¹3კ-380-03 15 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. სულხანიშვილი,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: ანდერძის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ს. ი-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ზ. ბ-ის მიმართ ანდერძის ბათილად ცნობის შესახებ. მოსარჩელის განმარტებით, ქ. თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 5/14 საკუთრების უფლებით ირიცხება ს. ი-ას სახელზე, მოპასუხე ზ. ბ-ზე – 2/14 და მოსარჩელის დეიდაშვილ, ზ. პ-ოზე – 7/14. ეს უკანასკნელი გარდაიცვალა 1995წ. 22 აპრილს. ზ. პ-ოს ს. ი-ას გარდა არც ერთი კანონისმიერი მემკვიდრე არ დარჩენია.

1997 წელს ზ. პ-ოს სადავო სახლზე პრეტენზია განაცხადა ზ. ბ-მა იმ მოტივით, რომ ზ. პ-ოს მიერ მის სახელზე გაცემულ იქნა შინაურული ანდერძი, რომელიც შედგენილია კანონის მოთხოვნათა უხეში დარღვევით. ზ. პ-ოს ქონებაზე მემკვიდრეობის გახსნის დროისათვის შინაურულ ანდერძს მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა.

დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 27 მარტის გადაწყვეტილებით 1995წ. 16 აპრილს შედგენილი ანდერძი ბათილად იქნა ცნობილი შემდეგ გარემოებათა გამო:

ზ. პ-ო გარდაიცვალა 1995წ. 22 აპრილს, ხოლო მოსარჩელემ სასამართლოს მიმართა 1998წ. მაისში და განაცხადა, რომ ზ. პ-ოს გარდაცვალების დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მიხედვით ს. ი-ას გარდა არცერთი კანონისმიერი მემკვიდრე არ დარჩენია, მაგრამ მოქმედი სკ-ს მიხედვით იგი ითვლება მეხუთე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრედ. ანდერძის შედგენის დროისთვის მოქმედი კანონმდებლობა შინაურულ ანდერძს საერთოდ არ ითვალისწინებდა. გარდა ამისა, სკ-ს 1366-ე მუხლის თანახმად შინაურულ ანდერძზე აუცილებლად უნდა იყოს დაფიქსირებული მოანდერძის ხელმოწერა, ხოლო ამავე კოდექსის 1362-ე მუხლის მიხედვით მოწმეები არ შეიძლება იყვნენ ანდერძით მემკვიდრენი და მისი ნათესავები დამავალი და აღმავალი ხაზით.

ზ. პ-ოს მიერ დატოვებულ ანდერძს კი მოწმის სახით ხელს აწერდა ზ. ბ-ის დედა ლ. ჯ-ი, რომელსაც თავის ხელმოწერასთან მითითებული ჰქონდა ამ ხელმოწერის შესრულების თარიღი. სხვა თარიღი კი ანდერძში მითითებული არ ყოფილა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზ. ბ-ის მიერ წარმოდგენილ ზ. პ-ოს სახელით შედგენილ შინაურულ ანდერძში არ არის გამოხატული ზ. პ-ოს ნება და არ არის დაცული ანდერძის შედგენის ფორმა და წესი.

ზ. ბ-ის წარმომადგენელმა გ. გ-ემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება – ს. ი-ას სარჩელის ეთქვა უარი.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიიჩნია შემდეგი: სამკვიდრო გაიხსნა ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების პერიოდში. აღნიშნული ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა იყოს იმ დროისთვის მოქმედი კოდექსი, რადგან მხარეთა შორის ადგილი არ ჰქონია შეთანხმებას დავის მოსაწესრიგებლად ახალი კოდექსის გამოყენების თაობაზე. სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი კანონმდებლობით კი მე-5 რიგის მემკვიდრე არ იყო გათვალისწინებული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ს. ი-ას არ გააჩნია იურიდიული ინტერესი, რის გამოც მისი აღიარებითი სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს. ი-ამ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად დასაბუთებული. კერძოდ, სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის ადგილი არ ჰქონია შეთანხმებას ახალი კანონმდებლობის გამოყენების შესახებ, არ შეესაბამება სინამდვილეს, რადგან სააპელაციო საჩივარში აპელანტი ზ. ბ-ი თავის მოსაზრებას ასაბუთებს სკ-ს 54-ე, 1357-ე და 1359-ე მუხლებზე მითითებით.

კასატორის განმარტებით, მას აქვს დავის საგნის მიმართ იურიდიული ინტერესი, რაც იმითაც დასტურდება, რომ ქ. თბილისის კრწანისი – მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში იხილება სამოქალაქო საქმე ს. ი-ას სარჩელის გამო, ხაზინის მიმართ სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, სკ-ს 1336-ე მუხლის საფუძველზე. აღნიშნული დავის სკ-ს ნორმებით გადაწყვეტის თაობაზე ხაზინა განაცხადებს თუ არა თანხმობას მომავლის საქმეა და ამ საკითხის წინასწარ გადაწყვეტა გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატას არ შეეძლო.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივარი, მოუსმინა მხარეებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ. თბილისში, ...... მდებარე სახლის 5/14 საკუთრების უფლებით ირიცხება ს. ი-აზე, 2/14 – ზ. ბ-ზე, ხოლო 7/14 – ირიცხებოდა აწ გარდაცვლილ ზ. პ-ოზე.

პალატა ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივაციას, რომ მხარეთა შორის დავა სკ-ს ნორმებით უნდა გადაწყდეს. სკ-ს 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად სკ-ს ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ, ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ. ზ. პ-ო გარდაიცვალა 1995წ. 22 აპრილს, ე.ი. დავა სამკვიდროს შესახებ სამკვიდროს გახსნის დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსით უნდა მოწესრიგდეს. საქმის მასალებით არ დასტურდება მხარეთა შორის დავის მოქმედი კოდექსით გადაწყვეტის შესახებ შეთანხმების არსებობის ფაქტი.

კასატორის განმარტების საწინააღმდეგოდ საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ აპელანტი სააპელაციო საჩივარში უკანონოდ მიიჩნევს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას სწორედ იმ საფუძვლით, რომ სკ-ს ძალაში შესვლამდე წარმოშობილი დავა სასამართლომ ახალი კანონმდებლობით დაარეგულირა მაშინ, როცა მათგან ასეთი პოზიცია არ დაფიქსირებულა.

გამომდინარე აღნიშნულიდან პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა დავა მოქმედი სკ-ს ნორმები.

გასაზიარებელია კასატორის პოზიცია, რომ ს. ი-ას აქვს იურიდიული ინტერესი დავის საგნის მიმართ და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ს 180-ე მუხლი, რაც ამავე კოდექსის 393-ე მუხლის II ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ს. ი-ა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მიხედვით არ არის არც ერთი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე და ამიტომ სადავო ქონების მიმართ მისი სამართლებრივი ინტერესი უსაფუძვლოა. პალატამ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ს. ი-ა ისევე როგორც ზ. ბ-ი აწ გარდაცვლილი ზ. პ-ოსთან ერთად ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეები იყვნენ. სკ-ს 173-ე მუხლის 4-ე ნაწილის თანახმად ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება. აღნიშნული უფლება გულისხმობს იმას, რომ თუ თანამესაკუთრე მოინდომებს ნივთის გაყიდვას, ვიდრე მესამე პირს შესთავაზებს საგნის ყიდვას, მანამდე მან დაუყოვნებლივ უნდა აცნობოს თანამესაკუთრეს ნასყიდობის ხელშეკრულების შინაარსი.

განსახილველ დავაში ს. ი-ას სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების, ე.ი. ანდერძის ბათილად ცნობის შემთხვევაში, თუ მამკვიდრებლის ქონების გამსხვისებელი პირი გაასხვისებს ზ. პ-ოს სამკვიდრო ქონებას ს. ი-ა იძენს უფლებას, ისარგებლოს შესყიდვის უპირატესი უფლებით. მოდავე მხარეებს წარმოეშობათ თანასაკუთრებაში წილის შესყიდვის უპირატესი უფლება, რაც წარმოადგენს ს. ი-ას პოტენციურ ინტერესს სამომავლოდ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა დავის საგნის მიმართ და ისე მიეღო საბოლოო გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ს. ი-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 11 ნოემბრის განჩინება მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.