¹3კ-433-03 30 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე)

მ. წიქვაძე,

რ. ნადირიანი

დავის საგანი: მორალური ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 11 ოქტომბერს თ. გ-მა სარჩელით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს ლ. და ნ. ა-ების მიმართ.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ მოპასუხეებმა არასწორი ინფორმაციის გავრცელებით შელახეს მისი პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია, კერძოდ, 2002წ. 2 სექტემბერს მოსარჩელესთან მივიდა მ. ე-ი, რომელმაც აცნობა, რომ ა-ების ოჯახი ავრცელებდა ჭორს თითქოს თ. გ-ი ეწეოდა ამორალურ ცხოვრებას და ინტიმური ურთიერთობა ჰქონდა მეზობელთან გ. ი-ესთან. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ცნობების გავრცელებით შეილახა მისი პატივი და ღირსება, რითაც მიადგა მორალური ზიანი, რომლის საკომპენსაციოდ მოითხოვა მოპასუხე ნ. და ლ. ა-ებზე 2500 ლარის სოლიდარულად დაკისრება.

გორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 20 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ სოლიდარულად 1500 ლარის გადახდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ლ. და ნ. ა-ებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. აპელანტებმა მოითხოვეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტიებით თ. გ-ის სარჩელზე უარის თქმა იმ მოტივით, რომ სასამართლომ არ გამოარკვია ფაქტობრივი გარემოებები.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 5 დეკემბრის განჩინებით ლ. და ნ. ა-ების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ აპელანტებმა ვერ დაამტკიცეს იმ გარემოების არსებობა, რომ მათ მიერ თ. გ-ის პირადი არაქონებრივი უფლებების შელახვა არ მოხდა ბრალეულად.

ლ. და ნ. ა-ებმა აღნიშნული განჩინება გაასაჩივრეს საკასაციო წესით.

კასატორებმა განმარტეს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა, რადგან გამომდინარეობს დაინტერესებულ პირთა ჩვენებებიდან. მათი მოსაზრებით, სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 105-ე და სკ-ს 18-ე მუხლები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოითხოვეს საოლქო სასამართლოს 2002წ. 5 დეკემბრის განჩინების გაუქმება.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ კასატორები და მოწინააღმდეგე მხარე არიან მეზობლები. მათ შორის ურთიერთობა დაიძაბა მას შემდეგ, რაც ნ. ა-მა მათივე მეზობელს, გ. ი-ეს თავისად მიჩნეულ ადგილზე შეშის დაყრა აუკრძალა. თ. გ-ი გამოექომაგა ი-ეს, რომელთანაც ამ უკანასკნელს აკავშირებდა მეგობრული ურთიერთობა. ნ. ა-მა ე. ი-ესთან გაავრცელა თ. გ-ის პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობები, რაც გამოიხატა შემდეგ გამონათქვამში _ “ა-ებმა თქვეს: _ თ. გ-ი გ. ი-ეს ყვარობსო”. აღნიშნული ფაქტი გახდა დავის წარმოშობის საფუძველი.

სააპელაციო პალატა ადგენს და მიუთითებს, რომ საქმეში არსებულ მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება, რომ ა-ებმა გავრცელეს თ. გ-ის პატივისა და ღირსების შემლახავი ცნობები.

კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, ვერ მიუთითა საქმის მასალებზე, საქმეზე არსებულ იმ მტკიცებულებებზე, რომლითაც შეიძლებოდა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საპირისპირო გარემოებებზე მითითება.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ პირს, პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების ბრალეულად გავრცელების შემთხვევაში, შეუძლია მოითხოვოს მორალური ზიანის ანაზღაურება, იმის მიუხედავად, რომ მას არ მოუთხოვია გავრცელებული ცნობების უარყოფა.

სსკ-ს მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ.

მოსარჩელის ნებაზეა დამოკიდებული, მე-18 მუხლით მინიჭებული უფლებებით სრულად ისარგებლებს, თუ ნაწილობრივ.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თ. გ-ს სულიერი ტანჯვის შედეგების გამო უნდა მიემართა შესაბამისი დაწესებულებისათვის. აუცილებელი არ არის, ადამიანის ტანჯვა გამოხატული იყოს განსაკუთრებული ფორმით. თავისთავად პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების გავრცელება გულისხმობს ადამიანისათვის მორალური ტანჯვის მიყენებასაც. ცნობა არ ჩაითვლება პატივისა და ღირსების შემლახველად, თუ ის ადამიანს არ აწუხებს, არ უქმნის პრობლემებს საზოგადოებასთან ურთიერთობაში და არ იწვევს მძიმე სულიერ განცდებს.

სკ-ს მე-18 მუხლის მიხედვით არაქონებრივ უფლებათა დაცვის ფორმებად მიჩნეულია: არაქონებრივ უფლებათა აღიარება, ხელმყოფი მოქმედების შეწყვეტა ან მათზე უარის თქმა (გავრცელებული ცნობების უარყოფა). დაცვის ეს ფორმები უმთავრეს მიზნად ისახავს დაზარალებულის უფლებების აღდგენას და მათი განხორციელების მოთხოვნა ფიზიკურ პირს შეუძლია ხელყოფის ბრალეულობის მიუხედავად.

თუ პირადი არაქონებრივი უფლების ხელყოფა ხორციელდება ვინმეს ბრალეული მოქმედებით, ფიზიკურ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს მორალური ზიანის ანაზღაურება.

მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია სასარჩელო განცხადებაში მიუთითოს ფულადი თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მიყენებული სულიერი თუ ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს შეხედულებით უნდა გადაწყდეს.

სკ-ს 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

მორალური ზიანის ანაზღაურებას აკისრია სამი ფუნქცია: პირველი – დააკმაყოფილოს დაზარალებული; მეორე – ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე; მესამე – თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლებების ხელყოფა სხვა პირების მიერ.

მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ შეადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. დამდგარი შედეგების გამოსწორება ძალიან ხშირად შეუქცევადი მოვლენაა და როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას. კომპენსაციის მიზანია მოსარჩელის გამართლება საზოგადოების თვალში და მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების შემსუბუქება. კომპენსაცია მიმართულია უარყოფითი ემოციების გასაქარწყლებლად.

მორალური ზიანის ანაზღაურების პრევენციული ფუნქციის განხორციელებისათვის მნიშვნელობა ენიჭება ისეთ ფაქტორს, როგორიცაა სამართალდარღვევის განმეორების საშიშროება ზიანის მიმყენებლის მიერ, მაგრამ პრევენციული ფუნქციის გადამეტებამ შესაძლოა გამოიწვიოს ფულადი კომპენსაციის უზომოდ გაზრდა.

კომპენსაციის ოდენობა უსაშველოდ არ უნდა იყოს გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა, რის გამოც კომპენსაციის განსაზღვრის დროს გათვალისწინებული უნდა იყოს მოპასუხის ქონებრივი მდგომარეობაც.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოსარჩელის პიროვნული უფლებების ხელყოფა მეტად სერიოზულია, მაგრამ ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობის და მოპასუხის ქონებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით მოსარჩელის მოთხოვნა არ არის გონივრული.

პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის მიერ დაკისრებული თანხა უნდა შემცირდეს და 1500 ლარი შეიცვალოს 1000 ლარით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 5 დეკემბრის განჩინება მოპასუხისათვის 1500 ლარის დაკისრების შესახებ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

მოპასუხეებს ლ. და ნ. ა-ებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ 1000 ლარის გადახდა.

დანარჩენ ნაწილში განჩინება დარჩეს უცვლელი.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.