გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3კ-637-03 25 ნოემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ახალაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კვანტალიანი,

მ. სულხანიშვილი

დავის საგანი: საავტორო ჰონორარის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 4 ოქტომბერს რ. გ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ს/ს “ჭ.” მიმართ საავტორო ჰონორარის, 76400 ლარის, დაკისრების თაობაზე. მან აღნიშნა, რომ 1991-92 წლებში შეიმუშავა ს/ს “ჭ.” მშრომელთა შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემა, რომელიც წარმოებაში დაინერგა 1992წ. მეორე ნახევრიდან და დღემდე მოქმედებს. აღნიშნული სისტემის გამოყენებით მოპასუხე მხარემ 1995-98 წლებში მიიღო 6084866 ლარის ეკონომია. 1995 წლამდე მიღებული ეკონომიის ოდენობა დაანგარიშებული არ ყოფილა.

1994 წლიდან რ.გ-ი მიმართავდა ს/ს “ჭ.” ადმინისტრაციას საავტორო ჰონორარის მიღების თაობაზე, თუმცა მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა ორგანიზაციის უსახსრობის მოტივით. 1998წ. 20 თებერვალს მოსარჩელემ იმავე მოთხოვნით მიმართა ს/ს “ჭ.” გენერალური დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელ ო.ბ-ეს. იმავე წლის ოქტომბერში რ.გ-ის მოთხოვნა განიხილა საზოგადოების ხელმძღვანელობამ. მოსარჩელეს განემარტა, რომ საავტორო ჰონორარი მას მიეცემოდა სასამართლოს მიერ შრომის ანაზღაურების ახალ სისტემაზე ავტორობის შესახებ იურიდიული ფაქტის დადგენის შემდეგ.

ჭიათურის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა იურიდიული ფაქტი რ.გ-ის შრომის ანაზღაურების ახალ სისტემაზე ავტორობის შესახებ, ხოლო 2001წ. 8 სექტემბერს საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის (საქპატენტის) მიერ მოსარჩელის სახელზე გაიცა ¹55 სერტიფიკატი ნაწარმოებზე (შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემის შესახებ). აღნიშნულის შემდეგ რ.გ-მა კვლავ მიმართა მოპასუხე მხარეს საავტორო ჰონორარის ანაზღაურების მოთხოვნით, რაზედაც ს/ს “ჭ.” დირექტორთა საბჭომ ოფიციალურად დაუსაბუთებელი უარი უთხრა. რ.გ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში. მან მოითხოვა ხანდაზმულობის ვადის აღდგენა და საავტორო ჰონორარის ანაზღაურება.

მოპასუხე ს/ს “ჭ.” გენერალურმა დირექტორმა რ.გ-ძემ და რეაბილიტაციის მმართველმა გ.ლ-ამ სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ 1999წ. 9 დეკემბერს საწარმოო გაერთიანება “ჭ.” და სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ “მ.” შორის გაფორმდა ¹1 ხელშეკრულება “ჭ.” მუშა-მოსამსახურეთა შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემის შემუშავების შესახებ. რისი შესრულების ღირებულება უნდა აენაზღაურებინა ს/ს “ჭ.”. მოპასუხის განმარტებით, აღნიშნული ხელშეკრულების პირობები 1992 წელს ორივე მხარის მიერ შესრულდა. მხარემ არ უარყო რ.გ-ის მიერ მოცემული შრომის ანაზღაურების სისტემის შემუშავების ფაქტი, თუმცა მიუთითა, რომ საქართველოს საპატენტო კანონის თანახმად, პატენტი გამოგონებაზე, სასარგებლო და სამრეწველო ნიმუშზე, რომელიც დაკავშირებულია სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებასთან, ეკუთვნის სამუშაოს მიმცემს, ამიტომ პატენტის მიღებისა და, შესაბამისად, სარჩელის აღძვრის უფლება გააჩნდა სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ “მანგანუმს”. მოპასუხე მხარემ რ.გ-ი მიიჩნია არასათანადო მოსარჩელედ და მოითხოვა მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 24 იანვრის გადაწყვეტილებით რ.გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ს/ს “ჭ.” დაეკისრა მოსარჩელისათვის საავტორო ჰონორარის, 76400 ლარის, გადახდა.

სასამართლო კოლეგიამ გაიზიარა ჭიათურის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შრომის ანაზღაურების ახალ სისტემაზე რ.გ-ის ავტორობის დადგენის ფაქტი და 2001წ. 8 სექტემბერს საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის მიერ მოსარჩელის სახელზე გაცემული ¹55 სერტიფიკატი ნაწარმოებზე (შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემის შესახებ) და აღნიშნა, რომ მოპასუხე ეჭვის ქვეშ არ აყენებდა უშუალოდ რ.გ-ის მიერ აღნიშნული ნაწარმოების შექმნის ფაქტს.

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კანონით “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” 1-ლი მუხლით, მე-3 მუხლის “ა” პუნქტით და მიიჩნია, რომ მოცემული დავა განხილულ უნდა იქნეს აღნიშნული კანონის გამოყენებით.

სასამართლომ ზემოხსენებული კანონის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილით მიიჩნია, რომ საავტორო უფლება ნაწარმოებზე, რომელიც შექმნილია სამუშაოს მიმცემის უშუალო სამსახურებრივი დავალების შესრულების წესით ეკუთვნის ნაწარმოების ავტორს, მოცემულ შემთხვევაში – რ.გ-ს. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება რ.გ-ის არასათანადო მოსარჩელედ მიჩნევისა და მისთვის საავტორო ჰონორარის მიღების შესახებ მოთხოვნაზე უარის თქმის საკითხში და მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნული კანონის მე-9 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად მოსარჩელემ მიიღო საქპატენტის ¹55 სერტიფიკატი.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ საავტორო ჰონორარის თანხა მოპასუხე მხარემ სადავო არ გახადა და არ გაიზიარა ს/ს “ჭ.” წარმომადგენლის პოზიცია იმის შესახებ, რომ, ვინაიდან რ.გ-ს არ წარმოუდგენია პირობები ხელშეკრულების დადების დროს, ამიტომ მას არ ეკუთვნის საავტორო ჰონორარი, რაც დაასაბუთა “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების” შესახებ კანონითა და სსრ კავშირის მინ.საბჭოს მიერ დამტკიცებული 1973წ. 21 აგვისტოს დებულებით, რომელთა არც ერთი პუნქტი არ ითვალისწინებდა მოპასუხის მიერ აღნიშნული პირობების არსებობის სავალდებულოობას. კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ჭიათურის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, რის გამოც მოპასუხის პრეტენზიები აღნიშნულ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით არ იქნა გაზიარებული.

სასამართლომ იმსჯელა მოპასუხე მხარის მიერ საქმეში წარმოდგენილ, საქართველოს გამომგონებელთა და რაციონალიზატორთა საზოგადოების თავმჯდომარე თ.შ-ის წერილზე ს/ს “ჭ.” გენ.დირექტორისადმი, სადაც აღნიშნულია, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილ მასალებში “პატენტი” არ არსებობს და აქედან გამომდინარე, გამოგონებისათვის თანხის ანაზღაურებაზე არ შეუძლიათ იმსჯელონ. ასევე, სასამართლომ იმსჯელა საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის “ს.” გენერალური დირექტორის მოადგილე ზ.ნ-ის მიმართვაზე იმის შესახებ, რომ პატენტის ობიექტად არ მიიჩნევა და პატენტი არ გაიცემა მეურნეობრიობის ორგანიზაციისა და მართვის მეთოდზე. კოლეგიამ ჩათვალა, რომ რ.გ-ის მიერ შექმნილი ნაწარმოები არ განეკუთვნება სამრეწველო საკუთრების საგანს და მასზე პატენტი არ უნდა გაცემულიყო (სკ-ს 1100-ე მუხლი). საავტორო სამართლით მოწესრიგებული საავტორო ქონებრივი და პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა ხორციელდება “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონით (სკ-ს 1070-ე მუხლი), რომელიც ითვალისწინებს სათანადო სერტიფიკატის გაცემას. ამრიგად, კოლეგიამ ზემოხსენებული მისაზრებები არ გაიზიარა.

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ რ.გ-ის მიერ არ ყოფილა დარღვეული ხანდაზმულობის ვადა. მოსარჩელის მიერ შექმნილი სისტემა წარმოებაში დაინერგა 1992წ. მეორე ნახევარში, რის გამოც ეკონომიური ეფექტის მიღების თვალსაზრისით აღნიშნული წლის შედეგი გათვალისწინებული არ შეიძლება ყოფილიყო. სსრ მინისტრთა საბჭოს 1973წ. 21 აგვისტოს დადგენილებით დამტკიცებული დებულების 113-ე პუნქტის თანახმად, გამომგონებლობა-რაციონალიზაციის შესახებ გამომგონებელს 5წ. განმავლობაში ყოველწლიურად ეკუთვნის საავტორო ჯილდო მიღებული ეკონომიის 2%-ის ოდენობით, მაგრამ არა უმეტეს 20 ათასის ოდენობით. აღნიშნული ხუთწლიანი ვადის გასვლის შემდეგ რ.გ-მა არაერთხელ ამაოდ მიმართა ს/ს “ჭ.” დირექციას. მოსარჩელემ განცხადება შეიტანა ჭიათურის რაიონულ სასამართლოში, რომელსაც მიმართა მოპასუხე მხარემაც და აღნიშნა, რომ საავტორო ჯილდოს გაცემის საკითხს განიხილავს რ.გ-ის ავტორობის იურიდიული ფაქტის დადგენის შემდეგ, რომელსაც დაადასტურებს საქპატენტი, თუმცა მოსარჩელის მიერ აღნიშნული დოკუმენტების მოპოვების შემდეგ, 2002წ. 27 მაისს, ს/ს “ჭ.” დირექტორთა გამგეობამ თავის სხდომაზე განიხილა რ.გ-ის სადავო მოთხოვნა და დაკმაყოფილებაზე ოფიციალურად უთხრა უარი. ყოველივე ზემოხსენებულის საფუძველზე, 2002წ. 4 ოქტომბერს რ.გ-მა სარჩელით მიმართა სასამართლოს თავისი უფლების დასაცავად.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს/ს “ჭ.”. კასატორი მიიჩნევს, რომ იგი უკანონოა და მიღებულია არსებული მდგომარეობის მხოლოდ რ.გ-ის ფორმულირების გათვალისწინებით. მხარის განმარტებით, საწარმოო გაერთიანება “ჭ.”, რომლის სამართალმემკვიდრეა ს/ს “ჭ.” და სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ “მ.” შორის 1992წ. 9 დეკემბერს გაფორმდა შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემის შემუშავების ¹1 ხელშეკრულება. შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება დაეკისრა ს/ს “ჭ.”. 1992წ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ორივე მხარემ შეასრულა. კასატორის მითითებით, 1996 წლამდე რ.გ-ს მოპასუხისათვის საავტორო ჯილდოს მოთხოვნით არ მიუმართავს. ავტორობის შესახებ სასამართლოს მიერ იურიდიული ფაქტის დადგენისა და საქპატენტიდან ¹55 სერტიფიკატის მიღების შემდეგ, 2002წ. მაისში, მოსარჩელემ ს/ს “ჭ.” მოითხოვა ჯილდოს ანაზღაურება, რაზეც, კასატორის განმარტებით, მიიღო უარი. მხარის აზრით, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არასწორადაა მითითებული, თითქოს ს/ს “ჭ.” სადავოდ არ გაუხდია საავტორო ჰონორარის ოდენობა, მაშინ, როცა ს/ს “ჭიათურმანგანუმიდან” უარი სწორედ თანხის უარყოფის გამო აქვს მიღებული. კასატორის განმარტებით, სასამართლო წინააღმდეგობრივია თავის მსჯელობაში, როცა მიუთითებს, რომ განსახილველი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს საქართველოს კანონით “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ”, ხოლო თანხის დაკისრების შემთხვევაში ხელმძღვანელობს სსრკ-ს მინისტრთა საბჭოს 1973წ. 21 აგვისტოს დადგენილებით დამტკიცებული დებულების 113-ე პუნქტით, მაშინ, როცა ზემოხსენებული კანონის 68-ე მუხლის საფუძველზე ძალადაკარგულადაა ჩათვლილი ყველა კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, რომელიც ეწინააღმდეგება მოცემულ კანონს, ხოლო ამავე კანონის მე-16 მუხლის მე-7 პუნქტით “სამსახურებრივი ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენების საავტორო გასამრჯელოს “ჰონორარის ოდენობა და გადახდის წესი შეიძლება განისაზღვროს ავტორისა და სამუშაოს მიმცემს შორის ხელშეკრულებით”, რაც მხარის აზრით, მოცემულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა და ამიტომ უკანონოა 76400 ლარის ს/ს “ჭ.” დაკისრება. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არ დაასაბუთა თუ რატომ იხელმძღვანელა რ.გ-ის მოსაზრებით თანხის დაკისრების ნაწილში და რატომ უარყო მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტები, ასევე, უკანონოდ არ გაიზიარა საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს გამომგონებელთა და რაციონალიზატორთა საზოგადოების თავმჯდომარის თ.შ-ის წერილი იმ მოტივით, რომ რ.გ-ის მიერ შექმნილი ნაწარმოები არ მიეკუთვნება სამეწარმეო საკუთრების საგანს, იგი ჩათვალა ზემოხსენებული კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებულ მეცნიერულ ნაწარმოებად. მხარის აზრით, მოსარჩელის მიერ შექმნილი სისტემა არ განეკუთვნება “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” კანონში ჩამოთვლილ ნაწარმოებთა რიცხვს. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია, იგი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელს უარი უნდა ეთქვას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ მოცემულ დავაზე სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. სსკ-ს 393-ე მუხლი და 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად, ამგვარი დარღვევა იმის საფუძველია, რომ გადაწყვეტილება კანონით დარღვევით მიღებულად ჩაითვალოს. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ საქმის გარემოებები საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

საოლქო სასამართლოს კოლეგიის გადაწყვეტილებით და საქმის მასალებით დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1991წ. 9 დეკემბერს საწარმოო გაერთიანება “ჭ.” და სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ “მ.” შორის გაფორმდა ¹1 ხელშეკრულება “ჭ.” შრომის ანაზღაურების სისტემისა და ინჟინერ-ტექნიკური მუშაკების თანამდებობრივი სარგოების დამუშავების თაობაზე. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით წინამდებარე სახელშეკრულებო დავალების შესრულებისათვის დამკვეთი (გაერთიანება) გადაუხდის შემსრულებელს (ცენტრს) ხარჯთაღრიცხვით გათვალისწინებულ სახელშეკრულებო თანხას 15500 მანეთს.

ჭიათურის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 6 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა სს “ჭ.” მუშების, ინჟინერ-ტექნიკური მუშაკების, მოსამსახურეების შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემის რ. გ-ის ავტორობის იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი.

ასევე დადგენილია, რომ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულმა ცენტრმა “ს.” 2001წ. 8 სექტემბერს რ. გ-ზე გასცა საავტორო უფლების დამადასტურებელი ¹55 სერტიფიკატი ნაწარმოებზე “შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემის შესახებ”.

სს “ჭიათურმანგანუმს” რ. გ-ის ავტორობა ზემოხსენებულ ნაშრომზე სადავოდ არ გაუხდია.

განსახილველი სამოქალაქო დავის გადასაწყვეტად სასამართლო ხელმძღვანელობს საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, ვინაიდან სკ-ს 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სკ-ს ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები. მოცემულ შემთხვევაში გარემოებები, რომლებსაც ემყარება სასარჩელო მოთხოვნა წარმოიშვა 1992 წელს. შესაბამისად, ეს ურთიერთობა უნდა დარეგულირდეს 1997წ. 25 ნოემბრამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსით. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის მოსაწესრიგებლად არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს 1973წ. 21 აგვისტოს დადგენილებით დამტკიცებული დებულება აღმოჩენების, გამოგონებებისა და რაციონალიზატორული წინადადებების შესახებ, ვინაიდან ამავე დებულების პირველი პუნქტით დებულება აწესრიგებს გამოგონების, რაციონალიზატორულ წინადადებასა და აღმოჩენებთან დაკავშირებულ ქონებრივ, პირად არაქონებრივ და შრომით ურთიერთობებს საქმეში არსებული მასალების შეჯერებით. რ. გ-ის ნამუშევარი შრომის ანაზღაურების ახალი სისტემის შესახებ ამ ურთიერთობათა ობიექტს არ მიეკუთვნება.

საკასაციო პალატა განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ასკვნის, რომ რ. გ-ი იყო რა სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ “მ.” თანამშრომელი, საწარმოო გაერთიანება, ამჟამინდელ სააქციო საზოგადოება “ჭ.” შრომის ანაზღაურების სისტემის შემუშავებისას ასრულებდა თავის სამსახურებრივ საქმიანობას. თვით რ. გ-ის განმარტებითვე აღნიშნულს საფუძვლად დაედო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრსა და საწარმოო გაერთიანებას შორის დადებული ხელშეკრულება, რომლითაც ნაკისრი ვალდებულებები ორივე მხარემ შეასრულა. რაც შეეხება თვით შესრულებულ სამსახურებრივ დავალებას, შრომის ანაზღაურების ახალ სისტემას, სასამართლო, ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის მიერ გაცემული სერტიფიკატის (რომელიც სადავოდ არ გამხდარა) საფუძველზე, მას საავტორო უფლების ობიექტად მიიჩნევს.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 496-ე მუხლით საავტორო უფლება იმ ნაწარმოებზე, რომელიც შექმნილია სამეცნიერო ან სხვა ორგანიზაციაში სამსახურებრივი დავალების შესრულების წესით, ეკუთვნის მის ავტორს. ამ ორგანიზაციის მიერ ასეთი ნაწარმოების გამოყენებისა და ავტორისათვის გასამრჯელოს მიცემის წესს განსაზღვრავს სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ კანონმდებლობა.

აღნიშნული ნორმის ანალიზით აშკარაა, რომ სამსახურებრივი დავალების შესრულების წესით ნაწარმოების შექმნისას სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტებს წარმოადგენენ, ერთი მხრივ, ავტორი, ხოლო მეორე მხრივ _ ორგანიზაცია, რომლის დავალებითაც იქმნება ნაწარმოები და სადაც ხდება მისი შექმნა. მოცემულ შემთხვევაში ასეთ სუბიექტებს წარმოადგენს სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი “მ.”, რომელმაც საწარმოო გაერთიანება “ჭ.” დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე შეთანხმებული საზღაურის სანაცვლოდ იკისრა ვალდებულება შრომის ანაზღაურების სისტემის დამუშავებაზე და ამავე ცენტრის თანამშრომელი რ. გ-ი, რომელსაც დაევალა ზემოხსენებული სისტემის დამუშავება. აღნიშნული სისტემა, კომპეტენტური ორგანოს მიერ აღიარებულ იქნა რა საავტორო სამართლის ობიექტად _ ნაწარმოებად, ავტორი, რ. გ-ი, უფლებამოსილია ნაწარმოებთან დაკავშირებული პრეტენზიები წარუდგინოს სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ “მ.”, რომლის დავალებითაც შეიქმნა ნაწარმოები და რომელმაც ნაწარმოების საწარმოო გაერთიანება “ჭიათურმანგანუმისათვის” გადაცემით მიიღო გარკვეული ფულადი ანაზღაურება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ რ. გ-ის სარჩელი წარდგენილია არასათანადო მოპასუხის მიმართ, რაც სსკ-ს 85-ე მუხლის თანახმად, სარჩელზე უარის თქმის საფუძველია.

ამასთან, საკასაციო პალატა მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი კანონი ისეთი ნაწარმოებისათვის, როგორსაც მიეკუთვნება რ.გ-ის ნამუშევარი, საავტორო ჯილდოს ანაზღაურების წესს არ ადგენდა, კერძოდ: სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 496-ე მუხლის პირველი წინადადებით სამსახურებრივი დავალების შესრულების წესით შექმნილ ნაწარმოებზე კანონით გარანტირებული საავტორო უფლებამოსილებანი მხოლოდ ავტორის კუთვნილებაშია. ორგანიზაცია დასახელებული ვითარების არსებობისას არ წარმოადგენს ნაწარმოების ავტორს და ამ კუთხით მისი უფლებამოსილებანი უმეტესწილად გამორიცხულია, გარდა ამ ნაწარმოების გამოყენებისა. ეს უკანასკნელი კი განპირობებულია სამუშაოს მიმცემის სამსახურებრივი ნაწარმოებისადმი ინტერესით, რაც მდგომარეობს ნაწარმოების ნორმალური მართლზომიერი გამოყენებით სავარაუდო შემოსავლის მიღებაში. ბუნებრივია, რომ მხოლოდ ასეთი ინტერესის არსებობის შედეგია სამსახურებრივი დავალება. მოცემულ შემთხვევაში რ. გ-ის ავტორობა მის მიერ შემუშავებულ შრომის ანაზღაურების სისტემაზე სადავო არ გამხდარა და მასზე პრეტენზია არც კასატორს არ განუცხადებია.

რაც შეეხება სამსახურებრივი დავალების შესრულების წესით შექმნილი ნაწარმოების ავტორისათვის გასამრჯელოს მიცემის წესს, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 496-ე მუხლის მეორე წინადადებით, იგი განისაზღვრებოდა სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ კანონმდებლობით. ზემოხსენებული წესით შექმნილ ნაწარმოებზე საავტორო ჰონორარის სახით ანაზღაურებას კანონი არ ითვალისწინებდა. აღნიშნული ნორმა მიანიშნებდა რა სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ კანონმდებლობაზე, ანაზღაურება დასაშვები იყო მხოლოდ ცალკეული ურთიერთობის მომწესრიგებელი სპეციალური კანონით – საგამონაკლისო ნორმებით. ასე მაგალითად, სსრ კავშირის კანონმდებლობა ადგენდა ავტორისათვის გასამრჯელოს ანაზღაურების წესს უმაღლესი და ზოგადსაგანმანათლებლო საშუალო სკოლების სახელმძღვანელოებისა და დამხმარე სახელმძღვანელოების გამოცემისას, პროფესიულ-ტექნიკური სასწავლებლების ბრიგადულ-ინდივიდუალური სწავლების სახელმძღვანელოების გამოცემისათვის, თუკი ასეთი სახელმძღვანელოები დამტკიცდებოდა კანონით დადგენილი წესით. იმ პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ასევე ადგენდა გასამრჯელოს ანაზღაურების წესს დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ნაწარმოების ავტორისათვის.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია, იგი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით რ.გ-ის სარჩელს უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

ს/ს “ჭ.” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 24 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

რ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.