საქმე # 330100120003723023

საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განაჩენი

საქართველოს სახელით

საქმე №722აპ-23 27 დეკემბერი, 2023 წელი

ბ–ი ნ.№722აპ.-23 ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

შალვა თადუმაძე (თავმჯდომარე),

ლევან თევზაძე, მერაბ გაბინაშვილი

ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორ როინ ხინთიბიძის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 მაისის განაჩენზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ - ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

1. სააპელაციო სასამართლოს განაჩენი:

1.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 18 მაისის განაჩენით ბრალდების მხარის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 6 ივნისის განაჩენი. ნ. ბ–ი (პირადი №----) ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის (შემდგომში – საქართველოს სსკ) 117-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა და საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹ ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებებში.

1.2. პირის ბრალდების შესახებ დადგენილების თანახმად, ნ. ბ–ს ბრალად ედება, რომ ჩაიდინა:

ა) ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება, ესე იგი სხეულის დაზიანება, რომელიც სახიფათოა სიცოცხლისათვის, ჩადენილი დამნაშავისათვის წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვნის მიმართ;

ბ) ძალადობა, რამაც დაზარალებულის ფიზიკური ტკივილი გამოიწვია, მაგრამ არ მოჰყოლია საქართველოს სსკ-ის 120-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგი, ჩადენილი წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვნის მიმართ.

1.3. ნ. ბ–ის მიმართ წარდგენილი ბრალდება გამოიხატა შემდეგით:

ა) 2020 წლის 3 თებერვალს, დაახლოებით 21:00 საათზე, ნ. ბ–ი იმყოფებოდა თ–ი, დ-ის მიმდებარე ტერიტორიაზე, რა დროსაც, წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვან ნ-- კ--ეს დანის გამოყენებით წელის არეში მიაყენა სიცოცხლისათვის სახიფათო სხეულის დაზიანება;

ბ) 2020 წლის 3 თებერვალს, დაახლოებით 21:00 საათზე, ნ. ბ–მა თ–ი, დ-ის მიმდებარე ტერიტორიაზე ყოფნისას, წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვან ნ. ა-ს მიმართ იძალადა. კერძოდ, ამ უკანასკნელს მუშტი დაარტყა სახის არეში. ნ. ბ–ის აღნიშნულმა ქმედებამ ნ. ა-ს ფიზიკური ტკივილი გამოიწვია.

2. საკასაციო საჩივრები:

2.1. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორმა – როინ ხინთიბიძემ – საკასაციო საჩივრით მომართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 18 მაისის განაჩენის გაუქმება და ნ.- ბ–ის დამნაშავედ ცნობა საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა და საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹ ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისთვის.

3. კასატორის არგუმენტები:

3.1. ბრალდების მხარის განმარტებით, ნ. ბ–ის მიმართ წარდგენილი ბრალდებების დასადასტურებლად საქმეში მოიპოვება არაერთი პირდაპირი მტკიცებულება, მათ შორის, მოწმეთა და თავად ნ. ბ–ის ჩვენებები, რომელთა ურთიერთშეჯერების საფუძველზე უტყუარად დასტურდება, რომ ამ უკანასკნელმა, ერთი მხრივ, ხელი დაარტყა ნ. ა-ს სახის არეში, ხოლო, მეორე მხრივ, სხეულის მძიმე დაზიანება მიაყენა ნ. კ-ეს.

4. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები:

4.1. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა სისხლის სამართლის საქმის მასალები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ ბრალდების მხარის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

4.2. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ სისხლის სამართლის საქმეზე სადავო ფაქტობრივ გარემოებას არ წარმოადგენს თ–ში, დ-ის მიმდებარე ტერიტორიაზე ნ. ბ-ს, დაზარალებულებსა და მათ თანმხლებ პირებს შორის ფიზიკური დაპირისპირება, რა დროსაც ნ. ა-ს მიმართ სახის არეში ხელის დარტყმით იძალადეს, ხოლო ნ. კ-ემ მიიღო სიცოცხლისათვის სახიფათო მძიმე ხარისხის დაზიანება წელის მარცხენა ნახევარში, ნაკვეთი ჭრილობის სახით. სადავოა აღნიშნულ ქმედებათა ჩადენა ნ. ბ-ის მიერ. შესაბამისად, სასამართლო ნ. ბ–ის ბრალეულობის ირგვლივ ცალ-ცალკე და ეტაპობრივად მიმოიხილავს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, შედეგად, დაადგენს ფაქტობრივ გარემოებებს და სამართლებრივად შეაფასებს მათ.

· საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილი ბრალდება (დაზარალებულ ნ. კ-ის ეპიზოდი)

4.3. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველი სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, მითითებულ ეპიზოდთან მიმართებით, წარმოდგენილია არაერთი მტკიცებულება, მათ შორის, კონფლიქტის მონაწილე დაპირისპირებულ მხარეთა ჩვენებები, კერძოდ: დაზარალებულის, მოწმეთა და თავად ნ. ბ-ის ჩვენებები, რომელთა ანალიზი ადასტურებს ნ. კ-ესა და ნ. ბ–ის შორის ფიზიკური დაპირისპირების არსებობას. ბრალდებული თავის ჩვენებაში აღნიშნავს, რომ თავდაცვის მიზნით იქნევდა დანას; გაიგონა სიტყვები: „დაჭრილი ვარ“. სწორედ ამ დროს მიხვდა, რომ ვიღაც დაიჭრა. ფაქტზე, რომ ჩხუბის ერთ-ერთი მონაწილის დაჭრა ნამდვილად ნ. ბ–ის მიერ დანის მოქნევის შედეგი იყო, მისივე ჩვენება მიუთითებს. სასამართლოს წინაშე ნ. ბ–მა გარკვევით განმარტა, რომ შემთხვევის ადგილზე დანა არავის ხელში შეუნიშნავს, დაკითხვის დასასრულს კი გამოხატა სინანული ჩადენილი ქმედების გამო.

4.4. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს გ. ჩ-ის ჩვენებასა და მისი მონაწილეობით ჩატარებულ საგამოძიებო ექსპერიმენტის ოქმს. აღნიშნულმა მოწმემ ჩვენების მიცემისას დაადასტურა გამოკითხვის ოქმში დაფიქსირებული ინფორმაცია (ნ-ს მიერ ნ. კ-ისთვის ხელის მოქნევა), რის შემდეგაც ეს უკანასკნელი დაეცა და დაიძახა, დამჭრესო. მოწმემ მსგავსად აღნიშნა საგამოძიებო ექსპერიმენტის პირობებშიც, რა დროსაც დამატებით მიუთითა დანაშაულის ჩადენის ადგილზე. მართალია, მოწმის ჩვენება და მისი ჩვენების ადგილზე შემოწმების მიზნით ჩატარებული საგამოძიებო ექსპერიმენტის ოქმი, წყაროს იდენტურობიდან გამომდინარე, განიხილება ერთ მტკიცებულებად (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 დეკემბრის N657აპ-21 განაჩენი, სამოტივაციო ნაწილი, პუნქტი 6), თუმცა განსახილველ შემთხვევაში საგამოძიებო ექსპერიმენტის ოქმი, მოწმის ჩვენების მაღალი სანდოობის მხრივ მნიშვნელოვანია, რადგან მოწმე ნებაყოფლობით, ყოველგვარი დაშინებისა და იძულების გარეშე, ერთსა და იმავეს აცხადებდა სხვადასხვა საგამოძიებო მოქმედების პირობებში, რომლის სისწორეც აღნიშნულ საგამოძიებო მოქმედებებში მონაწილე მისივე მშობლის ხელმოწერითაც დასტურდება.

4.5. წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან მნიშვნელოვანია ი. დ–ის მონაწილეობით ჩატარებული ამოცნობის ოქმიც, რითაც დასტურდება, რომ ორმხრივი ჩხუბის დროს ნ.-ბ–მა მისთვის უცნობ პირს დაარტყა რაღაც საგანი, რის შედეგადაც ეს უკანასკნელი მიწაზე დაეცა. აქვე, გასათვალისწინებელია შემთხვევის ადგილზე მყოფი, სხვა მოწმეთა ერთმნიშვნელოვანი განმარტება, რომ ორმხრივი ჩხუბის დროს მხოლოდ ნ. კ-ე დაიჭრა.

4.6. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო დასკვნის სახით აღნიშნავს: განსახილველი სისხლის სამართლის საქმის სპეციფიკის გათვალისწინებით, მიზანშეწონილია ცალკეული ინფორმაციის მეშვეობით ჩადენილი ქმედების რეკონსტრუქცია. ამ დროს ყურადღება უნდა მიექცეს ცალკეულ მტკიცებულებებში ამა თუ იმ არსებითი ხასიათის დეტალებს, რომელიც თანხვდენილი უნდა იყოს სხვა მტკიცებულებების ასეთივე დეტალებთან, რომლებიც შექმნიან ერთიან და მთლიან სურათს პირის მიერ დანაშაულის უტყუარად ჩადენის შესახებ. მოცემულ სისხლის სამართლის საქმეში წარმოდგენილ მოწმეთაგან, გ. ჩ-ის, ი. დ–ის და თავად ნ. ბ–ის ჩვენებები, აგრეთვე, მათი მონაწილეობით ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებების ამსახველი ოქმები, ერთობლიობაში იძლევა ქმედების ჩამდენი პირის იდენტიფიცირების შესაძლებლობას. აღნიშნული პირი ნ. ბ–ია.

4.7. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დანაშაულის სრულყოფილ შემადგენლობას ქმნის საქართველოს სსკ-ით გათვალისწინებული მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ჩადენა. შესაბამისად, პირის დამნაშავედ ცნობისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ ქმედების დადასტურება, არამედ აუცილებელია, დადგინდეს ჩადენილი ქმედების მართლწინააღმდეგობა და ბრალეულობა.

4.8. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ანალიზის საფუძველზე საკასაციო პალატა შეამოწმებს ნ. ბ–ისთვის წარდგენილი ბრალდების საფუძვლიანობას, კერძოდ, ქმედების ჩადენისას ხომ არ იმყოფებოდა იგი აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში, ანდა მან ქმედება ხომ არ ჩაიდინა აუცილებელი მოგერიების ფარგლების გადაცილებით, რადგან საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ეს რომელიმე გარემოება არ გამოირიცხება.

4.9. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, ნ. ბ–ისა და მისი თანმხლები პირების ჩვენებებით (სხვა მოწმეთა ჩვენებები გამოირჩეოდა ურთიერთწინააღმდეგობრივი ხასიათით ან მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით არაინფორმატიული იყო) უტყუარად დასტურდება, რომ ორმხრივი ჩხუბის დროს ნ. ბ–ს ერთდროულად რამდენიმე ბიჭი ურტყამდა. ნ. ბ-ისთვის მიყენებული დაზიანებების დასტურია სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნაც.

4.10. სასამართლო ითვალისწინებს საქართველოს სსკ-ის 28-ე მუხლს, რომლის თანახმადაც: „მართლსაწინააღმდეგოდ არ მოქმედებს ის, ვინც ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ქმედებას ჩაიდენს აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში, ესე იგი ვინც მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფისას დააზიანებს ხელმყოფს თავისი ან სხვისი სამართლებრივი სიკეთის დასაცავად.“ ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად კი: „აუცილებელი მოგერიების ფარგლების გადაცილება ნიშნავს მომგერიებლის მიერ თავდაცვის აშკარა შეუსაბამობას მასზე თავდასხმის ხასიათთან და საშიშროებასთან.“

4.11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ განმარტებულია: „პირი აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში იმყოფება იმ შემთხვევაში, როდესაც მის მიმართ ხორციელდება მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფა, ხელყოფა იმწუთიერი და რეალურია, ხოლო მომგერიებლის მიერ ჩადენილი ქმედება კი უკიდურესობით გამოწვეული მოქმედებაა, რაც გულისხმობს იმას, რომ ეს უნდა იყოს აუცილებელი თავდაცვითი ქმედება, რომელიც გათვალისწინებულია ხელყოფის მოგერიებისთვის და წარმოადგენს შედარებით მსუბუქ თავდაცვის საშუალებას. მართალია, აუცილებელი მოგერიების დროს არ არსებობს სამართლებრივ სიკეთეთა შესაბამისობის მოთხოვნა, მაგრამ თავდაცვა არ არის მართლზომიერი სამართლებრივ სიკეთეთა აშკარა შეუსაბამობის დროს. არ შეიძლება ადამიანს სიცოცხლე მოუსპო ან მძიმე დაზიანება მიაყენო იმ შემთხვევაში, როცა აშკარად შესაძლებელია თავდაცვის განხორციელება შედარებით უფრო ნაკლები ზიანის მიყენების გზით. ამასთანავე, უნდა დადგინდეს მომგერიებლის სუბიექტური დამოკიდებულება, კერძოდ, მოგერიება უნდა იყოს სამართლებრივი სიკეთის დაცვის სურვილით განხორციელებული.“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 მაისის №593აპ-15 განჩინება, სამოტივაციო ნაწილი, პუნქტი 4).

4.12. ამდენად, აუცილებელი მოგერიების მართლზომიერებისთვის აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა:

· ხელყოფა უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო;

· ხელყოფა უნდა იყოს იმწუთიერი და რეალური;

· ხელყოფა უნდა იყოს რელევანტური, ანუ სოციალურად მნიშვნელოვანი;

· ხელყოფის მოგერიება უნდა იყოს სუბიექტურად სამართლებრივი სიკეთის დაცვის სურვილით განხორციელებული.

4.13. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ნ. ბ–ის და მისი თანმხლები პირების ჩვენებები უტყუარი დასტურია, რომ ნ. ბ–ზე განხორციელებული თავდასხმა იყო მართლსაწინააღმდეგო, იმწუთიერი, რეალური და რელევანტური, რა დროსაც ნ. ბ–ი სუბიექტურად მოქმედებდა თავდაცვის სურვილით.

4.14. საკასაციო სასამართლო მომდევნო ეტაპზე განსაზღვრავს დაცვის მართლზომიერების ფარგლებს და განმარტავს, რომ ნ. ბ–ის ქმედების სწორი კვალიფიკაციისთვის მნიშვნელოვანია აუცილებელი მოგერიების ფარგლების გადაცილების გამომწვევი კრიტერიუმის დადგენა. საქართველოს სსკ-ი ასეთ კრიტერიუმად მომგერიებლის მიერ თავდაცვის აშკარა შეუსაბამობას მიიჩნევს, მასზე განხორციელებული თავდასხმის ხასიათთან და საშიშროებასთან.

4.15. საკითხის შესწავლისას – გადააცილა თუ არა ნ. ბ–მა აუცილებელი მოგერიების ფარგლებს – საკასაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია შემდეგ გარემოებას: თავდასხმის მომენტში ნ. ბ–ის გარდა, დანა, სხვა ბასრი ან მეტად საშიშროების შემცველი იარაღი არავის ჰქონია. აღნიშნული ფაქტის შესახებ არაერთმა მოწმემ, მათ შორის, თავად ნ. ბ-–მაც განაცხადა. გასათვალისწინებელია საქმეში არსებული სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნებიც, რომელიც, ერთი მხრივ, ნ. ბ–ისთვის მიყენებული დაზიანებების მსუბუქ ხარისხზე მიუთითებს, ხოლო, მეორე მხრივ, ნ. კ-ისთვის მიყენებულ დაზიანებებს სიცოცხლისთვის სახიფათოდ აფასებს.

4.16. საკასაციო სასამართლო თავდასხმის დროს ნ. ბ–ის მხრიდან ცივი იარაღის გამოყენებას, იმ პირობებში, როდესაც ჩხუბში მონაწილე არცერთ პირს ჰქონია მსგავსი ან მეტად საშიშროების შემცველი იარაღი, მიიჩნევს აშკარად შეუსაბამოდ ხელყოფის ხასიათთან და საშიშროებასთან (არათანაზომიერი მოგერიება). ასეთ პირობებში შესაბამისი სამართლებრივი კვალიფიკაცია უნდა მიენიჭოს ნ. ბ–ის მიერ ჩადენილ დანაშაულს.

4.17. საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლით სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა არის დაწესებული აუცილებელი მოგერიების ფარგლების გადაცილებით ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანებისთვის. ხელყოფისგან დაცვის განმახორციელებელს გაცნობიერებული აქვს, რომ მის მიერ გამოყენებული საშუალება აშკარად არ შეესაბამება ხელყოფის საშიშროებას ან ხასიათს და ამასთან, ითვალისწინებს, რომ ამას შესაძლოა მოჰყვეს რომელიმე მართლსაწინააღმდეგო შედეგი, რაც არ სურს, მაგრამ შეგნებულად უშვებს მის დადგომას, რადგან მისი მიზანია თავისი ან სხვისი სამართლებრივი სიკეთის დაცვა.

4.18. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაანალიზების შედეგად, საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ ნ. ბ–ი იმყოფებოდა აუცილებელი მოგერიების მდგომარეობაში, თუმცა მიაჩნია, რომ მის მიერ გამოყენებული საშუალება აშკარად შეუსაბამო იყო თავდასხმის ხასიათსა და საშიშროებასთან, რადგან დარღვეული იყო თავდასხმისა და თავდაცვის პროპორციულობა, ინტერესთა თანაფარდობა და მოგერიებისას გამოყენებული ძალის საჭიროება. შესაბამისად, თვალსაჩინოა, რომ ნ. ბ-ის ქმედება შეიცავს საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებს.

4.19. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ბრალდების მხარის მოთხოვნას ნ. ბ–ის ქმედების საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლით დაკვალიფიცირების ნაწილში, თუმცა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 18 მაისის გამამართლებელი განაჩენი და ნ. ბ–ის მიმართ ბრალადწარდგენილი მუხლი, საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტიდან უნდა გადაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლზე.

· საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹ ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით წარდგენილი ბრალდება (დაზარალებულ ნ. ა-ს ეპიზოდი)

4.20. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმეში არსებული მტკიცებულებების (მოწმეების: გ. ჩ-ის, ი. დ–ის, ჯ, ჯ–ის და თავად ნ. ბ–ის ჩვენებები, აგრეთვე გ. ჩ-ის საგამოძიებო ექსპერიმენტის ამსახველი ოქმი) ცალკეული დეტალების ურთიერთშეჯერების შედეგად, უტყუარად დასტურდება, რომ შემთხვევის დღეს მიმდინარე ორმხრივი ჩხუბის დროს ნ. ა-ს ხელი ნ. ბ–მა დაარტყა. მითითებული მტკიცებულებების საწინააღმდეგოა ნ, ა-ს ჩვენება, რასაც სხვა მტკიცებულებებთან არათანხვდენილი ხასიათის გამო, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს.

4.21. კანონმდებლის მიერ საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის პირველი ნაწილით კრიმინალიზებულია ცემა ან სხვაგვარი ძალადობა, რამაც დაზარალებულის ფიზიკური ტკივილი გამოიწვია, მაგრამ არ მოჰყოლია საქართველოს სსკ-ის 120-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგი. ცემა გამოიხატება დაზარალებულის სხეულზე არაერთ დარტყმაში, რამაც, თავის მხრივ, შესაძლებელია, გამოიწვიოს სხეულის ანატომიური მთლიანობის დარღვევა (ნაკაწრები, სისხლნაჟღენთები, ზედაპირული დაჟეჟილობანი, მცირე ჭრილობები), თუმცა შესაძლებელია მხოლოდ ფიზიკური ტკივილითაც გამოიხატოს. დარტყმების რაოდენობა/ინტენსივობა განასხვავებს ცემას სხვაგვარი ძალადობისგან, რომელიც გამოიხატება ერთჯერად ძალადობრივ ქმედებაში (მაგ.: ხელის გარტყმა, თმებით თრევა და სხვა). ქმედების ცემად ან სხვაგვარ ძალადობად დაკვალიფიცირებისათვის განმსაზღვრელია, რომ სუბიექტის ერთჯერად ან არაერთჯერად ძალადობრივ ქმედებას მოჰყვეს მსხვერპლისათვის ფიზიკური ტკივილი.

4.22. ნ. ბ–ის მიერ ნ. ა-სთვის ხელის დარტყმას, რამდენადაც დარტყმის შედეგად ამ უკანასკნელმა, მისივე განმარტებით, განიცადა ფიზიკური ტკივილი, საკასაციო პალატა აფასებს საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლით გათვალისწინებულ სხვაგვარ ძალადობად.

4.23. მომდევნო ეტაპზე სასამართლო დაადგენს, რამდენად ჰქონდა ნ. ბ–ს დანაშაულის ჩადენის დროს შეცნობილი ნ. ა-ს არასრულწლოვანება. აღნიშნული გარემოების დადგენა აუცილებელია, რამეთუ ბრალდების მხარე ამ მაკვალიფიცირებელ გარემოებაზე მითითებით ითხოვს ნ. ბ–ისთვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დამძიმებას.

4.24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირისთვის დანაშაულის მაკვალიფიცირებელი გარემოების – წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვნის მიმართ – ბრალად შერაცხვის წინაპირობა, დამნაშავის მიერ ქმედების ჩადენის მომენტში მსხვერპლის არასრულწლოვანების წინასწარი შეცნობაა, რაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სიღრმისეული შესწავლის შედეგად უნდა დადგინდეს. აღნიშნული გარემოება შესაძლოა დამნაშავისა და მსხვერპლის შემხებლობით/ურთიერთობით, აღნიშნული ურთიერთობისგან დამოუკიდებლად, მსხვერპლის შესახებ მოძიებული ინფორმაციით (მაგ., რომელ სკოლაში ან კლასში სწავლობს) ან/და უშუალოდ შეხვედრის პროცესში, გაცნობის შედეგად ერთმანეთისთვის მიწოდებული ინფორმაციით შეიძლება დადგინდეს, აგრეთვე, – იმ შემთხვევაში, თუ სახეზე იქნებოდა ბავშვისთვის დამახასიათებელი აშკარა ვიზუალური მახასიათებლები.

4.25. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ნ. ბ–სა და ნ. ა-ს შორის შემთხვევის დღემდე რაიმე სახის კავშირი ანდა კომუნიკაცია არ არსებობდა; ნ. ბ–ისთვის უცნობი იყო, კონკრეტულად, ვინ შეიძლება დახვედროდა შეხვედრაზე მისულებს; შეხვედრის მომენტში კონფლიქტის ადგილზე მისული პირები მხოლოდ სახელით გაეცნენ ერთმანეთს; ერთმანეთისთვის ვინაობა, ასაკი, ან სასწავლებელი ადგილის შესახებ (მაგ.: სკოლა, კლასი) არ უკითხავთ. მაშასადამე, ერთადერთი გარემოება, რომელიც ნ. ბ–ის მხრიდან ნ. ა-ს არასრულწლოვანების შეცნობას დაადასტურებდა, მისი ვიზუალური მახასიათებლებია. წარმოდგენილი მტკიცებულებების თანახმად, დანაშაულის ჩადენის დროს ნ. ა, იყო 17 წლის, რაც კიდევ უფრო ართულებს მისი არასრულწლოვანების შეცნობის საკითხს, რამეთუ, პირის არასრულწლოვანების შეცნობა ინდივიდუალურია, სუბიექტურ აღქმას ეფუძნება და განსაკუთრებით იმ პირობებში რთულდება, როდესაც მოზარდსა და ზრდასრულობის ასაკს შორის მცირე სხვაობაა. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ნ, ბ–ის სუბიექტური აღქმა. კითხვა – ჰქონდა თუ არა ნ. ა-ს არასრულწლოვანება წინასწარ შეცნობილი დანაშაულის ჩადენის დროს – დაკითხვისას ნ. ბ–ისთვის არ დაუსვამთ. ასეთ პირობებში პროკურორის მოსაზრება, რომ შემთხვევის დღეს ნ. ბ–მა ნამდვილად იცოდა ნ. ა-ს ასაკი, წარმოადგენს მხოლოდ ვარაუდს, რაც ვერ გახდება დამამძიმებელ გარემოებაში ჩადენილ ძალადობაში ნ. ბ–ის მსჯავრდების საფუძველი.

4.26. დანაშაულის ამ ეპიზოდთან მიმართებით ნ. ბ–ის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობის ან ბრალის გამომრიცხველი გარემოებები არ დადგენილა.

4.27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ბრალდების მხარის მოთხოვნას ნ. ბ–ის ქმედების საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹ ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით დაკვალიფიცირების ნაწილში, თუმცა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 18 მაისის გამამართლებელი განაჩენი და ნ. ბ–ის მიმართ ბრალადწარდგენილი მუხლი, საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹ ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან უნდა გადაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის პირველ ნაწილზე.

· სასჯელის დასაბუთება:

4.28. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასჯელი არის სახელმწიფოს რეაქცია ჩადენილ დანაშაულზე, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა იყოს ინდივიდუალური – მსჯავრდებულის პიროვნებისა და მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმის, აგრეთვე – საქართველოს სსკ-ის 39-ე და 53-ე მუხლებით დადგენილი დებულებების შესაბამისი.

4.29. საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლი, რომლითაც სასჯელი უნდა დაენიშნოს ნ. ბ–ს, მიეკუთვნება ნაკლებად მძიმე დანაშაულთა კატეგორიას და ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ექვს თვემდე ან შინაპატიმრობით ვადით ექვსი თვიდან ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე. რაც შეეხება საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის პირველ ნაწილს, ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ას ოციდან ას ოთხმოც საათამდე ან შინაპატიმრობით ვადით ექვსი თვიდან ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთ წლამდე, იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვით ან უამისოდ.

4.30. სასჯელის კონკრეტული სახისა და ზომის განსაზღვრისას საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს ნ. ბ–ის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ და დამამძიმებელ გარემოებებს, კერძოდ, ჩადენილი ქმედების საზოგადოებრივ საშიშროებას, ქმედების განხორციელების სახესა და ხერხს, აგრეთვე – დამდგარ შედეგს (სახეზეა ადამიანის ჯანმრთელობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული, რომელიც მცირე უთანხმოების საფუძველზე დაიწყო და მოზარდებს შორის მძიმე დაპირისპირებაში გადაიზარდა, რის შედეგადაც ჩხუბში მონაწილე ერთი არასრულწლოვნის სიცოცხლეს საფრთხე შეექმნა, მეორე არასრულწლოვანმა კი, დარტყმის შედეგად განიცადა ფიზიკური ტკივილი), დანაშაულის მოტივსა და მიზანს (ნ. ა-ს წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულის მოტივი ურთიერთშელაპარაკება იყო, ხოლო ნ. კ-ის შემთხვევაში, ნ. ბ–ი ურთიერთშელაპარაკების ნიადაგზე განვითარებული ჩხუბის დროს მოქმედებდა თავდაცვის სურვილით), ყოფაქცევას ქმედების შემდეგ (ნ. ბ–მა მოინანია ჩადენილი დანაშაული და ნებაყოფლობით მიიღო მონაწილეობა საგამოძიებო ექსპერიმენტში, რა დროსაც საგამოძიებო ორგანოს თანამშრომლებს მიუთითა ადგილზე, სადაც გადააგდო დანაშაულის იარაღი).

4.31. საქართველოს სსკ-ის 53¹-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დანაშაულის ჩადენა, მათ შორის, არასრულწლოვნის მიმართ და იარაღის გამოყენებით, არის პასუხისმგებლობის დამამძიმებელი გარემოება ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა შესაბამისი დანაშაულისათვის. მიუხედავად კანონმდებლის ამგვარი დათქმისა, საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლთან მიმართებით, სასჯელის დამძიმების კონტექსტში, საკასაციო სასამართლო არ ითვალისწინებს ზემოაღნიშნულ გარემოებებს, რამეთუ, ერთი მხრივ, არ არის ამოღებული დანაშაულის საგანი და შესაბამისად, არ არის მასზე ჩატარებული შესაბამისი ექსპერტიზა (მაგ., იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2022 წლის 21 თებერვლის N761აპ-21 განჩინება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 20 მარტის N1283აპ-22 განჩინება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 24 ოქტომბრის №422აპ -23 განაჩენი, პუნქტი 4.15.) და, მეორე მხრივ, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად არ დადასტურდა, რომ ნ. ბ–ს დანაშაულის ჩადენის მომენტში შეცნობილი ჰქონდა ნ. კ-ის არასრულწლოვანება. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ნ. ბ–ს საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის დაუნიშნავს თავისუფლების აღკვეთას 10 თვის ვადით, ხოლო საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის –ჯარიმას 1000 ლარის ოდენობით, რისგანაც გაათავისუფლებს, საქართველოს სსკ-ის 62-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე.

4.32. საქართველოს სსკ-ის 269-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო ადგენს გამამტყუნებელ განაჩენს სასჯელის დანიშვნით და მისი მოხდისაგან გათავისუფლებით, თუ განაჩენის გამოტანის მომენტისათვის გამოცემულია ამნისტიის აქტი, რომელიც პირს ათავისუფლებს განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოხდისაგან.

4.33. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2021 წლის 11 იანვრის კანონის პირველი მუხლზე, რომლის თანახმად, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისა და სასჯელისაგან თავისუფლდება პირი, რომელმაც, მათ შორის, ჩაიდინა საქართველოს სსკ-ის 121-ე−124-ე მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაული. ამავე კანონის მე-12 მუხლის მიხედვით, ამ კანონის მოქმედება ვრცელდება იმ პირზე, რომელმაც დანაშაული 2020 წლის 11 დეკემბრამდე ჩაიდინა. სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხსენებული ამნისტიის კანონი პირდაპირი საფუძველია ნ. ბ–ის მიმართ საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლით დაკისრებული სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისა და სასჯელისაგან გათავისუფლების, რადგან მან დანაშაული 2020 წლის 3 თებერვალს ჩაიდინა.

4.34. აქვე, საკასაციო სასამართლო უყურადღებოდ არ დატოვებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 12 თებერვლის განჩინებას, რომლის თანახმადაც, ნ. ბ–ს აღკვეთის ღონისძიების შეფარდებასთან ერთად, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, 22:00 საათიდან 06:00 საათამდე პერიოდში, აეკრძალა: საცხოვრებელი სახლის დატოვების უფლება, ნ. კ-ესთან და ნ, ა-სთან კომუნიკაცია და მიახლოება, აგრეთვე – მათ საცხოვრებელ ადგილთან მიახლოება. მართალია, ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა თავიანთი განაჩენების სარეზოლუციო ნაწილში იმსჯელეს აღკვეთის ღონისძიების გაუქმების და გირაოს სახით შეტანილი თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვის თაობაზე (საკასაციო პალატა იზიარებს საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების მიერ საკითხის ამგვარად გადაწყვეტას, რადგან პრეიუდიციად მიჩნეული მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 29 ნოემბრის განაჩენით, უტყუარად დასტურდება ნ. ბ–ის მიერ დანაშაულის ჩადენა გირაოს მოქმედების პერიოდში), თუმცა გვერდი აუარეს დაწესებული აკრძალვების გაუქმების საკითხს. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს გააუქმოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 12 თებერვლის განჩინებით ნ. ბ–ის მიმართ დაწესებული ზემოაღნიშნული აკრძალვები.

4.35. და ბოლოს, საკასაციო სასამართლო არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის 25-ე მუხლის თანახმად, არასრულწლოვან დაზარალებულებს და მათ კანონიერ წარმომადგენლებს აცნობებს საქმის განხილვის შედეგს და განუმარტავს მათ ზიანის ანაზღაურებისა და კომპენსაციის მოთხოვნის უფლების თაობაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 301-ე მუხლით, 307-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილით, 308-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 269-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2021 წლის 11 იანვრის კანონით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის პროკურორ როინ ხინთიბიძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 მაისის გამამართლებელი განაჩენი გაუქმდეს;

3. ნ. ბ–ის ქმედება საქართველოს სსკ-ის 117-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტიდან გადაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლზე;

4. ნ. ბ-ი ცნობილ იქნეს დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს თავისუფლების აღკვეთა 10 თვის ვადით;

5. ნ. ბ–ი „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2021 წლის 11 იანვრის კანონის პირველი მუხლის საფუძველზე გათავისუფლდეს საქართველოს სსკ-ის 122-ე მუხლით დაკისრებული სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისა და სასჯელისაგან;

6. ნ. ბ–ის ქმედება საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის 1¹ ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან გადაკვალიფიცირდეს საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის პირველ ნაწილზე;

7. ნ, ბ–ი ცნობილ იქნეს დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 126-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს ჯარიმა 1000 ლარის ოდენობით;

8. ნ. ბ–ი საქართველოს სსკ-ის 62-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, პატიმრობაში ყოფნის ვადის გათვალისწინებით (2020 წლის 10 თებერვლიდან 2020 წლის 15 თებერვლის ჩათვლით) გათავისუფლდეს დანიშნული სასჯელის მოხდისგან;

9. არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსის 25-ე მუხლის თანახმად, არასრულწლოვან დაზარალებულებს და მათ კანონიერ წარმომადგენლებს ეცნობოთ საქმის განხილვის შედეგი და განემარტოთ ზიანის ანაზღაურებისა და კომპენსაციის მოთხოვნის უფლების თაობაზე;

10. ცნობად იქნეს მიღებული, რომ ნ. ბ–ის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება – გირაო – გაუქმებულია.

11. ნ. ბ–ის მიმართ გირაოსთან ერთად გამოყენებული სხვა ღონისძიებები (საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე 22:00 საათიდან 06:00 საათამდე პერიოდში საცხოვრებელი სახლის დატოვების უფლების აკრძალვა; ნ. კ-ესთან და ნ. ა--სთან კომუნიკაციისა და მიახლოების, ასევე მათ საცხოვრებელ ადგილთან მიახლოების აკრძალვა) გაუქმდეს.

12. გასაჩივრებული განაჩენი ნივთმტკიცებისა და გირაოს სახით შეტანილი თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვის ნაწილში დარჩეს უცვლელად;

13. განაჩენი საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე შ. თადუმაძე

მოსამართლეები: ლ. თევზაძე

მ. გაბინაშვილი