გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-452-03 26 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

მ. სულხანიშვილი

დავის საგანი: ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

დების – დ. და ე. ხ-ეების საკუთრებას წარმოადგენდა დაბა წყნეთში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი, თითოეულს ეკუთვნოდა 1/2-1/2 ნაწილი. ე. და დ. ხ-ეებმა 1994წ. იანვარში მინდობილობა მისცეს დ. ხ-ის ვაჟიშვილის მეუღლეს მ. მ-ს კუთვნილი ქონების განკარგვის თაობაზე. მან როგორც ე. და დ. ხ-ეების წარმომადგენელმა 1994წ. 14 იანვარს ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა თ. ქ-ესთან დაბა წყნეთში, ... მდებარე ბინის თაობაზე. თ. ქ-ემ აღნიშნული საცხოვრებელი სახლი მიჰყიდა 1995წ. აგვისტოში მ. ჭ-ს და ბინის მესაკუთრედ ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში აღირიცხა მ. ჭ-ი. მ. ჭ-მა კი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი, მდებარე დაბა წყნეთი, ... 2000წ. ივნისში მიჰყიდა ჯ. ნ-ს. ჯ. ნ-ის საკუთრებაში აღირიცხა აღნიშნული საცხოვრებელი სახლი.

ე. ხ-ემ და მისმა შვილმა მ. ყ-მა 2001 წელს სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხეების ჯ. ნ-ის და დ. ჭ-ის მიმართ და მოითხოვეს დაბა წყნეთში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. მათი სასარჩელო განცხადება დასაბუთებულია იმით, რომ დ. ჭ-ე არის ე. ხ-ის დის – დ. ხ-ის შვილი. დაბა წყნეთში მდებარე დები ხ-ეების საერთო საკუთრების საცხოვრებელი სახლი დ. ჭ-ის მიერ ნასესხები თანხების უზრუნველსაყოფად იქნა გამოყენებული და კრედიტორებთან გაფორმდა თვალთმაქცური გარიგებები, ამიტომ სკ-ს 56-ე და 61-ე მუხლების თანახმად ეს ხელშეკრულებები ბათილად უნდა ჩაითვალოს.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 8 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეებს ე. ხ-ესა და მ. ყ-ს უარი ეთქვათ 1994წ. 14 იანვარს ე. ხ-ესა, დ. ხ-ესა და თ. ქ-ეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, 1995წ. 2 აგვისტოს თ. ქ-ესა და მ. ჭ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, 2000წ. 2 ივნისს მ. ჭ-სა და ჯ. ნ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე.

მოცემული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ე. ხ-ემ და მ. ყ-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 29 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 8 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატის განჩინება დასაბუთებულია იმით, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლის 1994 და 1995 წლების ნასყიდობის ხელშეკრულებები გაფორმებულია სკ-ს 239-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით; აპელანტებმა ვერ დაადასტურეს, რომ 1994 და 1995 წლებში გაფორმებული სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებები სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 57-ე მუხლის საფუძველზე თვალთმაქცურ გარიგებას წარმოადგენდა. 2000წ. ივნისში გაფორმებული სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება კი შეესაბამება სკ-ს 183-ე მუხლის მოთხოვნებს. აპელანტებმა ვერ წარმოადგინეს იმის მტკიცებულება, რომ სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებები სესხის უზრუნველსაყოფად იქნა დადებული.

სააპელაციო პალატის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს ე. ხ-ემ და მ. ყ-მა, მათ მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებების თვალთმაქცურობაზე მიუთითებს ის, რომ ბინის მყიდველთაგან – ქ-ეს, ჭ-ს და ნ-ს არ დაუთვალიერებიათ იგი. მათ ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმების შემდეგ არ უცდიათ, დაუფლებოდნენ ნაყიდ საცხოვრებელ სახლს, არც კასატორების გამოსახლება მოუთხოვიათ ამ ბინიდან. აღნიშნულს ადასტურებენ ქ-ე, ჭ-ი და ნ-ი. რაც იმაზე მიუთითებს, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი სინამდვილეში არ გაყიდულა. სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება სესხის უზრუნველსაყოფად რომ იქნა გაფორმებული, ეს დასტურდება საქმის მასალებით. ამიტომ სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებები ბათილია სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 57-ე მუხლის და სკ-ს 56-ე მუხლის საფუძველზე. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 58-ე მუხლის თანახმად ბათილია თ. ქ-ესთან გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება მისი დადების მომენტისთანავე; ამიტომ მას არ ჰქონდა უფლება ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება გაეფორმებინა ჭ-თან. თავის მხრივ ჭ-ს არ ჰქონდა უფლება სადავო ბინა მიეყიდა ნ-ისათვის. თ. ქ-ესთან და მ. ჭ-თან გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებით დაირღვა ასევე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლით გათვალისწინებული ე. ხ-ის, როგორც სადავო საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრის უპირატესი შესყიდვის უფლება ამ სახლის ნახევარ ნაწილზე. ჯ. ნ-თან დადებული ხელშეკრულებით კი დაირღვა სკ-ს 173-ე მუხლით დადგენილი ე. ხ-ის უპირატესი შესყიდვის უფლება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ მ. ყ-ისა და ე. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, დებმა ე. და დ. ხ-ეებმა 1994წ. 6 იანვარს მინდობილობა მისცეს მ. მ-ს (დ. ხ-ის ვაჟის დ. ქ-ის მეუღლეს) კუთვნილი ქონების განკარგვის თაობაზე. ამ მინდობილობის საფუძველზე მ. მ-მა, როგორც ე. და დ. ხ-ეების წარმომადგენელმა თ. ქ-ესთან 1994წ. 14 იანვარს სანოტარო ფორმით დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება დაბა წყნეთში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის თაობაზე. ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში ამ საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ ე. და დ. ხ-ეების ნაცვლად რეგისტრირებული იქნა თ. ქ-ე. თ. ქ-ემ აღნიშნული საცხოვრებელი სახლი 1995წ. აგვისტოში მიჰყიდა მ. ჭ-ს და იგი ამ საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრედ იქნა რეგისტრირებული. ხოლო მ. ჭ-მა კი ... მდებარე საცხოვრებელი სახლი 2000წ. ივნისში მიჰყიდა ჯ. ნ-ს, რომელიც მესაკუთრედ იქნა რეგისტრირებული.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ ვინაიდან სადავო საცხოვრებელი სახლის მყიდველები – თ. ქ-ე, მ. ჭ-ი და ჯ. ნ-ი არ დაუფლებიან მას, ამიტომ ეს ხელშეკრულებები თვალთმაქცურია და იგი ბათილად უნდა ჩაითვალოს. საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება კონსესუალური ხელშეკრულებაა და მყიდველის საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის არ არის აუცილებელი, რომ იგი ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე დაეუფლოს უძრავ ქონებას.

სკ-ს 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. რეგისტრაციისათვის განცხადების შეტანა შეუძლია როგორც გამსხვისებელს, ისე შემძენს. სადავო საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმებისას კი დაცულია ზემოხსენებული მუხლის მოთხოვნა.

დაუსაბუთებელია საკასაციო საჩივრის მოტივი იმის შესახებ, რომ სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებებით დაირღვა ე. ხ-ის საერთო საკუთრების უფლება. მართალია სკ-ს 173-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვის უფლება, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი მინდობილობით ე. ხ-ემ გამოხატა ნება საერთო საკუთრებაში თავისი წილის განკარგვის თაობაზე და მას კანონით დადგენილი წესით არ მოუთხოვია დ. ხ-ის კუთვნილი წილის შესყიდვა.

პალატა ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებები გაფორმდა დ. ჭ-ის ვალის უზრუნველსაყოფად და ამიტომ იგი თვალთმაქცურ გარიგებას წარმოადგენს. სკ-ს 56-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). სააპელაციო პალატამ დადგენილად ჩათვალა, რომ აპელანტმა სარწმუნოდ ვერ გახადა ზემოხსენებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების თვალთმაქცურობა. სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტისას კანონი არ დაურღვევია და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების იურიდიული საფუძველი არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

არ დაკმაყოფილდეს მ. ყ-ისა და ე. ხ-ის საკასაციო საჩივარი.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 29 ნოემბრის განჩინება.

პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.