვს, სადაც ის თავის ოჯახის წევრებთან ერთად არის რეგისტრირებული.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება, რომ ... მდებარე სახლის 1/6 კ. გ-ის საკუთრებაა. ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხეები, ე. და თ. ს-ები, ფლობენ კ. გ-ის კუთვნილ საცხოვრებელ ფართს სარგებლობის უფლების დათმობის წესით. ასეთ პირობებში პალატა იზიარებს კასატორ ე. და თ. ს-ების საკასაციო პრეტენზიას, რომ დავის გადაწყვეტის დროს სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ”, რადგან აღნიშნული კანონით რეგულირდება 1996წ. 28 ივნისამდე მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წარმოშობილი ის ურთიერთობები, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ეს არის სპეციალური კანონი, რომელიც ეყრდნობა მოქმედი სამოქალაქო სამართლის ფუნდამენტურ პრინციპებს თავისი იურიდიული ბუნებიდან გამომდინარე და მოსაწესრიგებელი ურთიერთობების სპეციფიკურობის გამო სკ-ს ზოგადი ნორმებიდან განსხვავებულ წესებს ადგენს. სკ-ს მე-2 მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად ნორმებსა და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლოზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები.

კოლიზიური ნორმების გამოყენების საკითხი ანალოგიურად წყდება “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 25-ე მუხლის მეორე ნაწილითაც, რომლის თანახმად, იერარქიის ერთი და იმავე საფეხურის ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგობის წარმოქმნისას მოქმედებს უფრო გვიან მიღებული ნორმა. კანონი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის შესახებ” არის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობების მომწესრიგებელი სპეციალური კანონი, რომელიც 1998 წელს მოქმედი სკ-ს მიღების შემდეგ მიიღეს ე.ი. აღნიშნული კანონი სამოქალაქო კოდექსთან შეფარდებით არის სპეციალური და უფრო გვიან მიღებული სამართლებრივი აქტი. ამდენად, მესაკუთრესა და მოსარგებლეებს შორის ურთიერთობების რეგულირებისას უნდა გამოიყენონ არა სამოქალაქო კოდექსი, არამედ აღნიშნული კანონი.

როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, კ. გ-ე ითხოვს მოპასუხეთა გამოსახლებას მათ მიერ დაკავებული ფართიდან იმ მოტივით, რომ ბინა სჭირდება თავისი ოჯახისათვის. ასეთ პირობებში, კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” მე-3 მუხლი ითვალისწინებს მოსარგებლის გამოსახლებას არა მთლიანად დაკავებული ფართიდან, არამედ ნამეტი ფართიდან. კანონის მე-5 მუხლი, რომელიც ითვალისწინებდა მოსარგებლის ვალდებულებას, დაეკმაყოფილებინა მესაკუთრის მოთხოვნა სადგომის გათავისუფლებაზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად და იურიდიულად ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი. აღნიშნული კანონის სხვა მუხლები კი მოსარგებლის მიერ სარგებლობის შეწყვეტას _ გამოსახლებას აღარ ითვალისწინებს. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვის დროს უნდა გამოიყენოს სპეციალური კანონი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ.

პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება, რადგან სააპელაციო სასამართლოს თავისი გადაწყვეტილებით არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოება თუ რა ფართი უკავიათ მოპასუხეებს და მათი სულადობის გათვალისწინებით რამდენია ნამატი ფართი, რომლის გათავისულებას ითვალისწინებს კანონი. პალატა ასევე განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს შეგებებულ სარჩელზე, კერძოდ, კანონის “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” რა რაოდენობის ქირა უნდა გადაიხადოს მოსარგებლეებმა.

პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ ქირა ს-ს დაკისრებული აქვს სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რომელიც კანონიერ ძალაშია და ამიტომ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს. ასეთი მსჯელობა გაუგებარია იმ პირობებში, როცა ს-ების გამოსახლებაზე უარის თქმის შესახებაც, გამოტანილია ისნის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც ასევე კანონიერ ძალაშია და არ გაუქმებულა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლო მსჯელობს გამოსახლების საკითხზე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ე. და თ. ს-ების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.