გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-468-03 9 ივლისი, 2003წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

დავის საგანი: ღობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა, მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ა. ფ-ი, ა.გ-ე, ც.ჭ-ე, ს.ჭ-ე, ნ.ლ-ა, ქ. კ-ე არიან საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი ¹...-ის წევრები და ცხოვრობენ თბილისში, ... მდებარე მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში. აღნიშნული სახლის, 90/580 წილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერებით ირიცხება გ.თ-ის, ხოლო 107/580 მ და პ. თ-ების; 107/580 – გ. ფ-ის საკუთრებაში; დანარჩენი ფართი ირიცხება საბინაო – სამშენებლო კოოპერატივ ¹50-ის სახელზე. სახლთმფლობელობა განლაგებულია 1466 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, აქედან საცხოვრებელ სახლს უკავია 364 კვ.მ, ხოლო დანარჩენი მიწის ნაკვეთი ათეული წლების წინ განაწილებულია მობინადრეთა შორის. მობინადრეებს მიწის ნაკვეთები გამიჯნული აქვთ ღობით. კერძოდ, ა. ფ-ს უჭირავს 398 კვ.მ ა.გ-ეს – 204 კვ.მ მ.თ-ეს – 149 კვ.მ ც. ჭ-ეს – 240 კვ.მ, ქ.კ-ეს – 231 კვ.მ, გ. ფ-ს – 244 კვ.მ. მიწის დანარჩენი ნაწილი კი მობინადრეთა საერთო სარგებლობაშია.

1997წ. 13 ოქტომბერს ა. ფ-მა სარჩელი აღძრა ა. გ-ის, ც. ჭ-ის, ს. ჭ-ის, ნ. ლ-ს, ქ. კ-ის, პ. და მ. თ-ეების წინააღმდეგ და მოითხოვა ღობის აღდგენა. შემდეგში საქმის განხილვისას, გაზარდა დავის საგანი და მოითხოვა ღობის დანგრევით მიყენებული ზიანის – 64,60 ლარისა და მორალური ზიანისათვის 10000 ლარის ანაზღაურება, სარჩელის საფუძვლად მიუთითა შემდეგი გარემოებანი – მოპასუხეებმა 1997წ. 10 მაისს მის კუთვნილ საბაღე ნაკვეთში მშენებარე ნაგებობა და სამიჯნე ღობე თვითნებურად დაანგრიეს. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ ამით მან მიიღო მატერიალური ზიანი, ხოლო მორალური ზიანი განიცადა მოპასუხეების მიერ გაზეთ “ა-ში” 1997წ. ივნისის ნომერში გამოქვეყნებული წერილით. აღნიშნულ წერილში მითითებული გამონათქვამები: “კარგი იქნებოდა ენას ძვალი ჰქონდეს და პროფესორს მცირეოდენი სინდისი”, “მის არაადამიანურ, ღვარძლიან ქმედებებს ბოლო არ უჩანს”, “ბატონი პროფესორი ცილისწამების, შეურაცხყოფის, ავადმყოფობის და ცემა-ტყეპის პროფესორია” და ა.შ. მოსარჩელეს მიაჩნია მორალური ზიანის ანაზღაურების (10000 ლარი) საფუძვლად.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ ალ.ფ-მა უკანონოდ მიითვისა საერთო სარგებლობის ეზო (მიწის ნაკვეთი), აღმართა მიჯნა და აწარმოებდა ასევე უკანონო მშენებლობას. მოპასუხეებმა მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნიეს, რადგან გაზეთ “ა-ში” გამოქვეყნებული წერილი წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ ამავე გაზეთში ადრე გამოქვეყნებული წერილის პასუხს. ამასთან, სტატია გამოქვეყნებული იყო ახალი სკ-ს ამოქმედებამდე და იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964წ.) მორალური ზიანის ფულად ანაზღაურებას არ ითვალისწინებდა.

აღნიშნული დავა არაერთხელ იქნა განხილული სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოს მიერ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილებით ა.ფ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს უარი ეთქვა თბილისში, ... არსებული ღობისა და ნაგებობის უკანა კედლის პირვანდელ (1997წ.) მდგომარეობაში აღდგენისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში. მოპასუხეებს ა. გ-ეს, ს. ჭ-ეს, ნ. ლ-ს, ქ. კ-ეს, პ. და მ. თ-ეებს დაეკისრათ ა. ფ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის 758,63 ლარის ანაზღაურება, თითოეულს – 108,37 ლარის ოდენობით, მათვე დაეკისრათ სახელმწიფო ბაჟის 19 ლარისა და ექსპერტიზის ხარჯების 94,87 ლარის გადახდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ა. ფ-მა სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 24 დეკემბრის განჩინებით უცვლელად დარჩა ამ საქმეზე ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი გარემოებანი:

მხარეებს მრავალი წლის წინ მიწის ნაკვეთი დადგენილი წესით გამოეყოთ. საერთო სარგებლობის ეზო მხარეებს შორის გამიჯნულია ღობეებით. საბაღე მიწის ნაკვეთის საერთო ფართობია 1466 კვ.მ, რომელიც მხარეთა შორის ათეული წლის წინ გაიყო შემდეგნაირად: ა.ფ-ს მიეკუთვნა – 398 კვ.მ, ა.გ-ეს – 204 კვ.მ, კ-ეს – 231 კვ.მ. სასამართლომ დაადგინა, რომ ა.ფ-ს თვითნებურად, ყველა სხვა დანარჩენზე მეტი მოცულობის საბაღე ნაკვეთი აქვს შემოღებული. ა.ფ-მა საერთო სარგებლობის ეზოს ხარჯზე თავისი საბაღე ნაკვეთი გაზარდა, ამიტომ მისი არამართლზომიერი მოქმედების გამო, მოპასუხეებმა მოხსნეს მის მიერ აღმართული მიჯნა (მავთულის ღობე).

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულის გათვალისწინებით მიიჩნია, რომ სასამართლომ მოსარჩელეს სწორად უთხრა უარი ღობის აღდგენის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ა. ფ-ი საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთზე თვითნებურად, ანუ მეზობლების თანხმობის გარეშე აწარმოებდა უკანონო მშენებლობას, რითაც მოპასუხეებს შეელახათ საზიარო ეზოთი სარგებლობის უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეთა მოქმედება (ღობისა და კედლის აღება) მიიჩნია თვითდახმარებად და მიუთითა სკ-ს 118-ე მუხლზე, მაგრამ ჩათვალა, რომ მოპასუხეები გასცდნენ თვითდახმარების ფარგლებს, რითაც გარკვეული ზიანი მიადგა ა.ფ-ს, მაგრამ არა იმ ოდენობით, რასაც მოსარჩელე მოითხოვს (ზიანის ანაზღაურების ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა).

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სასამართლომ სწორად უთხრა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი მოსარჩელეს მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილშიც, რადგან საგაზეთო სტატია, რომლის საფუძველზეც მოითხოვა ა.ფ-მა მორალური ზიანის ანაზღაურება, გამოქვეყნებული იყო 1997წ. ივნისში, როცა მოქმედებდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964წ.). ამ კოდექსით მორალური ზიანის ფულადი კომპენსაცია არ იყო გათვალისწინებული. ასეთს ითვალისწინებს ახალი სამოქალაქო კოდექსი, მაგრამ ამავე კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, ამ კანონს არ შეიძლება მიეცეს უკუქცევითი ძალა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ალ.ფ-მა. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მისი ქმედება, კერძოდ, მიჯნის აღმართვა არამართლზომიერად. იგი, როგორც მოპასუხეები, კოოპერატივის წევრია და მასაც გააჩნია უფლება შემოღობოს თავისი მიწის ნაკვეთი. სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რა ნორმის საფუძველზე არ აქვს მოსარჩელეს მიჯნის აღების უფლება. კასატორი აღიარებს, რომ მან 150 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი მართლაც მიუერთა თავის საბაღე ნაკვეთს, მაგრამ მოპასუხეებს რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამთ. კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საერთო სარგებლობის ეზოში მეზობლების თანხმობის გარეშე აწარმოებდა მოსარჩელე მშენებლობას, რითაც შეილახა მოპასუხეთა საერთო ეზოთი სარგებლობის უფლება. კასატორს ასევე დაუსაბუთებლად მიაჩნია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ზარალის ანაზღაურების ნაწილში და თვლის, რომ მოპასუხეებს უნდა დაკისრებოდათ 3010 ლარის გადახდა.

კასატორი თვლის, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში გადაწყვეტილება კანონსაწინააღმდეგოა, რადგან, მართალია, იმ დროს მოქმედი კანონი მორალური ზიანის ფულად ანაზღაურებას არ ითვალისწინებდა, მაგრამ ლანძღვა-გინებითა და ცილისწამებით გაჟღენთილი საგაზეთო სტატია არავის უარყვია.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლით საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა საპროცესო ნორმების დარღვევით). კასატორს საკასაციო პრეტენზია არ გააჩნია.

საოლქო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე დაადგინა, რომ მხარეები ცხოვრობენ მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში, რომელიც მდებარეობს თბილისში, ..., საერთო მიწის ფართობი შეადგენს 1466 კვ.მ-ს. საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში აღნიშნული სახლთმფლობელობის 90/580 წილი ირიცხება გ. თ-ის სახელზე, 107/580 – მ. და პ. თ-ეებზე, ხოლო დანარჩენი ფართობი ირიცხება ¹50 საბინაო საამშენებლო კოოპერატივის, სახელზე. განსახილველ საქმეში დავის საგანს წარმოადგენს მიჯნის (ღობის) აღმართვა, ნაგებისა და ღობის დანგრევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. პალატა თვლის, რომ მოსარჩელეს სასამართლომ სწორად უთხრა უარი ღობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღმართვის თაობაზე, რადგან მრავალბინიან სახლებში არსებობს საკუთრების უფლება ბინაზე და შენობის იმ ნაწილებზე, რომლებიც არ გამოიყენება ბინად (არასაცხოვრებელი ფართის საკუთრება), ხოლო მიწის ნაკვეთი, რომელიც არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ საკუთრებას, ბინის მესაკუთრეთა საერთო საკუთრებაა. (სკ-ს 208-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილები). დადგენილია, რომ არცერთი მობინადრის ინდივიდუალურ საკუთრებას არ წარმოადგენს საერთო მიწის ნაკვეთი, ე.ი. იგი მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მობინადრეთა საერთო საკუთრებაა თითოეული ბინის მესაკუთრე საერთო საკუთრების თანამონაწილეა. მართალია, ბინის თითოეული მესაკუთრის წილი საერთო საკუთრებაში განისაზღვრება მის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართობის შეფარდებით ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებულ მთელ ფართობთან, მაგრამ განსახილველ შემვთხვევაში საჯარო რეესტრის ჩანაწერით არ დგინდება მოსარჩელის ინდივიდუალური საკუთრების ოდენობა. იგი, მართალია, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრია, რომელიც საჯარო რეესტრშია რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ, მაგრამ ა.ფ-ზე, როგორც ბინის მესაკუთრის თაობაზე, საჯარო რეესტრში მისი მონაცემები არაა დაფიქსირებული. სკ-ს 214-ე მუხლით თითოეულ ბინის საკუთრებაზე ივსება ცალკე ფურცელი საჯარო რეესტრში. საჯარო რეესტრში ბინის საკუთრების რეგისტრაციის მასალებს თან უნდა დაერთოს სამშენებლო უწყების მიერ დადასტურებული სამშენებლო მოწმობა, შენობის პროექტი, აგრეთვე შენობის იმ ნაწილების მდებარეობა და ზომები, რომლებიც საერთო საკუთრებაშია. ამდენად, იმისათვის რომ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრეთა შორის ურთიერთობანი მოწესრიგდეს კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად, სკ-ს 210-ე მუხლის საფუძველზე საჭიროა ბინის მესაკუთრე ასეთად იყოს რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. ინდივიდუალური საკუთრების საგნის (ოდენობის) განსაზღვრის შემდეგ მესაკუთრეს შეუძლია სკ-ს 218-ე, 219-ე და 220-ე მუხლების მიხედვით ისარგებლოს საერთო საკუთრებით.

სკ-ს 218-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები ადგენენ ბინის მესაკუთრეთა უფლებებს საერთო საკუთრებაში მათი წილის გამოყენების თაობაზე. აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე პალატა ასკვნის, რომ მესაკუთრის მიერ საერთო საკუთრებაში მისი წილის სხვაგვარი გამოყენებისათვის საჭიროა არსებობდეს ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის დებულება, სადაც დაწვრილებით განისაზღვრება აღნიშნული საკითხის მოგვარების წესი ე.ი. მობინადრეებმა უნდა განსაზღვრონ საერთო საკუთრების მართვის წესი (224-ე მუხლი).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ა. ფ-ის მოთხოვნას, საერთო სარგებლობის მიწის ნაკვეთზე მიჯვნის აღმართვის თაობაზე, სამართლებივი საფუძველი არ გააჩნია.

რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურებას, პალატას მიაჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა, რადგან დადგენილია, რომ მოსარჩელემ უკანონო, უნებართვო მშენებლობის წამოწყებით ხელყო ბინის მესაკუთრეთა კანონით დაცული უფლებები. ზიანის მიყენებით ვალდებულების (დელიქტური ვალდებულება) წარმოშობისათვის აუცილებელია მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. სკ-ს 992-ე მუხლით პირის ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი და ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. დადგენილია, რომ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მობინადრეებმა თვითონვე, კომპეტენტური ორგანოების ჩარევამდე, აღკვეთეს ა. ფ-ის უკანონო მოქმედება, რაც მოპასუხეების მართლზომიერ მოქმედებაში უნდა იქნეს მიჩნეული.

პალატა თვლის, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში კანონიერია, რადგან სასამართლომ სწორად გამოიყენა კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) მე-7 მუხლი. დადგენილია, რომ საგაზეთო პუბლიკაცია, დაიბეჭდა 1997წ. ივნისში. რომელმაც, როგორც მოსარჩელეს მიაჩნია, შეულახა პატივი და ღირსება. მითითებული მუხლის მიხედვით ასეთი ცნობების გავრცელებისას შესაძლებელია მოქალაქეს მოეთხოვა მხოლოდ მათი უარყოფა და არა მორალური ზიანის ფულადი ანაზღაურება. კასატორის მოსაზრება, რომ სასამართლომ ცნობების უარყოფა არ დააკისრა მოწინააღმდეგე მხარეს, უსაფუძვლოა, რადგან იგი სარჩელით მხოლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა და არა გავრცელებული ცნობების უარყოფას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ა. ფ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამრთლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპდელაციო პალატის 2002წ. 24 დეკემბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.