გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-481-03 18 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,

მ. წიქვაძე

აღწერილობითი ნაწილი:

1997წ. 29 ნოემბერს, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს “კ-მა” და დ. ნ-მ გაყიდა, ხოლო შპს “შ-მა” იყიდა საოფისე ფართი მდებარე თბილისში, .... ხელშეკრულებით ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 70000 ლარის ოდენობით. უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა მყიდველის სახელზე.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 1 ივნისის დადგენილებით სამეწარმეო რეესტრში განხორციელდა ცვლილება და შპს “შ-ს” შეეცვალა სახელწოდება და იგი რეგისტრაციაში გატარდა როგორც შპს “კვ.”.

2000წ. 25 სექტემბერს შპს “კ-მა” და დ. ნ-მ სარჩელი აღძრეს შპს-ს წინააღმდეგ და მოითხოვეს 1997წ. 29 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა და ქონების უკან დაბრუნება შემდეგი საფუძვლებით:

აღნიშნული ხელშეკრულება დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად და იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. კერძოდ, შპს “შ-ის” (შემდეგში შპს “კვ.”) ძირითადი საქმიანობაა მსუბუქი ავტომანქანების იმპორტი, ხოლო სავაჭრო ცენტრი აქვს ქალაქგარეთ დ. აღმაშენებლის ხეივნის მე-14 კილომეტრზე (დიდი დიღომი). უცხოელი ინვესტორის დასაინტერესებლად შპს-ს ესაჭიროებოდა სავაჭრო ცენტრი ქალაქის ცენტრალურ ადგილზე. ამ მოსაზრებით მოპასუხემ მოსარჩელეს შეთავაზა ეწარმოებინათ ერთობლივი საქმიანობა. კერძოდ, მოსარჩელეები საკუთარ არასაცხოვრებელ ფართს გადასცემდა მოპასუხეს, რომელიც იქ ჩაატარებდა სარემონტო სამუშაოებს,. ქალაქის ცენტრში კარგი ავტოსალონის გახსნით, მოპასუხის მოსაზრებით, გაიზრდებოდა მოგება და შესაბამისად, მოიზიდავდა ინვენტორს. ამასთან, ინვესტორის დასაინტერესებლად არასაცხოვრებელი ფართი უნდა ყოფილიყო შპს “შ-ის” სახელზე. მოსარჩელე აღნიშნულ პირობებს დათანხმდა, მაგრამ იგი მოატყუეს. ფართის გარემონტების შემდეგ უცხოელმა პარტნიორმა, ა. მ-ემ, შპს “შ-ის” საქმიანობაში ჩადო ინვესტიცია, საწარმოს შეუცვალა სახელწოდება – შპს “კვ.” და ერთობლივ საქმიანობაზე უარი თქვა.

მოსარჩელის მოსაზრებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველია ასევე შემდეგი გარემოებაც: შპს “შ-ს” ხელშეკრულებაში მითითებული ფასი – 70000 ლარი (ფართის რეალური ღირებულება 150000 აშშ დოლარია) მყიდველს არ გადაუხდია. გაყიდული ქონება მყიდველს არ გადასცემია და მას დღემდე მოსარჩელე ფლობს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ფართი მათ მიერ შეძენილია კანონით დადგენილი წესით და ფასიც გადახდილია.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 16 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და აღდგენილ იქნა პირვანდელი მდგომარეობა.

სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე მითითებით დაადგინა, რომ 1997წ. 29 ნოემბერს შპს “კ-ის” დირექტორ დ. ნ-სა და შპს “შ.” შორის დაიდო არასაცხოვრებელი ფართის ნასყიდობის ხელშეკრულება კანონით დადგენილი წესით. უდავოა, რომ არასაცხოვრებელ ფართს თბილისში, დღემდე ფლობს და სარგებლობს მოსარჩელე.

დადგენილია, რომ სახელშეკრულებო ფასი მოპასუხეს არ გადაუხდია, მაგრამ ფართის რეკონსტრუქციისათვის გასწია ხარჯი, რაც სასამართლოს მოსაზრებით, მიუთითებს ერთობლივი კომერციული საქმიანობის განზრახვაზე, ხელშეკრულება კი შემდგომში შეწყდა.

სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა სკ-ს 477-ე, 56-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 81-82-ე მუხლებზე და მიაჩნია, რომ ხელშეკრულება მოტყუებით დაიდო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “კვ-მა”. აპელანტს მიაჩნდა, რომ იგი მოცემულ დავაში არასათანადო მოპასუხეა, რადგან ხელშეკრულება დაიდო შპს “შ-ის” დირექტორთან შ. შ-ესთან. ამასთან, მოსარჩელემ ვერ წარადგინა მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ მას ნამდვილად არ მიუღია სახელშეკრულებო თანხა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი და გაუქმდა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება. ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი გარემოებანი:

1997წ. 29 ნოემბერს შპს “კ-სა” და შპს “შ-ს” შორის დაიდო არასაცხოვრებელი ფართის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს “კ-მა” გაყიდა, ხოლო შპს “შ-მა” იყიდა თბილისში, ... მდებარე 125 კვ.მ. და ... მდებარე 58,42 კვ. მ. არასაცხოვრებელი ფართობი. სახელშეკრულებო ფასი განისაზღვრა 70000 ლარის ოდენობით და უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა შპს “შ-ის” სახელზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ საცილო გარიგება დაიდო მოტყუებით, რაც გამოიხატა შემდეგში: “შ-ის” წარმომადგენელმა დაარწმუნა შპს “კ-ის” დირექტორი სადავო არასაცხოვრებელი ფართობი მისთვის მიეყიდა, რათა უცხოელი ინვესტორი დაეინტერესებინა და ბიზნესი ერთობლივად ეწარმოებინათ. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სკ-ს 84-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც მოტყუებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში და დაადგინა, რომ შპს “კ-მა” სარჩელი აღძრა ამ ვადის გასვლის შემდეგ 2000წ. სექტემბერში. ამასთან, მიუთითა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მყიდველის მიერ გამყიდველის მოტყუების ფაქტი.

მოსარჩელის არგუმენტი, რომ მყიდველს ფასი არ გადაუხდია და გაყიდული ქონება კვლავ გამყიდველის მფლობელობაშია, სააპელაციო სასამართლომ გარიგების ბათილობის საფუძვლით არ მიიჩნია და მიუთითა, რომ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლად სამოქალაქო კანონმდებლობა არ ადგენს ამ ქონების მყიდველისათვის გადაცემის აუცილებლობას. სასამართლომ დაადგინა, რომ 1997წ. 29 ნოემბრის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის შესაბამისად გამყიდველმა მიიღო 70000 ლარი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ს 102-ე მუხლის მოთხოვნის შესაბამისად, შპს “კ-მა” უნდა დაადასტუროს გასხვისებული ფართის ღირებულების მიუღებლობა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “კ-მა” და დ. ნ-მ. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია. ამასთან, სასამართლომ საკმარისად არ შეაფასა საქმის გარემოებები. კერძოდ, თბილისის ერთ-ერთ პრესტიჟულ უბანში მდებარე 287 კვ.მ. ფართობზე არარეალურ ფასში გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც რეალურიად სულ სხვა გარიგება დაიფარა. ამ ხელშეკრულების დადებისას შპს “შ-ის” პარტნიორები იყვნენ შ., ა. შ-ეები და სწორედ ამიტომ მიუთითა შ. შ-ე მოპასუხედ. სასამართლომ კი ის არ მიიწვია საქმის განხილვისას. სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა იმ გარემოებას, რომ 1997წ. 29 ნოემბრის ხელშეკრულების გაფორმებას მოჰყვა ამ ფირმის დირექტორის შ. შ-ის მოადგილედ შპს “კ-ის” დირექტორს დ. ნ-ს დანიშვნა და მისი ხელმძღვანელობით ამ ფართობის გადაგეგმარება და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ჩატარება ამ ფართობში ავტომანქანების სარეალიზაციო სალონ-მაღაზიის მოსაწყობად. საქმეში არსებული მასალებით (სასამართლოსა და საგამოძიებო ორგანოებისათვის მიცემული ჩვენებები) ირკვევა, რომ ა. შ-ე ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ დ. ნ-საგან არც ფართობი უყიდია და არც მისი ღირებულება გადაუხდია. ხელშეკრულება გაფორმდა ერთობლივი საქმიანობის მიზნით. სასამართლომ არ შეაფასა რა მოწმეთა ჩვენებები, წარმოდგენილი ხელშეკრულებები, ანგარიშსწორების აქტები, საქმეზე მიიღო ფაქტობრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

კასატორს ასევე მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რადგან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სკ-ს 56-ე, 72-73-ე, 477-ე მუხლები. სასამართლომ არ მისცა შეფასება ისეთ გარემოებებს, როგორიცაა: გასაყიდი ნივთის აშკარად მცირე ფასი, სახელშეკრულებო ფასის გადაუხდელობა, გაყიდული ნივთის კვლავ მყიდველის მფლობელობაში დარჩენა, სესხის ხელშეკრულებები, რომლებიც დაკავშირებულია სახელშეკრულებო ფასის გადაუხდელობასთან და ა.შ.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 393-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტით გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ მისი დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნული კანონდარღვევის საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოს მიერ ამავე კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის უგულვებელყოფა, რადგან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს საქმეზე წარმოდგენილ მტკიცებულებათა შეფასებას და შესაბამისად, დადგენილ გარემოებებს. სასამართლომ, მართალია, მიუთითა კანონებზე, რომლებითაც იხელმძღვანელა, მაგრამ არ დაასაბუთა თუ რატომ გამოიყენა ეს კანონი, რა ფაქტობრივი გარემოებები გამორიცხავს სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. კერძოდ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სასამართლომ არ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები – შეცილების საფუძვლების ნამდვილობა და მიუთითა მხოლოდ ერთ ფაქტობრივ გარემოებაზე – 1997წ. 29 ნოემბერს უძრავი ქონების თაობაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტზე.

აღნიშნული ფაქტი უდავოა და მოსარჩელე სწორედ ამ გარიგებას ხდის საცილოს. საცილო გარიგებას, რომელიც ნების ნაკლის საფუძველზე დაიდო, შესაბამისი სამართლებრივი შედეგი მოჰყვება. კერძოდ, იგი ნამდვილია დადების მომენტში, მაგრამ შეცილების შედეგად კარგავს იურიდიულ ძალას. განცხადების გაკეთების ან სარჩელის აღძვრის მომენტიდან უკვე იცვლება სამართლებრივი ურთიერთობა და როგორც შეცილების უფლების მქონე პირმა (მოსარჩელემ), ისე ამ გარიგების ნამდვილობის მოსურნე მხარემ (მოპასუხემ), უნდა ამტკიცონ იმ გარემოების არსებობა – არარსებობა, რაც გარიგების ბათილობას ან ნამდვილად მიიჩნევას იწვევს. ამდენად, გარიგების ბათილად ცნობის სარჩელის განხილვისას სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს არა ამ გარიგების დადების, არამედ ნების გამოვლენის ნაკლის არსებობის ფაქტი.

პალატა თვლის, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მიუთითებდა გარიგების საცილოობის რიგ გარემოებებზე, წარმოადგინა ამ გარემოებებთან დაკავშირებული მტკიცებულებანი, მიუთითა ასევე გარიგების საცილოობის გარემოებებზე, რომელთაც სასამართლომ არ მისცა სათანადო შეფასება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა, იგი უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

საქმის განმხილველმა სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს შემდეგი გარემოებანი: რაში გამოიხატა ნების გამოვლენის ნაკლი – რა გარიგება სურდათ მხარეებს დაედოთ და რა პირობებით; თუ გარიგება თვალთმაქცურია (56. II), რა გარიგება დაიფარა; თუ მხარეებს რეალურად ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება სურდათ, რამ გამოიწვია აშკარად არარეალურ სახელშეკრულებო ფასზე შეთანხმება. ამასთან, დასადგენია მყიდველმა გადაიხადა თუ არა ქონების ღირებულება; ასევე დასადგენია არის თუ არა ამ ხელშეკრულების დადებასთან კავშირში დ. ნ-სათვის შპს “კვ.” სამუშაოს შეთავაზება და მისთვის სარემონტო-სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ჩატარების დაკისრება. პალატა თვლის, რომ ნების ნაკლის გამოვლენის დასადგენად მოსარჩელემ სწორად მიუთითა მოპასუხედ შ. შ-ე, როგორც შპს “შ-ის” დირექტორი (ხელშეკრულების დამდები პირი), რომელიც სასამართლომ არ მიიწვია საქმის განხილვაში და ისე მიიღო საქმეზე გადაწყვეტილება. ხელშეკრულების მხარე შპს არის, მაგრამ მისი წარმომადგენელი (დირექტორი) დებს გარიგებებს და თუ რა ნება იქნა გამოვლენილი გარიგების დადებისას, ახსნა-განმარტება სწორედ იმ პირმა უნდა მისცეს, რომელმაც ნება გამოხატა როგორც წარმომადგენელმა და არა საწარმოს სხვა წარმომადგენელმა. “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 49.2 მუხლი ადგენს, რომ დირექტორებმა მათი ამოცანები უნდა შეასრულონ ჩვეულებრივი კომერსანტის გულისხმიერებითა და კეთილსინდისიერებით. ასევე, 9.1 მუხლი ითვალისწინებს დირექტორთა პასუხისმგებლობის საკითხს. ამდენად, სასამართლომ მოპასუხედ მითითებული შ. შ-ე უნდა მიიწვიოს საქმის განხილვაში და დაადგინოს 1997წ. 29 ნოემბერს დადებული ხელშეკრულებით რა ნება იქნა გამოვლენილი, ასევე გამოიკვლიოს და შეაფასოს 1997წ. 25 ნოემბრის; 1997წ. 1 დეკემბრის, 1998წ. 1 თებერვლის, 1999წ. 7 ივლისის, 1998წ. 6 იანვრის ხელშეკრულებები, ასევე დამატებით წარმოდგენილი მასალები და მისცეს მათ სათანადო სამართლებრივი შეფასება დავის საგანთან მიმართებაში.

პალატა თვლის, რომ ვინაიდან ხელშეკრულების გაუქმების ერთ-ერთ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს სახელშეკრულებო ფასის გადაუხდელობას, სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნასყიდობის ხელშეკრულების რეალური სახელშეკრულებო ფასი და გაარკვიოს ხომ არ არის ხელშეკრულება ამ ნაწილში თვალთმაქცური (56.2-ე მუხლი).

პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ხელშეკრულების ფასის გადახდის თაობაზე არასწორად მიუთითა ამავე ხელშეკრულების მე-4 მუხლზე, რომლიდანაც არ ირკვევა თანხის გადახდის რა პირობებზე შეთანხმდნენ მხარეები. აქედან გამომდინარე სასამართლომ საქმეში არსებული სათანადო მტკიცებულებებით (სსკ-ს 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი) უნდა დაადგინოს გადახდილია თუ არა თანხა, რადგან თანხის სრულად გადაუხდელობა იწვევს სკ-ს 405-ე მუხლით გათვალისწინებულ შედეგს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “კ-ის” და დ. ნ-ს საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.