¹3კ-404-03 6 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

რ. ნადირიანი

დავის საგანი: საზოგადოებაში წილის მიღება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1994 წლს 29 დეკემბერს მაღაზია “ს-ოს” მუშაკთა მიერ შეიქმნა ობიექტის პრივატიზაციის ამხანაგობა, რომელშიც გაწევრიანდა შრომითი კოლექტივის ათი წევრი და მოწვეული პირი ა. ჩ-ი. 1995წ. 28 ივლისს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ გაიცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა თერთმეტ პირზე. 1996წ. 29 აგვისტოს ამხანაგობის ბაზაზე რეგისტრაციაში გატარდა შპს “მ-ი”.

1998 წელს ვაკის რაიონის სასამართლოს სარჩელით მიმართეს მ-მა და ხ-მა მაღაზია “ს-ოს” დროებითი ამხანაგობის დამფუძნებელთა ხელშეკრულებისა და პრივატიზაციის გაუქმების შესახებ, ასევე, სამუშაოზე აღდგენისა და პრივატიზაციაში მონაწილეობის მიღების თაობაზე.

1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: სასამართლომ კანონიერად მიიჩნია ამხანაგობის ხელშეკრულება, პრივატიზაცია და შპს “მ-ის” წილების გადანაწილება; სამუშაოზე, მაღაზია “მ-ში”, აღადგინა მოსარჩელეები: მ-ი – 1995წ. 25 აპრილიდან, ხ-ი – 1995წ. 1 მაისიდან; შპს “მ-ში” ხ-სა და მ-ს მიენიჭა წილის მიღების უფლება, ხოლო წილის ოდენობის განსაზღვრა დაევალა პარტნიორთა კრებას გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 3 თვეში.

1998წ. 22 ოქტომბერს ჩატარდა შპს “მ-ის” პარტნიორთა კრება, რომელმაც განიხილა საზოგადოების პარტნიორის, ხ-ის, კუთვნილი წილის – 1%-ის – ხ-ისა და მ-ისთვის დათმობის თაობაზე. იმის გამო, რომ კრებაზე არ გამოცხადდნენ ხ-ი და მ-ი, ისინი ჩაითვალნენ საზოგადოებიდან გასულებად და კრებამ გადაწყვიტა მათთვის 1%-ის წილის შესაბამისი კომპენსაციის მიცემა ფულადი სახით.

1998წ. 17 დეკემბერს მ-მა და ხ-მა სარჩელი შეიტანეს სასამართლოში ხ-ის მიმართ პრივატიზებული მაღაზიიდან კუთვნილი წილის დათმობის შესახებ. მოგვიანებით, 2000წ. 29 ნოემბერს, მოსარჩელეებმა გაზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვეს ხ-ის მიერ ჩ-სა და მიგრიაულისათვის წილის დათმობის ხელშეკრულების გაუქმება. 2001წ. 6 აპრილს მოსარჩელეებმა კვლავ გაზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა. წილის ოდენობის ნაწილში მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. საბოლოოდ, 2001წ. 8 მაისს, ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ იმსჯელა წილის 15-15%-ის ოდენობით მიკუთვნების თაობაზე და გადაწყვეტილებით არ დააკმაყოფილა სარჩელი უსაფუძვლობის გამო. მოსარჩელეებს განემარტათ, რომ ამ საკითხზე არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც არ აღსრულებულა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. აპელანტებმა სააპელაციო საჩივარში მიუთითეს შემდეგზე: პირველი ინსტანციის სასამართლომ იმის ნაცვლად, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმათა გამოყენებით დაედგინა მოპასუხის მიერ მოსარჩელეთა საპრივატიზაციო უფლებებით სარგებლობის ფაქტი, მიუთითა, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა აღმასრულებლის მეშვეობით უნდა აღსრულებულიყო, რაც აპელანტთა აზრით, შეუძლებელია, რადგან დავა ეხება სწორედ დარღვეული უფლების ფარგლებს (უფლების დარღვევა უკვე დადგენილია ქ. თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით) და მანამ, სანამ ეს ფარგლები სასამართლოს მეშვეობით არ დადგინდება, შეუძლებელია გადაწყვეტილების აღსრულება.

სააპელაციო სასამართლომ 2001წ. 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მ-ისა და ხ-ის სააპელაციო საჩივარი: გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 8 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მ-ისა და ხ-ის სარჩელი. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ 1998წ. 22 ოქტომბერს შპს “მ-ის” მიერ პარტნიორთა კრებაზე აღსრულდა სასამართლოს გადაწყვეტილება, ხოლო მოსარჩელეებს არ გაუსაჩივრებიათ აღნიშნული კრების ოქმი.

სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა საკასაციო წესით. კასატორი უთითებდა, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ _ “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 47-ე მუხლი, ასევე არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ _ ძველი სამოქალაქო კოდექსის 486-ე მუხლი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 21 ივნისის განჩინებით მოცემულ საქმეზე გაუქმდა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე პალატას.

პალატა უთითებდა, რომ სასამართლოს მითითებით შპს “მ-ის” პარტნიორთა 1998წ. 22 ოქტომბრის კრების გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეების კრებაზე გამოუცხადებლობის გამო, კრებამ ისინი ჩათვალა საზოგადოებიდან გასულებად და გადაწყვიტა მათთვის 1-1% წილის შესაბამისი ფულად კომპენსაციის საკითხი. საკასაციო სასამართლო უთითებდა, რომ სააპელაციო პალატამ ისე მიიჩნია 1998წ. 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება აღსრულებულად, რომ არ გამოიკვლია, იყო თუ არა შპს “მ-ის” სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებული ცვლილებები მოსარჩელეებისათვის წილის გამოყოფის, საზოგადოების პარტნიორად მიღების და მოსარჩელეების საზოგადოებიდან გასვლის შესახებ.

დადგენილია, რომ 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილების სარჩელის საგანს წარმოადგენდა დროებითი ამხანაგობის დამფუძნებელთა ხელშეკრულებისა და პრივატიზაციის გაუქმება, ასევე, სამუშაოზე აღდგენა და პრივატიზაციაში მონაწილეობის მიღება. მოცემული დავის საგანი კი წილის დათმობაა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე. მ-ისა და ლ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა: გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 8 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ე. მ-ისა და ლ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ – მ. ხ-ის წილის 4 პროცენტი ე. მ-ს და ლ. ხ-ს გადაეცა, თითოეულს – 2-2%. დანარჩენ ნაწილში ე. მ-ისა და ლ. ხ-ის სარჩელს ეთქვა უარი.

პალატა მიუთითებს: დადგენილია, რომ შპს “მ-ის” მიერ 1998წ. 22 ოქტომბერს მოწვეულ იქნა პარტნიორთა კრება, რომელმაც თავისი გადაწყვეტილებით ნება დართო საზოგადოების პარტნიორ მ. ხ-ს ე. მ-ისა და ლ. ხ-ისათვის თავისი კუთვნილი წილიდან ნაწილის დათმობაზე.

აპელანტების იმ მოსაზრებას, რომ პარტნიორთა კრებას არ უნდა მიეღო გადაწყვეტილება, თუ რა ოდენობის წილი უნდა დაეთმო მოპასუხეს მოსარჩელეებისათვის, არამედ მხოლოდ ნებართვა უნდა მიეცა მხარეთათვის წილის იმ ოდენობით დათმობაზე, რაზედაც მოსარჩელე და მოპასუხე შეთანხმდნენ, სააპელაციო პალატა ვერ ჩათვლის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად, რადგან აღნიშნული საკითხი შეიძლებოდა გამხდარიყო ცალკე დავის საგანი, მაგრამ აპელანტებს პარტნიორთა კრების 1998წ. 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებიათ, შესაბამისად, პარტნიორთა საერთო კრების აღნიშნული გადაწყვეტილებით აპელანტები ითვლებიან შპს “მ-იდან” გასულებად.

პალატა მიუთითებს, რომ აპელანტები თუნდაც ითვლებოდნენ საზოგადოების პარტნიორებად, მათი მოთხოვნა მ. ხ-ის წილიდან მათთვის 15-15 პროცენტის მიკუთვნების თაობაზე საფუძველს მოკლებულია. მართალია, საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 1994წ. 24 მაისის ¹178 ბრძანებულების შესაბამისად, მაღაზია “ს-ოს” პრივატიზების პროცესში შრომითი კოლექტივის ყველა წევრი სარგებლობდა თანაბარი უფლებებით, მაგრამ, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, ამ უფლებების რეალიზება მათ მიერ თანაბრად არ მომხდარა და წილების რაოდენობაც განისაზღვრება მათ მიერ შეტანილი თანხის მიხედვით. აპელანტების მოსაზრება, რომ მათი წილი თანაბარ პირობებში შეიძლებოდა განსაზღვრულიყო ჯერ 8, ხოლო “მ-ის” უძრავი ქონების გაყოფის შემდეგ 15%-ით, ვარაუდია, რომელიც არ დასტურდება საქმის მასალებით.

პალატა მიუთითებს, რომ საქმის მასალებით ასევე ვერ დასტურდება, რომ მ. ხ-მა შპს “მ-ში” თავისი წილი კანონით დადგენილი წესის გარეშე შეიძინა. ამდენად, მას მაღაზია “ს-ოს” პრივატიზების შედეგად აპელანტების მიმართ ვერ წარმოეშობოდა აღნიშნული ნორმის შესაბამისად უსაფუძვლოდ შეძენილი ან დაზოგილი ქონების დაბრუნების მოვალეობა. კანონით დადგენილი წესით ასევე მოხდა შპს “მ-ის” რეგისტრაცია და არც მას წარმოშობია აპელანტის მიმართ საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების დაბრუნების ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მ. ხ-მა გამოიყენა 1998წ. 12 ოქტომბერს მისთვის საზოგადოების პარტნიორთა კრებაზე მინიჭებული უფლება წილის დათმობის თაობაზე და თანხმობა განაცხადა მისი წილიდან აპელანტებისათვის 2%-2%-ის დათმობაზე.

გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე. მ-მა და ლ. ხ-მა. კასატორები მიუთითებენ:

არასწორია სასამართლოს ის მოსაზრება, რომ პარტნიორები შპს “მ-იდან” გასულებად ითვლებიან, ვინაიდან მათ 1998წ. 22 ოქტომბრის პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებიათ.

ჯერ ერთი, არ შეიძლება ისინი შპს “მ-იდან” გასულებად ჩაითვალონ, რადგან შპს “მ-ში” არასოდეს ყოფილან შესული. შპს “მ-ში” არც მათი შეყვანა და არც გამოყვანა სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის. “მეწარმეთა შესახებ” კანონის საყოველთაოდ აღიარებული განმარტებით, პარტნიორის ნების საწინააღმდეგოდ საზოგადოებიდან მისი გამოყვანა საჭიროებს საზოგადოების მხრიდან სარჩელის აღძვრას და შესაბამისი სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანას.

კასატორი მიუთითებს, რომ მცდარია სასამართლოს შემდეგი მოსაზრებაც: არ უნდა იქნეს გამოყენებული საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 486-ე მუხლი (უსაფუძვლო გამდიდრება). ქ.თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით დადასტურებულია, რომ მოპასუხის მიერ კასატორთა სამსახურიდან გათავისუფლება უკანონო იყო.

კასატორი მოითხოვს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდება მათი მოთხოვნა და მოპასუხე თითოეულ მოსარჩელეს მიაკუთვნებს შპს “მ-ის” წილთა 15%-15%-ს, თითოეული მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის 1385 აშშ დოლარის გადახდის პირობით.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეში წარმოდგენილი ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ-ისა და ხ-ის სარჩელი. ისინი აღდგენილ იქნენ სამუშაოზე მაღაზია “ს-ოში”. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ შპს “მ-ში” ხ-ისა და მ-ის წილი უნდა განისაზღვროს საზოგადოების პარტნიორთა კრებაზე. აღნიშნულ საქმეზე, სადაც მოპასუხე იყო სახელმწიფო ქონების მათთვის თბილისის სამმართველო და შპს “მ-ი,” მოსარჩელეები მოითხოვდნენ დროებითი ამხანაგობის ხელშეკრულების და პრივატიზების მოწმობის ბათილად ცნობას, სამუშაოზე აღდგენასა და პრივატიზაციაში მონაწილეობის მიღებას. მოსარჩელეებს პრივატიზების ხელშეკრულების გაუქმებაზე უარი ეთქვათ უსაფუძვლობის გამო.

სახელმწიფო ქონების პრივატიზება გულისხმობს სახელმწიფო ქონების სხვა პირთა საკუთრებაში გადასვლას. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ის საფუძველი, რომლის შესაბამისად შპს “მ-ის” პარტნიორები გახდნენ ქონების მესაკუთრენი, კანონიერად იქნა ცნობილი. მართალია, სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს “მ-ში” ხ-ისა და მ-ის წილი უნდა განისაზღვროს პარტნიორთა კრებაზე, მაგრამ სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არ ჩანს ის იურიდიული მექანიზმი, რომელიც საზოგადოების საერთო კრებამ უნდა გამოიყენოს მოსარჩელეთა წილების განსაზღვრისას.

მოცემულ საქმეზე მოსარჩელის მოთხოვნა არა პარტნიორთა კრების მოწვევაა, არამედ მოპასუხე ხ-ის წილიდან მათთვის წილის მიკუთვნება.

სკ-ს 316-ე მუხლის მიხედვით პირი უფლებამოსილია, სხვა პირს მოსთხოვოს რაიმე მოქმედების შესრულება, თუ ამ პირს აქვს მისი ვალდებულება. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე შინაარსის ნორმებს შეიცავდა 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსიც.

მოსარჩელენი მათი მოთხოვნის საფუძვლად უთითებენ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 486-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირი, რომელმაც კანონით ან გარიგებით დადგენილი საფუძვლის გარეშე შეიძინა ქონება სხვის ხარჯზე, მოვალეა, დაუბრუნოს უკანასკნელს უსაფუძვლოდ შეძენილი ქონება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ საქმის მასალებით ვერ დასტურდება, რომ მ. ხ-ის მიერ შპს “მ-ში” თავისი წილის კანონით დადგენილი საფუძვლის გარეშე, სხვის ხარჯზე შეძენა, რადგან მის მიერ წილის შეძენის კანონიერების საკითხი მოსარჩელეებსა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს შორის განხილულ იქნა სასამართლოს მიერ და წესის დარღვევა არ დადგენილა.

კასატორები უთითებენ, რომ 1998წ. 9 ივნისის გადაწყვეტილებით დადასტურებულია მოპასუხის მიერ მათი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობა.

პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს პარტნიორის პასუხისმგებლობა და თანამდებობის პირის პასუხისმგებლობა, რომელმაც კასატორები სამუშაოდან გაათავისუფლა. ვინაიდან პრივატიზება კანონიერად არის ცნობილი, შეუძლებელია დასკვნის გაკეთება, რომ პარტნიორი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. ხ-ის მიერ წილის შესყიდვის უშუალო საფუძველს წარმოადგენს პრივატიზება და არა მისი თანამდებობრივი საქმიანობა.

პირის სამსახურიდან უსაფუძვლოდ განთავისუფლების შედეგი არ შეიძლება იყოს სხვისი კანონიერი გზით შეძენილი ქონების მისთვის გადაცემა. უსაფუძვლოდ სამუშაოდან დათხოვნის შემთხვევაში კანონის დამრღვევი პირის პასუხისმგებლობა შეიძლება განისაზღვროს საქართველოს შრომის კანონმდებლობის საფუძველზე.

აღნიშნულის გამო, პალატა თვლის, რომ მოპასუხისაგან თითოეულ მოსარჩელისათვის 15%-15%-იანი წილის მიკუთვნების მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ე. მ-ის და ლ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.