¹3კ-512-03 11 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: დავალიანების გადახდა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002 წლის 16 სექტემბერს სააქციო საზოგადოება “რ-მა” სააქციო საზოგადოება “თ-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოთხოვნის დათმობის შესახებ 2001 წლის 18 ოქტომბრის ხელშეკრულების საფუძველზე ფირმა “ჩ-ის” მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ დათმობილ იქნა მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ 2133744,85 აშშ დოლარის თაობაზე.

დასახელებული მოთხოვნა, თავის მხრივ, ფირმა “ჩ-მა” მიიღო საერთაშორისო ენერგეტიკული კომპანია “ი-ისაგან”, თანახმად მათ შორის დადებული 2001 წლის 31 აგვისტოს ხელშეკრულებისა, ხოლო ამ უკანასკნელმა ეს მოთხოვნა 2001 წლის 7 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა უშუალოდ მოპასუხის თავდაპირველი კრედიტორის სს “ს-ისაგან”.

თავდაპირველი კრედიტორის მოთხოვნა გამომდინარეობდა ბუნებრივი გაზის ნასყიდობის შესახებ სს “ს-ს”, სს “თ-სა” და “ბ-ს” შორის 1999 წლის 24 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულებიდან, რომლის თანახმადაც, მიწოდებული ბუნებრივი გაზის ღირებულების გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო 2000 წლის 1 დეკემბრის მდგომარეობით დავალიანების მთლიანი მოცულობა 2000 წლის 1 ივლისის შედარების აქტის მიხედვით შეადგენდა 18923658,26 ლარს.

მოთხოვნის დათმობის შესახებ 2001 წლის 18 ოქტომბრის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ წარმოეშვა, 2133744,85 აშშ დოლარის ოდენობით.

ძირითადი დავალიანების გარდა, მოსარჩელის მოსაზრებით, მოპასუხეს ასევე უნდა დაეკისროს ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის, კერძოდ, მიუღებელი შემოსავლის სახით 547174 აშშ დოლარის ანაზღაურება. სულ მოსარჩელემ მოითხოვა 2680918,85 აშშ დოლარის დაკისრება.

სს “თ-მა” სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იგი ამ საქმეში არ არის სათანადო მოპასუხე. მართალია, სს “თ-ს”, სს “ს-სს” და კავშირი (ასოციაცია) “ბ-ს” შორის 1999 წლის 24 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე “თ-ს” “ს-ისაგან” მიღებული – აქვს გარკვეული რაოდენობის გაზი, მაგრამ ამ ხელშეკრულებაში ბუნებრივი გაზის გამყიდველია სს “ს-ი”, მიმღები სს “თ-ი”, ხოლო გადამხდელი – კავშირი (ასოციაცია) “ბ-ი”.

მანვე მიუთითა, რომ 2001 წლის 19 ნოემბერს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებით სს “თ-ს” დაეკისრა 7590883, ხოლო კავშირი (ასოციაცია) “ბ-ს” -_ 11831 775 ლარი.

2002 წლის 29 ნოემბერს სს “რ-მა” დაზუსტერუბლი სარჩელით მიმართა სასამართლოს და ძირითადი დავალიანების სახით მოითხოვა 2133744,85 აშშ დოლარის ანაზღაურება, ხოლო ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების გამო – 512096 აშშ დოლარის ანაზღაურება. სულ მოსარჩელემ მოითხოვა 2645840,85 აშშ დოლარის გადახდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაეკისრა 2645840,85 აშშ დოლარი.

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ სადავო მოთხოვნის უფლება 2001 წლის 18 ოქტომბრის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა ფირმა “ჩ-ისაგან”. ფირმა “ჩ-მა” აღნიშნული უფლება მიიღო საერთაშორისო ენერგეტიკული კომპანია “ი-ისაგან” 2001 წლის 31 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო ამ უკანასკნელმა ეს მოთხოვნა შეიძინა უშუალოდ მოპასუხის, თავდაპირველი კრედიტორ სს “ს-ისაგან” 2001 წლის 7 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ სკ-ს 198-ე, 199-ე მუხლების შესაბამისად მოთხოვნის დათმობა არ ეწინააღმდეგება კანონს. ამავე კოდექსის 201-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელეს გააჩნდა უფლება, მოთხოვნა წაეყენებინა მოვალისათვის თავდაპირველი მოთხოვნის მფლობელის თანაბრად.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ სს “ს-ის” სარჩელზე სს “თ-ის” მიმართ თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 14 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ბუნებრივი გაზის ნასყიდობის შესახებ 1999 წლის 24 სექტემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე სს “თ-ის” ვალი სს “ს-ის” მიმართ შეადგენდა 7590883 ლარს. ამ თანხის გადახდა დაეკისრა სს “თ-ს”, რაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, მაგრამ საოლქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება დაკისრებული თანხიდან სს “ს-ისათვის” 4930705,73 ლარის გადახდის შესახებ, ვინაიდან მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით აღნიშნული არ დადასტურდა. დადასტურდა მხოლოდ ის გარემოება, რომ 2001 წლის 7 სექტემბერს საქართველოს სათბობენერგეტიკის სამინისტროს, სს “ი-ს”, გაზის გადამამუშავებელ დეპარტამენტს, სს “ა-ს” და “ბ-ის” შორის გაფორმდა ოქმი, რომლის თანახმად სს “ა-ის” მიერ 2001 წლის 23 მარტიდან 31 აგვისტომდე მოხმარებული ელექტროენერგიის ღირებულების, 4930705,73 ლარის, გადახდის ვალდებულება გადაეცა შპს “ი-ას”, რის შედეგადაც მოხდებოდა ჩათვლები: “ს-ი” _ “თ-ი” _ “ბ-ი” _ “ა-ი”, ე.ი. ამ თანხით შემცირებული იქნებოდა “ბ-ის” ვალი _ სს “თ-ისადმი”, სს “თ-ის” ვალი _ სს “ს-ისადმი”, სს “ა-ის” ვალი _ “ბ-ისადმი”. აღნიშნული ურთიერთჩათვლები და ურთიერთვალდებულებათა შემცირება უნდა განხორციელებულიყო ოთხმხრივი შეთანხმების საფუძველზე, მაგრამ წარმოდგენელი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა სს “ს-ის” თანხმობა ზემოთ აღნიშნულ ურთიერთჩათვლების განხორციელებაზე (არც ოთხმხრივი ხელშეკრულება გაფორმებულა), რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 204-ე მუხლის შესაბამისად მოთხოვნის მფლობელთა თანხმობის არარსებობის გამო შეთანხმება არ შეიძლება ნამდვილად ჩათვლილიყო. ამასთან უნაღდო ჩათვლის წესით სს “თ-ის” ანგარიშიდან 2001 წლის 7 სექტემბერს მოიხსნა 4930705,73 ლარი, მაგრამ მისი სს “ს-ისათვის” ჩარიცხვის დამადასტურებელი დოკუმენტი მოპასუხეს სასამართლოში არ წარმოუდგენია.

საოლქო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2002 წლის 20 მარტს სს “რ-მა” სს “თ-ს” აცნობა მოთხოვნის გადაცემის შესახებ და მოითხოვა ანგარიშსწორება, რაც მოვალემ არ შეასრულა, ამიტომ სკ-ს 403-ე მუხლის შესაბამისად ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების გამო მას უნდა გადაეხადა 512096 აშშ დოლარიც.

2003 წლის 21 თებერვალს სს “თ-მა” საკასაციო საჩივრით მიმართა სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მითითებული თანხის კავშირი (ასოციაცია) “ბ-ისათვის” დაკისრება შემდეგი საფუძვლით:

მას მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. სს “თ-ი” არის არასათანადო მოპასუხე, ვინაიდან სს “თ-ი” გამომუშავებულ ელექტროენერგიას ჰყიდის “ბ-ის” მეშვეობით, რომელსაც გააჩნია მისი დავალიანება 8 მილიონი ლარის ოდენობით, ხოლო “ბ-ის” წინამორბედს, რომლისგანაც მიიღო “ბ-მა” სამართალმემკვიდრეობა, გააჩნდა მისი ვალი _ 86000000 ლარი. რაც საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით დღემდე გაყინულია.

მას მიაჩნია, რომ ყველა თანხის გადახდა, რაც გადასახდელი აქვს სს “თ-ს” უნდა მოხდეს სს “ა-სა” და “ბ-ის” მეშვეობით.

კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მის მიერ “ს-ზე” გადახდილ 4930705,73 და 620671,73 ლარი. მას მიაჩნია, რომ ასევე უკანონოდ დაერიცხა 512096 აშშ დოლარი, ვინაიდან საოლქო სასამართლოს სხვა შემადგენლობის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით ძირითადი თანხა დაკისრებული ჰქონდა და გადაიხადა კიდეც.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია, რომ 1999 წლის 24 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სს “თ-ის” ვალი სს “ს-ის” მიმართ შეადგენდა 7590883 ლარს.

მითითებული თანხიდან 2133744,85 აშშ დოლარზე მოთხოვნის უფლება 2001 წლის 7 აგვისტოს სს “ს-მა” კომპანია “ი-ს”, დაუთმო 2001 წლის 31 აგვისტოს კომპანია “ი-იმ” მოთხოვნის უფლება დაუთმო ფირმა “ჩ-ს”, ხოლო ამ უკანასკნელმა 2001 წლის 18 ოქტომბერს მოთხოვნის უფლება დაუთმო სს “რ-ს”.

მითითებულ თანხაზე სანამ მოთხოვნის უფლებას მიიღებდა სს “რ-ი”, თავდაპირველმა კრედიტორმა სს “ს-მა” სს “თ-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს 7590883 ლარის დაკისრების თაობაზე.

მითითებული სარჩელი 2001 წლის 19 ნოემბერს დაკმაყოფილდა. ეს გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაში შევიდა. ამ გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა რა თავდაპირველ კრედიტორ სს “ს-ის” მოთხოვნა დავალიანების სს “თ-ისათვის” დაკისრების შესახებ, რეალიზებული იქნა სს “ს-ის” მოთხოვნა სს “თ-ისადმი”. ამ გადაწყვეტილების შემდეგ მას არ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება, ასევე, არც სხვა პირს შეეძლო ამ თანხის განმეორებით გადახდა მოეთხოვა სს “თ-ისაგან”.

2002 წლის 16 სექტემბერს სს “რ-მა” დათმობილი მოთხოვნის სარეალიზაციოდ მიმართა სასამართლოს სს “თ-ის” წინააღმდეგ, ანუ მას შემდეგ, როცა ძირითადი კრედიტორის მოთხოვნა ამ ფარგლებში სასამართლოს 2001 წლის 19 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უკვე დაკმაყოფილებულ იყო, ანუ ძირითად კრედიტორს არ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება. აქედან გამომდინარე, სს “რ-ს” თავისთავად არ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება, ვინაიდან მისი მოთხოვნა ეფუძნებოდა ძირითადი კრედიტორის მიერ მოთხოვნის დათმობას, ხოლო მის მიერ სარჩელის წარდგენის დროისათვის ძირითად კრედიტორს ამ მოთხოვნის უფლება უკვე აღარ გააჩნდა, ვინაიდან იგი უკვე დაკმაყოფილებული იყო სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილებით.

სკ-ს 198-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად, მოთხოვნა, ანუ უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს.

ამავე კოდექსის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად, მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს.

ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის დათმობა ხდება მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით. ასეთ შემთხვევაში, თავდაპირველ მფლობელის ადგილს იკავებს მესამე პირი.

მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, მოთხოვნის მფლობელმა სს “ს-მა” დათმო მოთხოვნა, 2133744,85 აშშ დოლარზე, მაგრამ ვიდრე ამ უფლებას მესამე პირი გამოიყენებდა, მან დაიკმაყოფილა ეს მოთხოვნა, ანუ სს “რ-ის” მიერ სარჩელის წარდგენის დროს თავდაპირველ მოთხოვნის მფლობელ სს “ს-ს” უკვე აღარ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება სს “თ-ისადმი”. აქედან გამომდინარე, მესამე პირი – სს “რ-ი” დაიკავებდა რა თავდაპირველი მოთხოვნის მფლობელის, სს “ს-ის”, ადგილს, მას არ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება, ვინაიდან იგი სასამართლოს გადაწყვეტილებით უკვე დაკმაყოფილებული იყო. ასეთ შემთხვევაში სს “რ-ს” მოთხოვნის უფლება სათანადო პირობების არსებობის შემთხვევაში შეიძლება წარმოეშვას იმ სუბიექტის მიმართ, ვინც მას მოთხოვნის უფლება დაუთმო.

მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საოლქო სასამართლოსათვის უკვე ცნობილი იყო, რომ კანონიერ ძალაში შესული იყო საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილება, _ მოთხოვნის თავდაპირველი მფლობელის, სს “ს-ის” სასარგებლოდ 7590883 ლარის სს “თ-ისათვის” დაკისრების შესახებ, არ უნდა დაეკმაყოფილებინა სს “რ-ის” სარჩელი იმავე თანხიდან 2645840,85 აშშ დოლარის დაკმაყოფილების თაობაზე, რადგან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ამ დროისათვის არც სს “ს-ს” და არც სს “რ-ს” მოთხოვნის უფლება არ გააჩნდა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

სს “რ-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.