საქმე N:3კ/564-03

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-564-03 20 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

რ. ნადირიანი

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს სარჩელით მიმართა ნ. ა-მა და მიუთითა, რომ 1962 წლიდან ცხოვრობს ქ. თბილისში, .... 1997წ. მაისში ნ. ქ-ისაგან ისესხა 3200 აშშ დოლარი ყოველთვიური 15%-ის დარიცხვით. მან მოპასუხეს გადაუხადა 6000 აშშ დოლარი. მოპასუხე არ დასჯერდა მიღებულ თანხას და მუქარითა და მოტყუებით 1999წ. 8 სექტემბერს ხელი მოაწერინა დოკუმენტზე, სადაც აღნიშნულია, რომ თითქოს ვერ გადაუხადა ნ. ქ-ს 6400 აშშ დოლარი, რის სანაცვლოდან უარს აცხადებს თავისი კუთვნილი წილის სახლის 1/6-ზე, რომელიც უნდა გადასცემოდა სახლის მეპატრონე ე. ა-ისაგან და თანახმაა წილი საკუთრების უფლებით გადაუფორმდეს ნ. ქ-ს.

2000წ. 20 აპრილს ნ. ქ-მა ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება დაუდო ე. ა-ს და სურდა ამით დაეფარა ვალდებულებითი ხელშეკრულების არსებობა.

ნ. ა-მა მოითხოვა 1999წ. 8 სექტემბრის გარიგებისა და 2000წ. 20 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 5 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დააკმაყოფილა. სასამართლომ დაადგინა, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 1999წ. 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე. ა-ი ცნობილი იქნა ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 2/4 ნაწილზე ანდერძისმიერ მემკვიდრედ. 2001წ. 20 აპრილს ე. ა-ისაგან სახლი შეიძინა ნ. ქ-მა. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა 1999წ. 8 სექტემბრის გარიგების, როგორც მოტყუებით დადებულის ბათილად ცნობის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან მოტყუებით დადებული გარიგების შეცილების ვადა სკ-ს 84-ე მუხლის თანახმად შეადგენს 1 წელს, მოცემულ შემთხვევაში კი ეს ვადა გასულია. სასამართლომ 2000წ. 20 აპრილის გარიგება არ მიიჩნია თვალთმაქცურ გარიგებად.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ა-მა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 5 ივლისის გადაწყვეტილება გაუქმდა 1999წ. 8 სექტემბრის გარიგების ბათილად ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ნ. ა-ის სარჩელი ამ ნაწილში დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი 1999წ. 8 სექტემბრის გარიგება. გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის 1999წ. 8 სექტემბერს დადებულ გარიგებაში მითითებულია, რომ ვინაიდან ნ. ა-ი მდგმურის უფლებით ჩაწერილია და ცხოვრობს ... თბილისში და ძირითადი დამქირავებლისაგან უნდა გადაეცეს საკუთრებაში საცხოვრებელი ფართი 1/6 წილი, უარს აცხადებს და თანახმაა მასზე გადასაფორმებელი წილი საკუთრების უფლებით გადაუფორმდეს ნ. ქ-ს.

როგორც საქმის მასალებით დგინდება 1999წ. 8 სექტემბერს სადავო ბინა არც ე. ა-ზე და არც ნ. ა-ზე არ ირიცხებოდა. სამოქალაქო კოდექსის 320-ე მუხლის თანახმად ბათილია ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მთელი თავისი მომავალი ქონება ან ქონების ნაწილი გადასცეს სხვას ანდა უზურფრუქტით დატვირთოს იგი, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ხელშეკრულება დადებულია მომავალი ქონების ცალკეულ ნივთებზე. ამიტომ გარიგება მხარეებს შორის ვერ წარმოშობდა სამართლებრივ შედეგებს და იგი იმთავითვე არარა გარიგებას წარმოადგენდა.

სააპელაციო პალტა მიუთითებს, რომ რაც შეეხება გადაწყვეტილებას ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის უარყოფის ნაწილში, იგი უნდა დარჩეს უცვლელი, რადგან სკ-ს 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ იგი ვერ გაიზიარებს აპელანტის მოსაზრებას, რომ ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებით მხარეებს სურდათ 1999წ. 8 თებერვლის გარიგების დაფარვა, რადგან 1999წ. 8 სექტემბრის გარიგება არაა გარიგებაა, იგი არ წარმოშობს მხარეებისათვის რაიმე სამართლებრივ შედეგებს და შესაბამისად მის მიმართ მოქმედი წესებიც ვერ იქნება გამოყენებული. საქმის მასალებით არ დასტურდება ის გარემოებაც, რომ ნ. ქ-ს ბინის მესაკუთრისათვის თანხა არ მიუცია. ა-ი განმარტავს, რომ მან ნ. ქ-ისაგან ბინის საფასური მიიღო.

გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ა-ის წარმომადგენელმა დ. მ-მა.

კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და მისი მითითება, რომ ვალდებულებითი ხელშეკრულება, როგორც არარა გარიგება, ვერ წარმოშობდა სამართლებრივ შედეგს და მის მიმართ მოქმედი წესები არ უნდა იქნეს გამოყენებული, მოცემულ შემთხვევაში უადგილოა და ვერ ასაბუთებს ნასყიდობის ბათილად არცნობის მოტივაციას, რადგან სამართლებრივი შედეგის წარმომშობი გახლავთ არა ვალდებულებითი ხელშეკრულება, არამედ ნ. ა-სა და ნ. ქ-ს შორის არსებული სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად სესხის დაფარვა უნდა მომხდარიყო სადავო ბინის გაყიდვის შედეგად. რაც შეეხება ბათილად ცნობილ ვალდებულებით ხელშეკრულებას, იგი წარმოადგენს იმ ფაქტობრივ მტკიცებულებას, რომელიც ცხადყოფს მოდავე სუბიექტებს შორის არსებულ ურთიერთობებს, მიუხედავად ამ ურთიერთობების სამართლებრივი ხასიათისა. შესაბამისად სწორედ საქმის ფაქტიური გარემოებები ადასტურებს მატი მოთხოვნის მართებულობას. კერძოდ: 1. ნ. ა-ი 1967 წლიდან ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა სადავო ბინაში მდგმურის სტატუსით, თუმცა, ფაქტიურად მესაკუთრე გახლდათ, რაც სახლის მემკვიდრემ ე. ა-მა აღიარა ვალდებულებით ხელშეკრულებაში. ნ. ა-ის, როგორც მესაკუთრის სტატუსი გახლდათ მხოლოდ დროის საკითხი. ნ. ა-ს ჰქონდა ნ. ქ-ის ვალი. ნ. ა-ისა და ნ. ქ-ის შეთანხმებით უნდა მომხდარიყო ბინის გაყიდვა, ნ. ქ-ის ვალის დაფარვა, ხოლოდ დანარჩენი თანხა ა-ს უნდა რგებოდა. ვ. ა-მა, რომელიც მოდავე მხარეებთან არანაირ სამართლებრივ ურთიერთობაში არ იმყოფებოდა, ივალდებულა ნ. ქ-ისათვის სადავო ბინის უსასყიდლოდ გადაფორმება. ნ. ქ-მა ბოროტად ისარგებლა ვალდებულებითი ხელშეკრულებით და ბინის საკუთრებაში გადაფორმების შემდეგ აღარ დააკმაყოფილა ნ. ა-ის მოთხოვნა. ვალდებულებითი ხელშეკრულების არამართებულობა იმთავითვე გახლდათ ცნობილი. იგი დადებულ იქნა, როგორც გარანტი სესხის უზრუნველყოფისა. ნასყიდობის ხელშეკრულების სიყალბეს ადასტურებს ისიც, რომ ნ. ქ-ს ბინა უსასყიდლოდ უნდა მიეღო, მან კი ფაქტიურად საკუთარი ბინა იყიდა 1500 ლარად. ბინის გადაფორმების შემდეგ ნ. ქ-მა აღარ მოსთხოვა ნ. ა-ს ვალის დაბრუნება, თუმცა ე.წ. “პროცენტების” გადახდის დაგვიანების გამო მას ფიზიკურ და მორალურ შეურაცხყოფას აყენებდა.

კასატორი მოითხოვს გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება 2000წ. 25 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის ნაწილში. აღდგეს ნ. ა-ის მფლობელობის უფლება ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/16 ნაწილზე.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები მოისმინა მხარეთა განმარტებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სკ-ს 56-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს.

სკ-ს 477-ე მუხლის შესაბამისად ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას და იგი კანონსაწინაამდეგო მიზნების მისაღწევად და დასაფ-ად გამოიყენება. მოჩვენებითი გარიგების დროს მოსაჩვენებლად იქცევა გარიგების მონაწილე ნების გამოვლენის ყველა სუბიექტი.

2000წ. 4 აპრილის ხელშეკრულება არის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ა-მა საცხოვრებელი სახლი გადასცა ქ-ს და მიიღო საფასური. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია და საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ბინა ნამდვილად გადაეცა ქ-ს მოცემული ხელშეკრულების საფუძველზე. ასევე თანხის მიღებას ადასტურებს ბინის გამყიდველი და საწინააღმდეგო დადასტურებული არ არის. თუ გამყიდველმა მყიდველს შეღავათიანი პირობით გადასცა ფართი, ეს არ შეიძლება გახდეს გარიგების ბათილობის საფუძველი, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსი ნასყიდობის დროს ასეთ შეზღუდვებს არ აწესებს.

საკასაციო პლატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, რომ იყოს დადგენილად მიჩნეული და გაზიარებული მოსაზრება, რომ სამართლებრივი შედეგის წარმომშობი გახლავთ ნ. ა-სა და ნ. ქ-ს შორის არსებული სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად სესხის დაფარვა უნდა მომხდარიყო სადავო ბინის გაყიდვის შედეგად, აღნიშნული მაინც ვერ გახდებოდა ნ. ა-ის მფლობელობის უფლების აღდგენის საფუძველი ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/16 ნაწილზე.

სკ-ს 56-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები. დადგენილად რომ იქნეს მიჩნეული, რომ ფართი ქ-ს გადეცა ვალის დაბრუნების სანაცვლოდ ასეთი შინაარსის გარიგება არ ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას და ის ითვლება ნამდვილად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ნ. ა-ის წარმომადგენლის დ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 11 თებერვლის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.