3კ-509-03 21 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 12 აპრილს სს გაერთიანებული ენერგოსისტემა “ს-ომ” კავშირ (ასოციაცია) “ბ-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი, როგორც გადაცემის და იმპორტის ლიცენზიანტი წარმოადგენს კავშირ (ასოციაცია) “ბ-ის” წევრს.

სარჩელის წარდგენის დროისათვის მოპასუხეს გააჩნდა მისი დავალიანება 15000000 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელემ სკ-ს 648-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვა ზემოთ მითითებული თანხის მოპასუხისათვის გადასახდელად დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და თავის შესაგებელში მიუთითა, რომ მოპასუხე წარმოადგენს არაკომერციულ იურიდიულ პირს, რომელიც თავის საქმიანობას წარმართავს “ენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” საქართველოს კანონით და საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელ კომისიის მიერ დამტკიცებული “საბაზრო წესებით”. “ბ-ის” წევრთა გენერალური ხელშეკრულების” მიხედვით მოპასუხე არ არის პასუხისმგებელი “ბ-ის” გამყიდველისათვის ელექტროენერგიის საფასურის გადარიცხვაზე, თუ შესაბამისი თანხა არ მიიღო “ბ-ის” მყიდველისაგან. თანხების უკმარისობის შემთხვევაში ელექტროენერგიის მიწოდებისათვის გადასახდელი თანხის გაანგარიშება ხდება რეალურად არსებული ფულადი რესურდებიდან მაკორექტირებელი კოეფიციენტის გამოყენებით. აქედან გამომდინარე, დავალიანება გააჩნია არა მოპასუხეს, არამედ მომხმარებელს, რომელმაც დროულად და სრულად არ გადაიხადა მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასური. საბაზრო წესების მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის მიხედვით გადაუხდელობის შემთხვევაში “ბ-ი” აფიქსირებს დავალიანების ოდენობას და წარმოების ლიცენზანტის მოთხოვნით განსაზღვრავს დებიტორული დავალიანების მქონე განაწილების ლიცენზიანტს ან პირდაპირ მომხმარებელს. დავალიანების თაობაზე დავის სასამართლოში განხილვის შემთხვევაში “ბ-ი” ჩაებმება საქმეში მესამე პირად მოსარჩელის მხარეს.

ჯერჯერობით არ არის განსაზღვრული, თუ რა კრიტერიუმებით უნდა შეარჩიოს “ბ-მა” დებიტორი და გადასცეს კრედიტორს, ამიტომ მოსარჩელეს “ბ-ის” აღმასრულებელი საბჭოს წინაშე უნდა დაეყენებინა დებიტორის განსაზღვრის საკითხი.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით მოპასუხემ მიუთითა, რომ იგი არ შეიძლება იყოს სათანადო მოპასუხე და ამიტომ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 27 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს დაეკისრა 15000000 ლარის გადახდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 28 დეკემბრის განჩინებით გაუქმდა მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა საოლქო სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე: იმ შემთხვევაში, თუ კი “ბ-ი” დადგენილი წესით მყიდველისაგან მიღებულ თანხას არ ანაწილებს “ბ-ის” გამყიდველებზე, არ ახდენს ანგარიშწორებას დეპოზიტური ანგარიშებიდან (აკრედიტივებიდან) და ა.შ. ასეთ შემთხვევაში “ბ-ი” მართლაც შეიძლებოდა ყოფილიყო ლიცენზიანტის სარჩელზე მოპასუხე, მაგრამ როცა დეპოზიტზე (აკრედიტივზე) თანხები არ არის და მომხმარებლის მიერ გადაუხდელია დავალიანება, ბაზარი მართლაც არ შეიძლება იყოს ლიცენზიანტის სარჩელზე მოპასუხე და გამყიდველის მიერ მოთხოვნილ თანხების ამოღების სამოქალაქო საქმესთან დაკავშირებით საქმეში უნდა ჩაებას თანამოსარჩელედ.

მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლომ “ბ-ს” ისე დააკისრა 15000000 ლარი, რომ არ ჰქონდა გარკვეული ზემოთ მითითებული საკითხები.

სასამართლო პროცესზე მოსარჩელემ ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად შეამცირა მოთხოვნის ოდენობა და ამჯერად მოითხოვა მოპასუხისათვის 2204326,17 ლარის გადასახდელად დაკისრება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 25 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2204326,17 ლარის გადახდა.

მოსარჩელის წარმომადგენლის დახმარებისათვის მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა 33064,89 ლარი.

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ 1999წ. 1 ივლისიდან 2002წ. 1 იანვრამდე “ბ-ის” სატრანსფერო ანგარიშზე გადაცემის მომსახურების საფასურად შესულია სულ 18583651 ლარი. აქედან სს “ს-ოს” გადაცემის მომსახურებისათვის გადაერიცხა 1184728,51 ლარი, ანუ 6,375%. საბაზრო წესების 22-ე მუხლით განსაზღვრული კოეფიციენტის მიხედვით “ს-ოს” უნდა მიეღო 3389054,68 ლარი, ანუ 2204326,17 ლარით მეტი.

აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ “ბ-მა” არ მოახდინა მოსარჩელისათვის ელექტროენერგიის მყიდველებიდან შემოსული თანხის გადანაწილება საბაზრო წესების შესაბამისად და დააკლო 2204326,17 ლარი.

საოლქო სასამართლომ სსკ-ს 47-ე მუხლის, ასევე მოსარჩელესა და შპს “ვ-ს” შორის გაფორმებული მომსახურების ხელშეკრულების და მოსარჩელის მიერ მომსახურებისათვის უკვე გადარიცხული 38000 ლარის გათვალისწინებით მიზანშეწონილად ჩათვალა მოპასუხისათვის გადასახდელად 33064,89 ლარის დაკისრება.

2003წ. 20 თებერვალს კავშირმა (ასოციაცია) “ბ-მა” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ საოლქო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

კერძოდ, საოლქო სასამართლოს მოცემულ დავის გადაწყვეტის დროს უნდა ეხელმძღვანელა საბაზრო წესების არა 22-ე, არამედ – 23-ე მუხლით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, ხოლო დანარჩენ ნაწილში უნდა დარჩეს უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

არასწორია კასატორის მოთხოვნა საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების – მოპასუხისათვის გადასახდელად 2204326, 17 ლარის დაკისრების თაობაზე – გაუქმების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ თითქოს საოლქო სასამართლოს “ბ-ის” წევრთა გენერალური ხელშეკრულების _ “საბაზრო წესების” _ 22-ე მუხლით კი არ უნდა ეხელმძღვანელა, არამედ _ ამავე წესების 23-ე მუხლით.

“საბაზრო წესების” 22-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად საბაზრო ფონდების დირექტორს ელექტრობაზრის მყიდველებისაგან მიღებული თანხები უნდა გაენაწილებინა ელექტრობაზრის გამყიდველებზე დადგენილი წესით.

ამავე პუნქტის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად კი ელექტროენერგიის მყიდველებისაგან საფასურის მიუღებლობის შემთხვევაში ანგარიშწორება მოხდებოდა დეპოზიტური ანგარიშებიდან _ აკრედიტივებიდან.

“საბაზრო წესების” 23-ე მუხლი განსაზღვრავს მონაცემთა შეგროვების და დადასტურების წესს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს სწორად გამოიყენა “საბაზრო წესების” 22-ე მუხლი და ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე სწორად განსაზღვრა დავალიანების რაოდენობა. დავალიანების რაოდენობის გამოანგარიშება კი მოხდა “საბაზრო წესების” 23-ე მუხლის დაცვით, რაც ასახულია ექსპერტის დასკვნაშიც.

აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის 2204326,17 ლარის გადასახდელად დაკისრების ნაწილში არ მოიცავს საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონის დარღვევას. საოლქო სასამართლომ სკ-ს 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის და 316-ე მუხლის შესაბამისად მითითებული თანხა მოპასუხეს გადასახდელად სწორად დააკისრა.

რაც შეეხება გადაწყვეტილებას მოსარჩელისათვის იურიდიული მომსახურების თანხების 33064,89 ლარის მოპასუხისათვის გადასახდელად დაკისრების შესახებ, დაუსაბუთებელია და ამ ნაწილში მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო: მართალია, საქმეში წარმოდგენილია მოსარჩელისა და შპს “ვ-ის" შორის გაფორმებული ხელშეკრულება მოცემულ საქმეზე იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხრჯების ანაზღაურების და ამ მიზნით ზემოთ მითითებული საზოგადოებისათვის 38000 ლარის ჩარიცხვის შესახებ; ამასთან სსკ-ს 47-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ მხარეს არ შეუძლია ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურება, სასამართლოს უფლება აქვს ამ მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე მოიწვიოს ადვოკატი სახელმწიფოს ხარჯზე, თუ განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გამო ადვოკატის მონაწილეობა ამ საქმის განხილვაში მიზანშეწონილია. ასეთ შემთხვევაში ადვოკატი სახელმწიფო სალაროდან მიიღებს ანაზღაურებას არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ის ოდენობით. ეს წესი გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ადგილი აქვს სახელმწიფო ხარჯზე მომსახურებას, ისიც მაშინ, თუ განსახილველი საქმე რთული და მნიშვნელოვანია. სხვა შემთხვევაში მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება ხდება საქმის სირთულესთან გონივრულ შესაბამისობაში და მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისათვის მნიშვნელობა არა აქვს მხარესა და იურიდიული დახმარების გამწევს შორის დადებულ ხელშეკრულებას. ამ საკითხის გადაწყვეტისათვის არც იმას აქვს მნიშვნელობა, თუ რა თანხა გადაუხადა მხარემ ადვოკატს, ვინაიდან მითითებული გარიგება არ შეიძლება სავალდებულოდ იქცეს წაგებული მხარისათვის, რადგან იგი არ მონაწილეობდა ამ გარიგების დადებაში. სსკ-ს 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების შესაბამისად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმრებისათვის გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა.

ზემოთ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში წარმომადგენლის დახმარებისათვის მოპასუხის მიერ გადასახდელი თანხის ოდენობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს 5000 ლარით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 25 ნოემბრის გადაწყვეტილება კავშირ (ასოციაცია) “ბ-ისათვის” წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების, 33064,89 ლარის, მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

კავშირ (ასოციაცია) “ბ-ს” წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების სახით სს “ს-ოს” სასარგებლოდ დაეკისროს 5000 ლარის გადახდა.

დანარჩენ ნაწილში მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 25 ნოემბრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.