¹ 3კ-611-03 16 ივლისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 30 აგვისტოს შპს “რ”-მ სს “მ.-ს” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1998წ. 18 მარტს შპს “რ”-მ სს “მ.-სთან” დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება (ყოფილი ქსნის მინისტარის ქარხანა), რომლითაც სს “მ.-ს” ბალანსზე რიცხული ორი ერთეული შუშის მწარმოებელი მანქანა დანადგარი შეისყიდა შპს “რ”-მ.

აღნიშნული მოძრავი ქონებიდან ერთი ერთეული მანქანა-დანადგარი ჯერ კიდევ 1996 წელს ქსნის მინისტარის ქარხანასა და რუსეთის ფედერაციაში მოღვაწე სს “ა.-ს” შორის დადებული ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების საფუძველზე იყო გატანილი საქართველოდან. გამყიდველი ვალდებული იყო გაყიდული ქონება გადაეცა შპს “რ.-სათვის” და ჩაბარება მოეხდინა ფაქტობრივად, რის შესახებაც არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, მაგრამ სს “მ.-მ” ვალდებულება არ შეასრულა. ამასთან, როცა შპს “რ.-მ” ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, დააპირა სს “ა.-სთან” ერთობლივი საქმიანობის გაგრძელება, აღმოჩნდა, რომ მითითებული ქონება სს “მ.-ს” იჯარით ჰქონდა გადაცემული სს “ა.-სათვის”, რის გამოც სს “ა.-მ” უარი განაცხადა შპს “რ.-თან” ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებაზე. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც სს “მ.-ს” დაევალა სს “ა.-სთან” საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტა, სს “მ.-მ” იგი არ შეასრულა და იჯარის ხელშეკრულება არ შეწყვიტა.

სს “მ.-მ” შპს “რ.-თან” ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას შეგნებულად დამალა გაყიდული ქონების სს “ა.-სათვის” იჯარის ხელშეკრულებით გადაცემის ფაქტი.

1998წ. 18 მარტიდან ერთობლივი საქმიანობის ვადის ამოწურვამდე – 2001წ. 31 დეკემბრამდე ერთობლივი საქმიანობის განუხორციელებლობის გამო განიცადა ზიანი, რამაც 5336000 აშშ დოლარი შეადგინა.

მოსარჩელემ მოითხოვა მითითებული თანხის მოპასუხისათვის გადასახდელად დაკისრება.

2002წ. 16 სექტემბერს მოსარჩელემ დაზუსტებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და საბოლოო ჯამში მოითხოვა 5064785 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და თავის შესაგებელში მიუთითა, რომ 1998წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სს “მ.-მ” შპს “რ.-ს” სრულად გადასცა უფლება ამ ნივთზე და ამ ნივთისგან მიღებულ მოგებაზე.

სს “მ.-ს” და სს “ა.-ს” შორის დადებული ერთობლივი საქმიანობის და თანამშრომლობის გენერალური ხელშეკრულების შესაბამისად, სს “ა.-სათვის” გადაცემული მანქანა დანადგარების მეშვეობით ნაწარმოები პროდუქციის რეალიზაციის შედეგად მიღებული მოგების 50% ერიცხებოდა სს “მ.-ს”.

1998წ. 18 მარტიდან ამ მოგების უფლება შეიძინა შპს “რ.-მ”. სს “მ.-მ” ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება შეასრულა გარდა ერთისა, არ მოუხდენია მექანიკური საწარმოო ხაზის შპს “რ.-სათვის” გადაცემა, რასაც დღევანდელ მოთხოვნასთან არავითარი კავშირი არა აქვს. მისი მოსაზრებით, 1998წ. 18 მარტიდან სს “ა.-მ” მოგების 50% უნდა გადაუხადოს შპს “რ.-ს”. სს “ა.-მ” რომ სცნო შპს “რ.-ის” უფლება ერთობლივ საქმიანობაზე იმითაც დასტურდება, რომ მან შპს “რ.-ს” გადაურიცხა დაგროვილი დავალიანება მოგების 50% _ 200000 რუბლი. სს “მ.-სა” და სს “ა.-ს” შორის შედგენილი იჯარის ხელშეკრულება წინააღმდეგობაში არ არის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებასთან და არავითარი დაბრკოლება არ შეუქმნია მას შპს “რ.-სათვის” სს “ა.-დან” ერთობლივი საქმიანობის შესახებ გაფორმებული ხელშეკრულების შესაბამისად, 1998წ. 18 მარტიდან 2001წ. 31 დეკემბრამდე მოგების 50%-ის მიღებაში.

მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოსარჩელის 1998წ. 22 დეკემბრის წერილის საფუძველზე 2000წ. 23 მარტს სს “ა.-მ” შეწყვიტა საწარმოო ხაზის ექსპლუატაცია, მოახდინა მისი დემონტაჟი და საწყობში დააბინავა.

მოპასუხემ მიუთითა, რომ 1998წ. 18 მარტიდან სს “მ.-ს” არ მიუღია შემოსავალი ერთობლივი საქმიანობიდან, ამიტომ მიუღებელი შემოსავლის თაობაზე მის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

2003წ. 29 იანვარს მოპასუხემ განცხადებით მიმართა სასამართლოს და მიუთითა, რომ იგი არცერთ შემთხვევაში არ შეიძლება მოცემულ საქმეზე მოპასუხედ გამოდიოდეს, თუნდაც დავუშვათ, რომ იჯარის ხელშეკრულებამ ხელი შეუშალა შპს “რ.-ს” მოგების მიღებაში, ამაზე პასუხი უნდა აგოს სახელმწიფომ, ვინაიდან 1997წ. 30 ოქტომბერს ქონების მართვის სამინისტროსა და კომპანია “შ.-ს” შორის გაფორმებული “აქციათა შესყიდვის ვალდებულების შესახებ” პასუხისმგებლობა აღმოუჩენელ და გამოუვლინებელ ვალდებულებებზე ეკისრება იმ სახელმწიფო ორგანოს, რომელიც აკონტროლებდა და პასუხს აგებდა სს “მ.-ზე” ვალდებულების წარმოშობის დროისათვის. მისი შეხედულებით იჯარის ხელშეკრულება წარმოადგენს ასეთ აღმოუჩენელ და გამოუვლინებელ ვალდებულებას, რომლის წარმოშობის დროისათვის (1996წ. 10 ივნისი) სს “მ.-ს” ფლობდა და აკონტროლებდა ქონების მართვის სამინისტრო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. სს “მ.-ს” შპს “რ.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 55064785 აშშ დოლარის გადახდა.

საოლქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი.

სს “მ.-სა” და შპს “რ.-ს” შორის 1998წ. 18 მარტს გაფორმდა შუშის ტარის ჩამომსხმელი მანქანა – დანადგარების ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების მე-7 პუნქტით გამყიდველმა მყიდველს გადასცა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ 1996წ. 10 იანვრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მანქანა-დანადგარებზე კუთვნილი ყველა უფლება, საკუთრების უფლება და უფლება მისგან მიღებულ მოგებაზე.

სს “მ.-სა” და სს “ა.-ს” შორის დადებულ იჯარის ხელშეკრულების თაობაზე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში არაფერია მითითებული და ეს გარემოება გამყიდველმა მყიდველს განზრახ დაუმალა, რაც საფუძველი გახდა იმისა, რომ შპს “რ” სს “ა.-მ” არ ცნო მესაკუთრედ და უარი განუცხადა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების ფარგლებში პარტნიორულ ურთიერთობაზე. აღნიშნული გარემოება კი იმან განაპიობა, რომ სს “მ.-მ” დაუმალა ქონების შემძენ შპს “რ.-ს” სს “ა.-სთან” ამავე ქონებაზე იჯარის ხელშეკრულების არსებობა.

საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სწორედ ეს გარემოება გახდა სს “ა.-სათვის” შპს “რ.-ის” სასარგებლოდ ერთობლივი საქმიანობის შესახებ დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად, მოგების მიღებაზე და იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტაზე უარის თქმის საფუძველი.

აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლომ სკ-ს 411-ე და 412-ე მუხლების საფუძველზე მიიჩნია, რომ მითითებული შემოსავლის სახით, ზიანი 5064785 აშშ დოლარი, რომელიც მოიცავს პერიოდს 1998წ. მეორე კვარტლიდან 2001წ. 31 დეკემბრამდე, უნდა აანაზღაუროს მოპასუხემ.

სასამართლომ მიუთითა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს იჯარის ხელშეკრულების არსებობის დამალვით შპს “რ.-მ” განიცადა ზიანი, ამის გამო ნასყიდობის ხელშეკრულება ჩაითვალა უფლებრივად ნაკლის მქონედ, რადგან შპს “რ.-მ” ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, ვერ მიიღო მონაწილეობა სს “ა.-სთან” ერთად ამ ქონების ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებაში, რადგან შპს “რ.” სს “ა.-მ” მანქანა დანადგარების მესაკუთრედ არ აღიარა და არც სს “მ.-მ” განახორციელა ამ მიმართებით შესაბამისი ზომები.

2003წ. 7 აპრილს სს “მ.-მ” საკასაციო საჩივრით მიმართა სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში სარჩელით მოთხოვნილი თანხების სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორს მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლომ არ იმსჯელა უფლებრივი ნაკლის არსებობის შესახებ. მისი მოსაზრებით, პარალელური ხელშეკრულების არსებობა უფლებრივ ნაკლს არ წარმოადგენს. მართალია, უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტს გააჩნია პრეიუდიციული ძალა, მაგრამ გენერალური ხელშეკრულების პარალელურად იჯარის ხელშეკრულების არსებობა კონკრეტულ შემთხვევაში იყო არა ფაქტობრივი, არამედ სამართლებრივი გარემოება, რაზეც კოლეგიას უნდა ემსჯელა და სამართლებრივი შეფასება გაეკეთებინა დამოუკიდებლად, ვინაიდან პრეიუდიციულობის ძალა ენიჭება დადგენილ ფაქტებს და არა სამართლებრივ შეფასებებს. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების პარალელურად იჯარის ხელშეკრულების არსებობა არ წარმოშობს რაიმე ისეთ დამატებით ან განსხვავებულ უფლებას, რაც “ა.-ს” არ ექნებოდა გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე და რასაც შეეძლო წარმოეშვა რაიმე პრეტენზია სს “ა.-ს” მხრიდან. იჯარის ხელშეკრულების 1.6 მუხლში მითითებული გარემოება, რომ სს “ა.-ს” აქვს იჯარით გადაცემულ ნივთზე ნივთის გაუმჯობესების ხარჯების გაწევის და ამ გაუმჯობესებაზე საკუთრების მოთხოვნის უფლება, არ ეწინააღმდეგება გენერალურ ხელშეკრულებას. მართალია, გენერალური ხელშეკრულება ამგვარ გაუმჯობესების განხორციელებას არ ითვალისწინებს, მაგრამ ამ ხელშეკრულების შესაბამისად, სს “ა.-ს” მხრიდან ნებისმიერი გაუმჯობესების შემთხვევაში, გაუმჯობესება დარჩებოდა სს “ა.-სთან”, ანდა ყველა შემთხვევაში სს “ა.-ს” ექნებოდა უფლება მოეთხოვა გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება.

კასატორს მიაჩნია, რომ ხელშეკრულების უფლებრივი ნაკლის არსებობის შემთხვევაშიც კი არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი უფლებრივ ნაკლსა და ზიანს შორის, ვინაიდან როგორც გენერალური ხელშეკრულება, ისე იჯარის ხელშეკრულება მოგების 50%-ის მიღებას ითვალისწინებდა. შპს “რ.-მ” სს “ა.-საგან” პირველად მიიღო 66000 რუსული რუბლი, ხოლო შემდეგ 200000 რუბლი, როგორც მოგების 50%. სს “ა.-მ” შპს “რ.-ის” დაჟინებული მოთხოვნის გამო შეაჩერა საწარმოო ხაზის მუშაობის შეჩერება, რაშიც სს “მ.-ს” არავითარი ბრალი არ მიუძღვის;

კასატორის მოსაზრებით, საოლქო სასამართლომ ზიანის დაკისრებისას უგულებელყო სკ-ს 495-ე და 415-ე მუხლების მოთხოვნები;

შპს “რ.-მ” ნივთის ნაკლის გამო კანონით განსაზღვრულ ვადაში არ წარადგინა პრეტენზია, თუმცა ხელშეკრულების მე-8 მუხლის შესაბამისად, მყიდველმა უკვე შეამოწმა მანქანა-დანადგარები და თანახმაა მიიღოს ამჟამინდელ მდგომარეობაში. უფრო მეტიც, ხელშეკრულების მე-5 მუხლის შესაბამისად, მყიდველი კისრულობდა პასუხისმგებლობას გამყიდველის (“მ.-ს”) წინაშე სს “ა.-ს” მხრიდან ყოველგვარი პრეტენზიის არსებობის შემთხვევაში. შპს “რ.-ს” მეწარმესათვის ჩვეული გულისხმიერება რომ გამოეჩინა და სათანადოდ შეემოწმებინა ნივთი იჯარის ხელშეკრულების არსებობას იგი შეიტყობდა ხელშეკრულების გაფორმების დროსაც. საქმეში არსებული 1998წ. 4 ნოემბრის წერილით ირკვევა, რომ ამ დროისთვის შპს “რ.-მ” იცოდა იჯარის ხელშეკრულების არსებობა. მიუხედავად ამისა, მას პრტენეზია არ განუცხადებია და 1998წ. 31 დეკემბერს, ანუ “ნაკლის” აღმოჩენიდან 2 თვის შემდეგ მანქანა დანადგარების მიღება-ჩაბარების ხელშეკრულება გააფორმა სს “მ.-სთან”.

ნაცვლად იმისა, რომ შპს “რ.-ს”, სს “ა.-სთან” ერთად ეწარმოებინა ერთობლივი საქმიანობა, იგი დაჟინებით მოითხოვდა მანქანა დანადგარების ექსპლოატაციის შეჩერებას. ყოველნაირად ცდილობდა “ა.-სთან” ურთიერთობის გართულებას და მისი დაჟინებული მოთხოვნის შესაბამისად, მიაღწია წარმოების შეჩერებასაც. აქედან გამომდინარე, ზიანის არსებობის შემთხვევაშიც კი ზიანის მიყენებაში ბრალი შპს “რ.-ს” მიუძღვის, რაც სს “მ.-ს” პასუხისმგებლობას მთლიანად გამორიცხავს.

კასატორის მოსაზრებით, საოლქო სასამართლომ ზიანის ანაზღაურების დებულებების არასწორი განმარტებისა და გამოყენების საფუძველზე, ფაქტობრივი გარემოებების სრული იგნორირებით, არასწორად გაიზიარა შპს “რ.-ის” მიერ წარმოდგენილი თეორიული ზიანის გაანგარიშება. საოლქო სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა მიუღებელი შემოსავლის თაობაზე თეორიულ გაანგარიშებას. იგი შეიძლებოდა დაყრდნობოდა მხოლოდ ფაქტობრივ მონაცემებს. ასევე, არასწორადაა რუსული რუბლი გადაანგარიშებული დოლარებში;

კასატორის მოსაზრებით, უფლებრივი ნაკლის არსებობის შემთხვევაში პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს არა სს “მ.-ს”, არამედ სახელმწიფოს, ვინაიდან 1997წ. 30 ოქტომბერს ქონების მართვის სამინისტროსა და კომპანია “შ.-ს” შორის გაფორმდა ხელშეკრულება “აქციათა შესყიდვის ვალდებულების შესახებ”. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე კომპანია “შ.-მ” იყიდა “მ.-ს” აქციათა საკონტროლო პაკეტი. ხელშეკრულების 8.1.4 მუხლის მიხედვით, პასუხისმგებლობა აღმოუჩენელ და გამოუვლინებელ ვალდებულებებზე ეკისრებოდა სახელმწიფოს. სადავო იჯარის ხელშეკრულება წარმოადგენს სწორედ ამგვარ “აღმოუჩენელ და გამოუვლინებელ ვალდებულებას”, რომლის წარმოშობის დროისათვის (1996 წ. 10 იანვარი), სს “მ.-ს” ფლობდა და აკონტროლებდა ქონების მართვის სამინისტრო. კასატორის მოსაზრებით, თუკი იჯარის ხელშეკრულება წარმოადგენს ზიანის გამომწვევ უფლებრივ ნაკლს, მაშინ გამოდის, რომ სახელმწიფომ “შ.-ს” ასევე მიჰყიდა უფლებრივი ნაკლის მქონე ნივთი, ასეთ შემთხვევაში ამ ნაკლზე პასუხისმგებლობა უნდა აიღოს სახელმწიფომ, ვინც თავდაპირველად აკონტროლებდა სს “მ.-ს” იჯარის ხელშეკრულების სახით ვალდებულების წარმოშობის დროს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ იჯარის ხელშეკრულების არსებობა, რომლის შესაბამისადაც იჯარით აღებული ქონების გაუმჯობესების შემთხვევაში “ა.-ს” წარმოეშობოდა საკუთრების მოთხოვნის უფლება გაუმჯობესებულ ქონებაზე, არ წარმოადგენდა შპს “რ.-სათვის” შეძენილ ნივთზე უფლებრივ ნაკლს. აღნიშნული უფლებრივი ნაკლი სინამდვილეში არსებობდა, რის თაობაზეც არსებობს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება და მას პრეიუდიციული ძალა აქვს მოცემული საქმისათვის, მაგრამ ამ უფლებრივმა ნაკლმა თუ რა ზიანი მიაყენა შპს “რ.-ს” სასამართლოს ეს გარემოება მართლაც არა აქვს სრულყოფილად გამოკვლეული და დასაბუთებული. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ შპს “რ.-სა” და სს “მ.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულება დანადგარების ნასყიდობის შესახებ მართლაც ნაკლის მქონე იყო, რადგან ხელშეკრულებაში არ იყო მითითებული რომ შპს “რ.-სათვის” მიყიდული დანადგარები შპს “მ.-ს” იმავდროულად იჯარით გადაცემული ჰქონდა სს “ა.-სათვის”. სს “მ.-სა” და შპს “რ.-ს” შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით შესყიდულ დანადგარებთან ერთად შპს “რ.-ს” გადაეცა ამ დანადგარებით ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების უფლება სს “ა.-სთან” ერთად, რომელთანაც ნივთის გაყიდვამდე ერთობლივი საქმიანობის წარმოების შესახებ ხელშეკრულება ჰქონდა გაფორმებული სს “მ.-ს”.

სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. აღნიშნული გარემოება საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს და მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების უცილო პირობაა.

შპს “რ.-ის” სასარჩელო მოთხოვნა საქმეში მოპასუხედ მოწვეულ სს “მ.-ს” მიმართ გამოიხატება სს “ა.-სთან” ერთობლივი საქმიანობის არაჯეროვნად განხორციელების გამო (რომლის მიზეზადაც მითითებულია სს “ა.-სა” და სს “მ.-ს” შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულება) მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და ეს თანხა წარმოადგენს იმ ოდენობას, რომელსაც, რომ არა ზემოთ მითითებული იჯარის ხელშეკრულება, შპს “რ.” მიიღებდა სს “ა.-სთან” განხორციელებული ერთობლივი საქმიანობის შედეგად;

სკ-ს 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, იგი ვარაუდობს თავის თავზე მხოლოდ იმ რისკის აღებას, რომელიც დაკავშირებულია ხელშეკრულების შესრულებასთან. ამიტომ მისგან შეიძლება მოთხოვნილი იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება.

სკ-ს 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპისათვის.

ზიანის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტის დროს მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზარალი არის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი ხელშეკრულების დარღვევისა.

მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის სავარაუდობა არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების კონკრეტული დამრღვევის სუბიექტური შეხედულებებით და არც ოპტიმალური შესაძლებლობის ფარგლებით.

მართალია, მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ მხოლოდ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში.

სკ-ს 935-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ერთობლივი საქმიანობის შედეგად შემოსული შემოსავლები, თუ ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა შორის დადებული ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, ნაწილდება მათი წილის შესაბამისად.

ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, შპს “რ.-ს” უფლება აქვს მოითხოვოს ერთობლივი საქმიანობის შედეგად შესაძლო მიუღებელი შემოსავლის მხოლოდ 50%.

ასეთ ვითარებაში საოლქო სასამართლოს, უნდა დაედგინა შპს “რ.-ის” მიერ ერთობლივი საქმიანობის ცალმხრივად შეწყვეტამდე, ასევე ერთობლივ საქმიანობაში შპს “რ.-ის” ჩაბმამდე (სს “მ.-სა” და სს “ა.-ს” მიერ ერთობლივი საქმიანობის განხორციელების დროის მონაკვეთი) პერიოდში არსებული შემოსავლების ოდენობა და მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის გაანგარიშების მიზნით ამ მონაცემთა გათვალისწინებით ჩაეტარებინა სათანადო ექსპერტიზა. ნაცვლად ამისა საოლქო სასამართლომ შემოსავლების ოდენობა განსაზღვრა აუდიტის დასკვნით, რომელიც დაეყრდნო მხოლოდ ერთობლივ საქმიანობაში გამოყენებული მანქანა-დანადგარების ტექნიკური სიმძლავრეების ოპტიმალურად გამოყენების პირობების შესაბამისად შესაძლო შემოსავლების, ოდენობას.

საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს “მ.-სთვის” ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების არსებობის მთელი პერიოდის მანძილზე მიუღებელი შემოსავლის სახით 5064785 აშშ დოლარის დაკისრება, მაშინ, როცა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შპს “რ.-მ” ვადაზე ადრე შეწყვიტა და აუკრძალა სს “ა.-ს” მისი კუთვნილი დანადგარების ექსპლუატაცია;

ასევე დაუსაბუთებელია, რატომ უნდა დაეკისროს მოპასუხეს ზიანის სახით საამორტიზაციო ხარჯების ანაზღაურება და რა სამართლებრივი ნორმის საფუძველზე.

საოლქო სასამართლოს არ გამოუკვლევია ის გარემოება, შპს “რ.-მ” მართლაც ხომ არ დაკარგა შესყიდული ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება.

სკ-ს 495-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ მყიდველი მეწარმეა, ის ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეამოწმოს ნივთი. თუკი იგი ნაკლის აღმოჩენიდან შესაბამის ვადაში ან იმ ვადაში, რომლის განმავლობაშიც ცნობილი უნდა ყოფილიყო მისთვის ნაკლის არსებობა, არ წარუდგენს გამყიდველს პრეტენზიას, მას ერთმევა ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება.

მოცემულ შემთხვევაში შპს “რ.-ა” გაყიდული ნივთის იჯარის ხელშეკრულებით სს “ა.-სათვის” გადაცემის ფაქტი ჯერ კიდევ 1998წ. 4 ნოემბერს შეიტყო, მაგრამ მიუხედავად ამისა, შესყიდული ნივთი მაინც მიიღო 1998წ. 31 დეკემბერს ისე, რომ ნაკლის გამო პრეტენზია არ განუცხადებია. მან პრეტენზია განაცხადა მხოლოდ 2002 წელს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

სს “მ.-ს” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 13 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე კოლეგიის სხვა შემადგენლობას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.