¹3კ-538-03 28 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: ფულადი ვალდებულების შესრულება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 13 აპრილს ს. გ-მა “ე-ის” და საზოგადოება “ს-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1978-81 წლებში “ი-ის” დაქვემდებარებულ ორგანიზაციების ბაზაზე შეიქმნა მებაღეობის ამხანაგობა “ტ-ი”, რომელსაც თეთრიწყაროს რაიონში გამოეყო მიწის ნაკვეთი.

მაშინდელი კანონმდებლობით ამხანაგობა წარმოადგენდა იურიდიულ პირს და მოპასუხეებთან გახსნილი ჰქონდა ანგარიში ¹....... , რომელზეც 1990წ. იანვრისათვის ირიცხებოდა მებაღეობის კუთვნილი თანხა – 270000 რუსული მანეთი.

იმ დროისათვის საქართველოში შექმნილი მდგომარეობის გამო ამხანაგობას არ ჰქონდა საშუალება, ეწარმოებინა სამეურნეო-საფინანსო საქმიანობა და ამისთვის შესაფერის დროს ელოდა.

“ს-ის” წერილით ამხანაგობისათვის ცნობილი გახდა, რომ ანგარიშზე არსებული თანხა – 270000 რუსული მანეთი – 1993წ. 5 აპრილიდან მიმოქცევაში კუპონის შემოღებასთან დაკავშირებით შეიცვალაკუპონად კურსით 1:1-ზე, ხოლო 1995წ. 2 ოქტომბრიდან რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ერთადერთ კანონიერ საგადამხდელო საშუალებად ლარის გამოცხადებასთან დაკავშირებით 270000 მანეთმა შეადგინა 27 თეთრს, რომელიც “ე-ის” 1993წ. 26 თებერვლის ¹5 ინსტრუქციის ¹74 მუხლითა და “ე-ის” პრეზიდენტის 1997წ. 6 იანვრის ¹1 ბრძანების მე-5 პუნქტის თანახმად, ბანკის დაწესებულებაში საწარმოების, ორგანიზაციების და დაწესებულებების, აგრეთვე ფიზიკური პირების საანგარიშწორებო და მიმდინარე ანგარიშების დახურვის წესის შესაბამისად, 1997წ. 24 დეკემბერს ჩაირიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში გახსნილ ¹....... ანგარიშზე.

რუსული რუბლის დევალვაციის გამო 1990წ. 270000 რუსული რუბლი 1999წ. 1 მარტისათვის შეადგენს 98870 ლარს.

მოსარჩელემ სკ-ს 389-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვა მოპასუხეებისათვის მითითებული თანხის ამხანაგობა “ტ-ის” სასარგებლოდ დაკისრება.

სს “ს-მა” სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იგი მოცემულ საქმეში არ შეიძლება იყოს მოპასუხე, რადგან მოსარჩელეს ანგარიში გახსნილი ჰქონდა არა საქართველოს ეროვნულ ბანკში, არამედ – სს “ს-ში”.

2000წ. 26 ივლისს ს. გ-მა დამატებითი (დაზუსტებული) სარჩელით მიმართა სასამართლოს. დაზუსტებულ სარჩელში მოპასუხედ მიუთითა სს “ს-ი”, ხოლო მესამე პირად – ფინანსთა სამინისტრო და ამჯერად იგივე მოთხოვნა დააყენა მოპასუხის მიმართ.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ თავისი 2000წ. 4 აგვისტოს წერილით, იმ მოტივით, რომ არავითარი კავშირი არ ჰქონდა მოსარჩელესთან, უარი განაცხადა საქმეში მესამე პირად მონაწილეობაზე.

“ს-მა” სარჩელი არ ცნო.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 22 იანვრის განჩინებით ასევე არ დაკმაყოფილდა ს. გ-ის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ “ტ-ს” გახსნილი ჰქონდა ანგარიშსწორების ¹......... ანგარიში, რომელზეც 1990წ. იანვრის მდგომარეობით ირიცხებოდა 270000 საბჭოთა მანეთი.

“საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ე-ი კუპონის გაშვების შესახებ” მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 24 მარტის ¹246 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, თანაფარდობა კუპონსა და მანეთს შორის განისაზღვრა 1:1, რის გამოც “ს-ში” “ტ-ის” ანგარიშზე არსებული 270000 მანეთი გახდა 270000 კუპონი.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტისა და “ე-ის” 1993წ. 24 ივლისის ¹757 დადგენილების მიხედვით, კუპონი 1993წ. 3 აგვისტოდან საქართველოს ტერიტორიაზე ერთადერთ საგადამხდელო საშუალებად იქნა გამოცხადებული.

“მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის “ლარის” გაშვების შესახებ” საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995წ. 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულების თანახმად, 1995წ. 2 ოქტომბრიდან საქართველოს ტერიტორიაზე ერთადერთ კანონიერ საგადამხდელო საშუალებად გამოცხადდა და მიმოქცევაში გაშვებულ იქნა ეროვნული ვალიუტა ლარი. კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა ერთი მილიონი კუპონი ერთი ლარით, რის გამოც საბანკო ანგარიშზე რიცხული 270000 მანეთი ჯერ გახდა 270000 კუპონი, შემდეგ კი – 27 თეთრი.

“ლარის შემოღებამდე საბანკო ანგარიშზე რიცხული ნაშთების შესახებ” საქართველოს 1998წ. 25 ივნისის კანონის თანახმად ლარის მიმოქცევაში გაშვებამდე 1995წ. 2 ოქტომბრამდე საბანკო ანგარიშზე რიცხული ნაშთების ინდექსაცია არ მომხდარა.

ვინაიდან მითითებული ნორმატიული აქტი არ გაუქმებულა, იგი შესასრულებლად სავალდებულო იყო საბანკო დაწესებულებისათვის.

საბანკო ანგარიშზე დარჩენილი 27 თეთრი, 1994 წლიდან ანგარიშზე არსებული თანხების უმოძრაობის გამო, “ე-ის” 1993წ. 26 თებერვლის ¹5 ინსტრუქციის 7.4 და 7.5 პუნქტის შესაბამისად დაიხურა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ აღნიშნული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხი ს. გ-ის სარჩელის საფუძველზე განიხილა საკონსტიტუციო სასამართლომ, მაგრამ მისი მოთხოვნა ამ აქტის არაკონსტიტუციურად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2003წ. 5 აგვისტოს ს. გ-მა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა “ი-ის” “მებაღეობის ყოფილი ამხანაგობა” “ტ-ის” სასარგებლოდ ფინანსთა სამინისტროსათვის 98 870 ლარის დაკისრება.

კასატორმა მიუთითა, რომ ანგარიშის დახურვამ და სადავო თანხის 904-ე ანგარიშზე გადატანამ ხელყო ამხანაგობის წევრთა საკუთრება, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ ანგარიშის დახურვით და ანგარიშზე არსებული 27 თეთრის 904-ე ანგარიშზე გადატანამ ხელყო ამხანაგობის წევრთა საკუთრების უფლება და ბანკის მიერ განხორციელებული ღონიოსძიება წინააღმდეგობაში მოვიდა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან, უსაფუძვლოა.

საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის ანგარიშზე რიცხული 27 თეთრი სახელმწიფო ბიუჯეტში ჩაირიცხა “ე-ის” 1993წ. 26 თებერვლის ¹5 ინსტრუქციისა და 7.4, 7.4 პუნქტის თანახმად. ამ ინსტრუქციის შესაბამისად ბანკის ხელმძღვანელი ვალდებული იყო დაახურა ბანკის დაწესებულებაში არსებული საანგარიშწორებო ანგარიშები, თუ 3 თვის განმავლობაში არ მოხდებოდა ამ თანხის მოძრაობა.

მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია, რომ 1994 წლიდან ბანკის ანგარიშზე არსებული თანხა უმოძრაოდ იყო. აქედან გამომდინარე, ზემოთ მითითებული ინსტრუქციის შესაბამისად ბანკი ვალდებული იყო, დაეხურა ანგარიში.

საბანკო დაწესებულების ამგვარი მოქმედება წინააღმდეგობაში არ არის საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლთან, ვინაიდან ამ მოქმედებით არ

უარყოფილა კონსტიტუციით დაცული ინტერესები; არ მომხდარა აღიარებული და უზრუნველყოფილი საკუთრების და მემკვიდრეობის უფლების უარყოფა და არც საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმებას ჰქონია ადგილი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა თანხების სს “ს-ისათვის” გადასახდელად დაკისრების თაობაზე და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის შესაბამისად ამ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმების საფუძველი არ არსებობს. რაც შეეხება კასატორის მოთხოვნას სარჩელში მითითებული თანხის – 98870 ლარის ფინანსთა სამინიტროსათვის დაკისრების თაობაზე საკასაციო სასამართლო ვერ განიხილავს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 83-ე, 84-ე და 85-ე მუხლების შესაბამისად საქმეში მხარეებად გამოდიან მოსარჩელე და მოპასუხე. ამავე კოდექსის 88-ე მუხლის შესაბამისად, მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით სარგებლობენ მოსარჩელის ყველა უფლებით და ისინი პროცესში მხარეს წარმოადგენდნენ. სსკ-ს მე-2 და მე-3 მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე მოსარჩელე თვითონ განსაზღვრავს მოპასუხეს.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ მის მიერ წარდენილი სარჩელით საქმეში მოპასუხედ ჩააბა სს “ს-ი”, ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო მოიწვია მესამე პირად.

სსკ-ს 91-ე მუხლის შესაბამისად მესამე პირები, რომლებიც არ აცხადებენ დამოუკიდებელ მოთხოვნებს დავის საგანზე, სარგებლობენ მხარეთა საპროცესო უფლებებით და მათ ეკისრებათ მხარეთა საპროცესო მოვალეობები, გარდა უფლებისა, გაადიდონ ან შეამცირონ სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, შეცვალონ სარჩელის საფუძველი ან საგანი, ცნონ სარჩელი, უარი თქვან სარჩელზე ან მორიგდნენ, აღძრან შეგებებული სარჩელი, მოითხოვონ სასამართლო გადაწყვეტილებების იძულებით აღსრულება, ანუ მესამე პირები არ არიან აღჭურვილი იმ უფლებით, რომელიც პროცესში გააჩნია მხარეს – მოპასუხეს. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს არ გააჩნია უფლება, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვოს მესამე პირისაგან. საკასაციო სასამართლო კასატორის ამ მოთხოვნას, ანუ სარჩელში მითითებული თანხების მესამე პირისათვის დაკირებას ვერ განიხილავს იმიტომ, რომ არ არსებობს სარჩელი ფინანსთა სამინისტროს მიმართ.

ვინაიდან ს. გ-ს სარჩელი შეტანილი აქვს “ი-ის” დაქვემდებარებული ორგანიზაციის ბაზაზე შექმნილი მებაღეობის ამხანაგობა “ტ-ის” სახელით, რომელიც იურიდიულ პირს წარმოადგენდა და რომლის თავმჯდომარეც თვითონ იყო. იგი არ შეიძლებოდა, განთავისუფლებულიყო სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, ვინაიდან სსკ-ს 47-ე მუხლის შესაბამისად, იურიდიული პირები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან არ თავისუფლდებიან. ის გარემოება, რომ “ტ-ის” თავმჯდომარე ს. გ-ი ინვალიდია, არ შეიძლება გახდეს იურიდიული პირის სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან განთავისუფლების საფუძველი:

სსკ-ს 48-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოს შეუძლია იურიდიულ პირს შეუმციროს სასამართლო ხარჯები.

მოცემულ შემთხვევაში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელი თანხის ოდენობა შეადგენს 3954 ლარს, მაგრამ, ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვება არავითარი დოკუმენტი ზემოთ მითითებული იურიდიული პირის ლიკვიდაციის ან მისი ფინანსური მდგომარეობის შესახებ სასამართლო უფლებამოსილია, შეამციროს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელი თანხის ოდენობა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ს. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 22 იანვრის განჩინება.

კასატორს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადასახდელად დაეკისროს 30 ლარი, რომელიც ჩაირიცხოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ¹0001411107 კოდი ¹59 ანგარიშზე.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.