გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-615-03 9 დეკემბერი, 2003 წ. , ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,

ნ. კვანტალიანი

დავის საგანი: სამკვიდრო ქონებიდან წილის განსაზღვრა, მამკვიდრებლის მოვლის, მკურნალობის და დაკრძალვის ხარჯების ანაზღაურება (სარჩელში); ანდერძის ბათილად ცნობა; უძრავი ქონების უპირატესი მემკვიდრეობის უფლების მიღება (შეგებებულ სარჩელში)

აღწერილობითი ნაწილი:

ვ. მ-ა და თ. ზ-ი მეუღლეები იყვნენ. ვ. მ-ას საკუთრებაში პრივატიზაციის ხელშეკრულებით 1992 წლიდან ირიცხებოდა ქ.რუსთავში, ... მდებარე ¹2 საცხოვრებელი ბინა. ვ. მ-ას შვილები არიან ნ. და თ. მ-ები პირველი ქორწინებიდან. ვ. მ-ამ 2000წ. 9 მარტს თავისი ქონება უანდერძა შვილიშვილს, ნ. მ-ას შვილს ა. ჯ-ს. ვ. მ-ა გარდაიცვალა 2000წ. 11 მარტს, ხოლო თ. ზ-ი 2000წ. 5 აპრილს. თ. ზ-ს ვ. მ-ასთან შვილი არ შეძენია, მას დარჩა მეორე რიგის კანონით მემკვიდრე _ მ. ზ-ი.

არასრულწლოვანი ა. ჯ-ის წარმომადგენელმა ნ. მ-ამ, 2001წ. აპრილში სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე თ. მ-ას, მესამე პირი მ. ზ-ის მიმართ და მოითხოვა სამკვიდრო ქონებიდან წილის განსაზღვრა, მამკვიდრებლის მოვლის, ავადმყოფობის მკურნალობის, დაკრძალვის, სამკვიდროს დაცვისა და მართვის აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება.

ნ. მ-ამ სარჩელით მოითხოვა ასევე სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი სავალდებულო წილი როგორც უძრავი, ისე მოძრავი ნივთების გათვალისწინებით.

თ. მ-ამ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ნ. მ-ას ა. ჯ-ის მიმართ და მოითხოვა ვ. მ-ას, შედგენილი ანდერძის ბათილად ცნობა მამკვიდრებლის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინის მის მიერ მიშენებული ორი ოთახის ნაწილში, ასევე უძრავი ქონების უპირატესი მემკვიდრეობის უფლების მიღება.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა არასრულწლოვანი ა. ჯ-ის წარმომადგენლის ნ. მ-ას, სარჩელი, მხარეებს განესაზღვრათ სამკვიდრო ქონებიდან წილი შემდეგნაირად: ა. ჯ-ს – როგორც ანდერძისმიერ მემკვიდრეს განესაზღვრა მთლიანი ბინის (მიშენების გარეშე) 27,81 კვ.მ;

თ. ზ-ს – სავალდებულო წილი 1/3, ე.ი. მთლიანი ბინის 1/6 (9,27 კვ.მ).

თ. მ-ას – სავალდებულო წილის 1/3, რაც შადგენს მთლიანი ბინის 1/6-ს (9,27 კვ.მ);

ნ. მ-ას – სავალდებულო წილის 1/3, რაც შეადგენს ბინის 1/6-ს (9,27 კვ.მ).

ანდერძის გარეთ დარჩენილი ქონება თანაბრად განაწილდა პირველი რიგის მემკვიდრეებზე თ.ზ-სა და ნ. მ-ას შორის, მოსარჩელეს უარი ეთქვა თანხის დაკისრებაზე უსაფუძვლობის გამო.

ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი: ბათილად იქნა მიჩნეული საანდერძო განკარგულება ბინის მიშენების ნაწილში და იგი ჩაითვალა ანდერძით გაუთვალისწინებელ ქონებად, თ.მ-ას უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაზე უძრავი ქონების უპირატესი მემკვიდრეობის უფლების მიღებაზე.

თ. მ-ამ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შეგებებული სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ა. ჯ-ის წარმომადგენელმა _ ნ. მ-ამ, რომლითაც მოითხოვა, რომ თ. ზ-ის კუთვნილი სავალდებულო წილი შეემატოს ა.ჯ-ს, ხოლო ანდერძით გაუთვალისწინებელი ქონება მთლიანად მიეკუთვნოს ნ. მ-ას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2003წ. 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით უცვლელი დატოვა მოცემულ საქმეზე რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2002წ. 14 მარტის გადაწყვეტილება მიშენების თაობაზე საანდერძო განკარგულების ბათილად ცნობისა და თანხის დაკისრების სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება გაუქმდა და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. ა. ჯ-ს განესაზღვრა სამკვიდრო ქონებიდან ქ.რუსთავში, ... ¹2 ბინიდან 4/12 წილი, ამავე ბინიდან 1/12 სავალდებულო წილი განესაზღვრა ნ. მ-ას, ხოლო 1/12 – თ. მ-ას.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სადავო საცხოვრებელი ბინა წარმოადგენდა მეუღლეების ვ. მ-ასა და თ. ზ-ის თანასაკუთრებას და თითოეულს საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა ბინის 1/2-დი წილი. აღნიშნულის შესაბამისად კი ვ. მა-ას სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენს ქ.რუსთავში, ... მდებარე ¹2 ბინის 1/2 ნაწილი, რომელიც მან უანდერძა შვილიშვილს – ა. ჯ-ს. სკ-ს 1371-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის შვილებს, თ. და ნ. მ-ებს, ასევე მის მეუღლე თ. ზ-ს, სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ე.ი. 2000წ. 22 მარტისათვის ეკუთვნოდათ სადავო ბინის 1/2 წილიდან თითოეულს 1/3 ნაწილი, რომლის ნახევარი შეადგენს 1/6-ს. ამდენად, ნ. მ-ას კუთვნილი სავალდებულო წილი შეადგენს მთლიანი ბინიდან 1/12-ს; თ. მ-ას კუთვნილი სავალდებულო წილი მთლიანი ბინიდან 1/12-ს შეადგენს, ხოლო ბინის 4/12 წილი კი ეკუთვნის ანდერძით მემკვიდრეს – ა. ჯ-ს. სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა მამკვიდრებლის მოვლის, მკურნალობისა და დაკრძალვის ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები.

არასრულწლოვანი ა. ჯ-ის წარმომადგენელმა, ნ. მ-ამ, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 17 თებერვლის გადაწყვეტილება გაასაჩივრა საკასაციო წესით. მოითხოვა სააპელაციო პალატის 2003წ. 17 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. მისი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სააპელაციო სასამართლომ ერთი მხრივ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო პრივატიზებული ბინა მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენდა, მაგრამ არ გაარკვია თ. ზ-ის კუთვნილი 1/2 წილი ვის მიაკუთვნა; თ. ზ-ის მეორე რიგის მემკვიდრე მ. ზ-მა სააპელაციო პალატის სხდომაზე უარი განაცხადა კუთვნილი სამკვიდრო ქონების მიღებაზე მხარეთა სასარგებლოდ, ამ დროს სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 1442-ე მუხლი, მაგრამ არ გამოიყენა ეს ნ. და თ. ზ-ის კუთვნილი წილის თაობაზე არანაირი გადაწყვეტილება არ მიუღია. მოსარჩელემ მოითხოვა სამკვიდრო როგორც უძრავი, ისე მოძრავი ქონება, მაგრამ მოძრავი ქონების მიკუთვნების შესახებ სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა.

სააპელაციო პალატას მოცემული დავის გადასაწყვეტად უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 1350-ე და 1354-ე მუხლის მეორე ნაწილი, ასევე 1440-ე მუხლი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ქ.რუსთავში, ... მდებარე ¹2 სამოთახიანი ბინა პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე აღირიცხა ვ. მ-ას საკუთრებაში. მან 2000წ. 9 მარტს შედგენილი ანდერძით თავისი კუთვნილი ქონებიდან, კერძოდ პრივატიზებული სამოთახიანი ბინიდან მისი კუთვნილი წილი და ამ ბინაზე მიშენებული ორი ოთახი უანდერძა შვილიშვილს ა. ჯ-ს.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ ვინაიდან თ. ზ-ი და ვ. მ-ა მეუღლეები იყვნენ, ამიტომ ზემოაღნიშნული ბინა მათ თანასაკუთრებას წარმოადგენდა და სკ-ს 1158-ე და 1159-ე მუხლების შესაბამისად, თითოეულს ეკუთვნოდა ბინის 1/2 ნაწილი. ვ. მ-ას სამკვიდრო ქონებას შეადგენდა ბინის 1/2 ნაწილი.

დადგენილია, რომ ვ. მ-ას და თ. ზ-ს ერთად ცხოვრების პერიოდში შვილი არ შეეძინათ და თ. ზ-ი დარჩა მეორე რიგის კანონით მემკვიდრე _ ძმისწული მ. ზ-ი. სააპელაციო პალატის 2003წ. 3 თებერვლის სხდომაზე მ. ზ-მა განმარტა, რომ მას არ გააჩნია პრეტენზია სამკვიდრო ქონებაზე, კერძოდ ბინაზე და რაც კანონით ეკუთვნის, იგი უარს აცხადებს თავის წილზე ორივე მხარის სასარგებლოდ. სააპელაციო სასამართლომ ისე განუსაზღვრა ნ. და თ. მ-ებს სადავო ბინიდან სავალდებულო წილი, რომ არ გაითვალისწინა მ. ზ-ის ზემოაღნიშნული განმარტება და არ გამოიყენა სკ-ს 1442-ე მუხლი. ამ ნორმის თანახმად თუ მემკვიდრე უარს ამბობს სამკვიდროს მიღებაზე რამდენიმე მემკვიდრის სასარგებლოდ, მას შეუძლია მიუთითოს თითოეულის წილზე. ასეთი მითითების არარსებობისას მისი წილი თანაბრად განაწილდება იმ მემკვიდრეებზე, რომელთა სასარგებლოდაც უარი იყო ნათქვამი სამკვიდროს მიღებაზე.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან ვ. მ-ამ 2000წ. 9 მარტს შედგენილი ანდერძით მემკვიდრეობის უფლება ჩამოართვა შვილს _ თ. მ-ას, მას არ ჰქონდა სავალდებულო წილის მიღების უფლება; რადგან იმავე კოდექსის 1381-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სავალდებულო წილის მიღების უფლების ჩამორთმევა შეიძლება მოხდეს მამკვიდრებლის მიერ ჯერ კიდევ მის სიცოცხლეში სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამდენად, მხოლოდ სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება მამკვიდრებელმა ჩამოართვას სავალდებულო წილი მემკვიდრეს.

დადგენილია, რომ მოსარჩელემ მოითხოვა სამკვიდრო წილი მამკვიდრებლის როგორც უძრავი, ისე მოძრავი ქონებიდან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოძრავი ნივთები მიიჩნია ანდერძით გაუთვალისწინებელ ქონებად, რომელიც თანაბრად გაუნაწილდა პირველი რიგის კანონით მემკვიდრეებს – თ. ზ-სა და ნ. მ-ას.

კასატორმა შეგებებული სააპელაციო საჩივრით კი მოითხოვა ანდერძის გარეთ დარჩენილი ქონების მთლიანად მისთვის მიკუთვნება როგორც კანონით მემკვიდრისათვის. სააპელაციო სასამართლომ კი სასამართლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში საერთოდ არ გადაწყვიტა სამკვიდრო მოძრავი ნივთების მიკუთვნების საკითხი.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მიღებულია სსკ-ს 249-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მოთხოვნათა დარღვევით. ამ ნორმის იმპერატიული მოთხოვნაა: გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს დასკვნას სარჩელის დაკმაყოფილების ან სარჩელზე მთლიანად, ან ნაწილობრივ უარის თქმის შესახებ, მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების, გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადასა და წესზე. სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი საერთოდ არ შეიცავს მითითებას სააპელაციო საჩივრისა და შეგებებული საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების თაობაზე, ასევე სრულყოფილ მითითებას სარჩელის და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე.

ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად, იგი კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ა. ჯ-ის წარმომადგენელი ნ. მ-ას, საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 17 თებერვლის გადაწყვეტილება გაუქმდეს და ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.