გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-477-03 27 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: დავალიანების ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999წ. 23 ივლისს მ. მ-ემ დ. ჩ-ის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1995წ. 13 ოქტომბერს მოპასუხეს გადასცა 4500 აშშ დოლარი იმ მიზნით, რომ ამ უკანასკნელს აეშენებინა ბენზინგასამართი სადგური და გადაეცა მისთვის.

მოპასუხემ ხელშეკრულება არ შეასრულა და არც ფული დააბრუნა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1994 წელს შეიქმნა საქართველო-ამერიკის ერთობლივი კომპანია “გ.”, რომლის სრულუფლებიანი წარმომადგენელიც იყო თ. კ-ე. ამერიკულ და ქართულ მხარეს განზრახული ჰქონდა ზესტაფონის რაიონში შეექმნათ ბენზინგასამართი სადგურების ქსელი.

ზესტაფონის რაიონის ადგილობრივი ხელისუფლების გამგეობის სხდომის 1994წ. 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ვაჭევის მემცენარეობა-მეღვინეობის ექსპერიმენტულ მეურნეობის დირექციას მიეცა ნებართვა საქართველო-ამერიკის ერთობლივი კომპანია “გ-ს” ავტოგასამართი სადგურების მოსაწყობად გამოყოფოდა 2500 კვ.მ. საქარის საცდელი სადგურის ტერიტორიიდან. 1995 წლიდან მან, როგორც ამერიკული ფირმის ქართულმა წარმომადგენელმა დაიწყო საამშენებლო სამუშაოების წარმოება. დამკვეთს წარმოადგენდა ნავთობის საერთაშორისო კომპანია “გ-ს” თავმჯდომარე თ.კ-ე, ხოლო მოიჯარეს ზესტაფონის მოძრავი მექანიზირებული კოლონა.

მშენებლობის დასაწყისში მას მოსარჩელის მამამ მე. კ-ემ განუცხადა, რომ იგი მშენებლობაში ჩადებდა ფულს თუკი გახდებოდა ბენზინგასამართი სადგურის მეწილე. ამ საკითხზე შეთანხმდა თ.კ-ესთან, იმ პირობით, თუ მ.მ-ის მიერ მშენებლობისათვის პერიოდულად გადახდილი იქნებოდა 10000 აშშ დოლარი მაშინ მ-ე მიიღებდა წილს 40%-ის ოდენობით.

სხვადასხვა დროს მშენებლობისათვის მ.მ-ისაგან მან მიიღო 4500 აშშ დოლარი.

1995წ. დეკემბერში ამერიკულ კომპანიას გაურთულდა მდგომარეობა, რის გამოც იძულებული გახდა შეეწყვიტა ურთიერთობა ქართულ მხარესთან, ქართულმა მხარემაც შეწყვიტა მუშაობა და მოხდა ლიკვიდაცია.

ვინაიდან მშენებლობა აღარ გაგრძელდა მ-ემ ფულის დაბრუნება მოითხოვა: გ.ო-ემ მოთხოვნის შესაბამისად, მ-ეს დაუბრუნა 5000 აშშ დოლარი. მისი მოსაზრებით, თუ დამთავრდება მშენებლობა, მაშინ მოსარჩელე გახდება წილის მესაკუთრე, ხოლო თუ კი გაიყიდება მშენებარე ობიექტი იგი მიიღებს მშენებლობაზე გაღებული ხარჯების ღირებულებას.

საქმე აცილების წესით შემდგომი განხილვის მიზნით, გადაეცა თერჯოლის რაიონულ სასამართლოს.

2001წ. 14 თებერვლიდან მ. მ-ის ნაცვლად სათანადო რწმუნებით საქმეში მოსარჩელის წარმომადგენლად ჩაება მისი მამა მე. მ-ე.

თერჯოლის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 27 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს გადასახდელად დაეკისრა 4500 აშშ დოლარი.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი მდგომარეობა იმის შესახებ, რომ ბენზინის გასამართი სადგურის მშენებლობისათვის მ. მ-ემ სესხად ნამდვილად გადასცა 4500 აშშ დოლარი მოპასუხეს. მოპასუხემ კი ვერ დაადასტურა, რომ ეს თანხა გადაცემული იყო ერთობლივი საქმიანობისათვის.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ ზესტაფონის რაიონის ადგილობრივი მმართველობის გამგეობის 1994წ. 26 აგვისტოს ¹140 გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა საქართველო-აშშ-ს ერთობლივი კომპანია “გ-ს” მოთხოვნა და ზესტაფონის რაიონში ავტოგასამართი სადგურის მშენებლობისათვის გამოიყო 1300 კვ.მ. მიწის ფართობი სოფ. ...ში.

აშშ-ს კომპანია “რ-ს” წარმომადგენლის თ. კ-ესა და დ. ჩ-ის შორის ზესტაფონის რაიონში ბენზინგასამართი სადგურის ქსელის შექმნის მიზნით, დაიდო შეთანხმება ერთობლივ საქმიანობაზე.

მ. მ-ემ 1995წ. 18 ოქტომბერს დ. ჩ-ეს გადასცა 4500 აშშ დოლარი ავტოგასამართი სადგურის მშენებლობისათვის, რაზეც შედგენილ იქნა ხელწერილი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული სადავო ურთიერთობა წარმოადგენდა საერთო საქმიანობას (ამხანაგობას) რაც რეგულირდებოდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 447-ე მუხლით და არა სესხის ხელშეკრულებას, ამიტომ მოსარჩელეს გააჩნდა სამართლებრივი საფუძველი თანხების მოთხოვნისა საერთო საქმიანობის ნორმებიდან გამომდინარე (449-ე და 450-ე მუხლები).

2003წ. 14 თებერვალს მ. მ-ემ საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით:

1) სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მხარეებს შორის ამხანაგობის არსებობა. მათ შორის ამხანაგობის ჩამოყალიბების თაობაზე არც სიტყვიერი და არც წერილობითი შეთანხმება არ ყოფილა. ამხანაგობა არსებობდა ამერიკულ კომპანია “გ-ს” წარმომადგენელ თ. კ-ესა და დ. ჩ-ეს შორის.

2) სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 447-ე, 448-ე და 449-ე მუხლების მოთხოვნები.

მისი მოსაზრებით, მის მიერ მოპასუხეზე გადაცემული თანხა მშენებლობაში არ გახარჯულა და იგი უნდა დაუბრუნოს მოპასუხემ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

სააპელაციო სასამართლომ განსახილველი სამართლებრივი ურთიერთობის დარეგულირებისათვის გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 447-ე, 448-ე და 449-ე მუხლები. ანუ მხარეთა შორის აღმოცენებული სამართლებრივი ურთიერთობა ჩათვალა ერთობლივ საქმიანობად, მაშინ, როცა საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება არსებობდა არა მ. მ-ესა და დ. ჩ-ეს შორის, არამედ აშშ-ს კომპანია “რ-სა” და საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქე დ. ჩ-ეს შორის. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების არსებობა არც წერილობითი ხელშეკრულებით მტკიცდება და არც ზეპირი შეთანხმებით. წერილობითი ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის თაობაზე არ არსებობს, ხოლო ამ სახის ზეპირ ხელშეკრულებას უარყოფს მ. მ-ე.

მარტოოდენ მ. მ-ის მიერ დ. ჩ-ისათვის ხელწერილის ქვეშ 4500 აშშ დოლარის გადაცემა და დ.ჩ-ის განმარტება ამ თანხის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს არ აძლევდა იმის საფუძველს, რომ მ.მ-ისა და დ.ჩ-ის ურთიერთობა ერთობლივ საქმიანობად მიეჩნია. მათი ურთიერთობის ერთობლივ საქმიანობად მიჩნევის საფუძველს სააპელაციო სასამართლოს სამუშაოთა შესრულების შესახებ შედგენილ ოქმში მ.მ-ის მოხსენიებაც არ აძლევდა, რადგან ამ ოქმში არაფერია მითითებული იმის თაობაზე, რომელიც სასამართლოს შეუქმნიდა რწმენას ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების არსებობის შესახებ.

საქმეში წარმოდგენილი წინასწარგანზრახულობათა ოქმით დადგენილია, რომ ამ ხელშეკრულების ქართულ მხარეს დავით ჩ-ეს უნდა უზრუნველეყო სათანადო მიწის ნაკვეთის გამოყოფა და მათზე ტექნიკური ნაგებობების აგება, მაგრამ მშენებლობისათვის მოხმარებული უნდა ყოფილიყო აშშ-ს მხარის ინვესტიციები. აქედან გამომდინარე მ.მ-ის მხრივ დ.ჩ-ისათვის 4500 აშშ დოლარის გადაცემა არცერთ შემთხვევაში არ შეიძლება განხორციელებულიყო მშენებლობის საწარმოებლად, მითუმეტეს დადგენილია, რომ ამ თანხების გადაცემის შემდეგ მშენებლობა არ წარმოებულა და აშენებულ ნაგებობაზე მშენებელს საერთოდ არ ანაზღაურებია რაიმე თანხა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასრულყოფილად გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები ხოლო გამოკვლეულ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა არასწორი სამართლებრივი შეფასება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს მოდავე მხარეთა შორის ადგილი ხომ არ ჰქონდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 392-ე მუხლის მეორე აბზაცით, ან ამავე კოდექსის 486-ე მუხლით გათვალისწინებულ ურთიერთობას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.