გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-626-03 4 ივლისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. ჩ-მა და ნ. გ-ემ სარჩელით მიმართეს თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხის ა. თ-ის მიმართ. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ,M რომ 1985-86 წლებში გაფორმებული ხელშეკრულებით შეისყიდეს ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის 1/2½ნაწილი. სახლის მეორე ნახევარს ფლობს მოპასუხე. მთელი სახლი განლაგებულია 731 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. 1986 წელს სახლის მესაკუთრეებს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება საკუთრებისა და სარგებლობის შესახებ. მხარეებს ეზოთი სარგებლობაზე დავა არ ჰქონიათ, მაგრამ შემდეგში მოპასუხემ თითქმის მთელი ეზო დაისაკუთრა და არ აძლევს მოსარჩელეებს თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლებას. სკ-ს 1513-ე მუხლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სკ-ს ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება ამ კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. სკ-ს 170-ე და 172-ე მუხლებით მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა და თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით. მოპასუხე მიწის ნაკვეთზე აწარმოებს უკანონო მშენებლობას, გავლებული აქვს ღობე და არ აძლევს მოსარჩელეებს საერთო სარგებლობის ეზოთი სარგებლობის შესაძლებლობას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მოითხოვდა, მოპასუხეს დაევალოს საერთო თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთზე სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა, უკანონო მშენებლობის აკრძალვა, ამ ტერიტორიის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მიწის ნაკვეთი სახლის ასაშენებლად 1939 წელს მთლიანად გამოეყო მამამისს. სახლის აშენების შემდეგ რუსეთიდან დაბრუნდა მისი მამის ძმა ა. თ-ე, რომელსაც მამამ აჩუქა სახლის ზედა სართული. ძმებმა რეალურად გაიყვეს, როგორც სახლი, ისე ეზო. სახლის დიდი ნაწილი, კერძოდ, სადარბაზო, სადარბაზოს მარჯვნივ პირველი სართული და მეორე სართული მთლიანად ჩაითვალა ა. თ-ის საკუთრებად, ხოლო სადარბაზოს მარცხენა მხარეზე მდებარე პირველი სართული ა. თ-ის საკუთრებად. ა. თ-ის სარგებლობაში დარჩა ეზოს შედარებით მეტი ნაწილი, რომელიც ღობით იყო გაყოფილი ა. თ-ის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთისაგან და ამ საკითხზე მათ შორის დავა არ ყოფილა.

ა. თ-ე გარდაიცვალა 1982 წელს. მთელი ამ ხნის განმავლობაში ადრე საერთო სარგებლობის სადარბაზო შესასვლელი მიკუთვნებული ჰქონდა ა. თ-ეს, ხოლო ა. თ-ის ოჯახი მხოლოდ ეზოდან შესასვლელით სარგებლობდა. 1985წ. 10 დეკემბერს ა. თ-ის კუთვნილი წილი, რომელიც მიღებული ჰქონდათ ლ. ტ-ესა და ზ. თ-ეს, იყიდეს მოსარჩელეებმა კუთვნილი წილის გაყიდვამდე 1985წ. 9 დეკემბერს ლ. ტ-ემ და ზ. თ-ემ წერილობითი ფორმით სახლის გაყოფასთან ერთად კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ეზოს გაყოფის ფაქტი და მიუთითეს, რომ არავითარი პრეტენზია არ ჰქონდათ მოპასუხის სარგებლობაში არსებულ ეზოზე.

ეზოს ამჟამად არსებული წესით გაყოფის ფაქტს ადასტურებდა და ყოველთვის ცნობდა მოსარჩელე მხარეც. ამ წესით ეზოს გაყოფის ფაქტი მოსარჩელე მხარემ დაადასტურა 1986წ. 5 დეკემბერს სანოტარო წესით გაფორმებული სახლის საკუთრებისა და სარგებლობის ხელშეკრულებაში. 1987 წელს მოსარჩელემ აწარმოა სახლზე მიშენება მოპასუხის ნებართვით. აღნიშნული მიშენება საკმაო მოცულობის იყო, რამაც შეამცირა მოსარჩელის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი. მოპასუხის გაცემული თანხმობით ნ. გ-ეს მიშენების უფლება ეძლეოდა მხოლოდ არსებულ ღობემდე. ეს ღობე კი მხარეთა მიწის ნაკვეთის გამყოფ მიჯნაზე არსებობს. გარდა ამისა, ნ. გ-ემ თავის კუთვნილ ეზოში შესასვლელად დამოუკიდებლად მოაწყო ალაყაფის კარები და ეზოში შესასვლელად დღემდე ამ კარებით სარგებლობს. რაც შეეხება ახალ მშენებლობას, მოპასუხის მითითებით ასეთის წარმოებას ადგილი არ ჰქონია.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 4 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ჯერ კიდევ ძმები თ-ების მიერ, სარგებლობის მიზნით, გაყოფილი იყო ეზო. სასამართლომ მიუთითა, რომ იმდენად, რამდენადაც საერთო მიწით სარგებლობის ახალი წესები დადგენილი არ არის, სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს “საქართველოს სსრ-ის მიწის კოდექსის 149-ე მუხლი, რომლის მეორე ნაწილის თანახმად, საერთო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესის განსაზღვრა ხდება მოქალაქეთა საკუთრებაში მყოფ ნაგებობათა ნაწილის გათვალისწინებით. სასამართლოს შეუძლია გადაუხვიოს ამ წესს იმ შემთხვევაში, როდესაც ინდივიდუალური ნაგებობის თანამფლობელთა შორის დამკვიდრებულია მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესი და მის შეცვლას შეუძლია არსებითად შელახოს მათი ინტერესები.

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი, მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთისა და ეზოს პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. შეწყდა საქმის წარმოება მ. ჩ-ისა და ნ. გ-ის სასარჩელო მოთხოვნაზე მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ. პალატა მიუთითებს, რომ იმის გამო, რომ საქმეზე გამოტანილი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში არ არის გამოყოფილი მოსარჩელეთა თითოეული მოთხოვნა, სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს. პალატამ დაადგინა, რომ 1985 წელს მოსარჩელეებმა შეიძინეს აღნიშნული სახლთმფლობელობის წილი. საერთო საეზოვე ნაკვეთით სარგებლობის ხელშეშლა მოპასუხის მხრიდან დაიწყო სახლის შეძენისთანავე და ამ უფლების დასაცავად მოსარჩელეებმა აღძრეს კიდეც სარჩელი 1989 წელს, რომელიც განუხილველად იქნა დატოვებული.

პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელეებმა გაუშვეს, როგორც 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსით განსაზღვრული სამწლიანი, ისე ამჟამად მოქმედი სკ-ით განსაზღვრული 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადები.

ამასთან, სააპელაციო პალატა თვლის, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს ასევე სხვა სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე.

პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ სადავო სახლთმფლობელობის მიმდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი გამიჯვნა არსებობს ათეული წლების მანძილზე. მიწის კოდექსის 149-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად სააპელაციო პალატას აპელანტის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიაჩნია.

მოსარჩელეებმა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს საკასაციო წესით.

საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს, რომ რაიონული სასამართლოს მსგავსად, საოლქო სასამართლომ მათი აპელაციის დაკმაყოფილებაზე უარის სათქმელად გამოიყენა მიწის კოდექსის 149-ე მუხლი და განმარტა, რომ სკ-ს 1507-ე მუხლის თანახმად, ვინაიდან საერთო მიწით სარგებლობის ახალი წესები დადგენილი არ არის, სადავო ურთიერთობათა მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა იქნეს მიწის კოდექსის 149-ე მუხლი. კასატორი მიუთითებს, რომ ახალი კოდექსის სანივთო სამართლის თავი ახალ წესებს ითვალისწინებს. კასატორის მითითებით შეთანხმებაც რომ ყოფილიყო მხარეებს შორის და გამოყენებული იყოს მიწის კოდექსის 149-ე მუხლი, პალატა მაინც ვერ მიუთითებს ამ წესიდან გადახვევით მოპასუხის რა ინტერესი შეიძლება შეილახოს. კასატორის მითითებით სასამართლომ საერთოდ არ გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ მათ მიერ ბინის შეძენის შემდგომ საბურთალოს რაიონის სასამართლოში შეტანილი იყო სარჩელი, რომლითაც გამოთქვეს პრეტენზია ამ მიწის ნაკვეთის გამოყოფის შესახებ, თუმცა ეს სარჩელი განუხილველი დარჩა, მაგრამ აღნიშნულით ნათლად ჩანს, რომ მოდავე მხარეებს შორის მიწით სარგებლობის წესი არ იყო დადგენილი, არამედ, პირიქით, მაშინვე აცხადებდნენ პრეტენზიას მათი კუთვნილი მიწით სარგებლობის შესახებ.

კასატორი ითხოვს, რომ გაუქმდეს ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 7 თებერვლის გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, მათი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ მოისმინა მხარეთა განმარტებები, შეისწავლა საქმის მასალები და მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სკ-ს 170-ე მუხლის შესაბამისად მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა. განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები ანდა თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

170-ე მუხლით განსაზღვრული უფლების არსებობა უდევს საფუძვლად 172-ე მუხლით განსაზღვრულ უფლებას, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

მოსარჩელე იმის დამადასტურებლად, რომ მას შეუძლია 170-ე, 172-ე მუხლების საფუძველზე გამოითხოვოს ნივთი, მიუთითებს სკ-ს 1513-ე მუხლზე, რომლის თანახმად ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სკ-ს ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სკ-ით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.

მოცემულ შემთხვევაში მოთხოვნის საფუძვლიანობის გასარკვევად აუცილებელია გაირკვეს სადავო მიწაზე რა უფლებები მიანიჭა სკ-ს 1513-ე მუხლმა მოსარჩელეს.

სკ-ს 198-ე მუხლის თანახმად მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ.

დადგენილია და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ არის წარმოდგენილი, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი გამიჯვნა არსებობს ათეული წლების მანძილზე. ბინის გამყიდველები ლ. ტ-ე და ზ. თ-ე აღიარებდნენ მხარეთა შორის მიჯნის არსებობას და მიიჩნევდნენ მოპასუხის უცილო სარგებლობაში არსებულ ნაკვეთად. მითითებულ ნაკვეთსა და სადავო ეზოს მიიჩნევდნენ ნ. კ-სა და ა. თ-ის კუთვნილ ეზოდ. საქმეში წარმოდგენილია ნ. თ-ის ხელწერილი, რომლითაც აღიარებულია მხარეთა შორის ღობის არსებობა, სათავსოები, რომლითაც სარგებლობას მოსარჩელეები მოითხოვენ, მხარეთა შორის სახლის საკუთრებისა და სარგებლობის შესახებ 1986წ. 5 დეკემბრის ხელშეკრულებით იმყოფება მოპასუხის საკუთრებაში. მოსარჩელის მიერ გარაჟი აშენებულია მხარეთა შორის არსებული მიჯნის გათვალისწინებით და იგი ეზოს კიდევ უფრო აცალკევებს. ასევე, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ ეზოს ხარჯზე მოსარჩელეს ნაწარმოები აქვს მიშენება და აღნიშნულის გამოც არის, რომ მის სარგებლობაში არსებული მიწის ფართი შემცირებულია. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელეს გასჩენია პრეტენზია ეზოთი სარგებლობის შესახებ და ამის თაობაზე მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესის განსაზღვრაც მოუთხოვია სასამართლოში, შემდგომში სარჩელი განუხილველად დარჩენილა და მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ მიუმართავს, რის გამოც გაზიარებული უნდა იქნეს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ მოთხოვნა სარგებლობის წესის განსაზღვრაზე არის ხანდაზმული და გაშვებულია როგორც ძველი სამოქალაქო კოდექსის, ისე ახლით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები. იმჟამად მოქმედი სკ არ კრძალავდა და შესაბამისად, უფლებას აძლევდა მხარეებს დაადგინონ ნაკვეთებით სარგებლობის მუდმივი წესები.

როდესაც მხარეებს შორის არსებობდა ამგვარი ურთიერთობები, უსაფუძვლოა იმის მტკიცება, რომ სკ-ს 1513-ე მუხლმა ეზოს მთლიან ფართზე სარგებლობის უფლება მიანიჭა მოსარჩელეს. 1513-ე მუხლით არ იცვლება ის ფაქტობრივი მდგომარეობა და სარგებლობის წესი, რომელიც ათეულობით წლების მანძილზე არსებობდა. საქმის მასალებით და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით არ შეიძლება დასკვნის გაკეთება, რომ ნაკვეთის გამიჯნული ნაწილი მოპასუხის უკანონო სარგებლობაში იმყოფებოდა და იმყოფება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

მ. ჩ-ისა და ნ. გ-ის საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს.

მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2003წ. 7 თებერვლის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.