¹ბს-192-147-კ-05 11 მაისი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე (მომხსენებელი),

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: პენსიის დანიშვნა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2004წ. 22 ივნისს ბ. ა-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე ქუთაისის მერიის სოციალური დახმარების სამსახურის მიმართ პენსიის დანიშვნის თობაზე.

მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ 1967 წლიდან 1984წ. ჩათვლით მუშაობდა ქუთაისის მექანომონტაჟის სამმართველოში, .... უფროსად. 1984წ. 16 ნოემბერს მიღებული საწარმო ტრავმის შედეგად, საექიმო კომისიის მიერ დაუდგინდა შრომისუუნარობის დაკარგვა 100%-ით. შესაბამისად, 1984 წლიდან 1993წ. ჩათვლით ღებულობდა პენსიას საწარმო ტრავმით, საშუალო ხელფასის _ 180 მანეთის 100%-ს, ხოლო 1993წ. შემდეგ, მოსარჩელის განმარტებით, პენსია აღარ მიუღია, ვინაიდან 1992-93 წწ. ცნობილი მოვლენების გამო, მექანომონტაჟის სამმართველომ შეწყვიტა ფუნქციონირება და სამმართველო გარდაიქმნა მცირე საიჯარო საწარმოდ _ “ს.-...”, რომელსაც დიდხანს არ უარსებია, რაც დასტურდება ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ გაცემული 2003წ. 30 იანვრის ცნობით.

მოსარჩელის მითითებით, მცირე საწარმო “ს.-...” სასამართლოში რეგისტრირებული არ არის, ხოლო, რაც შეეხება მის ქონებას, დღევანდელი მდგომარეობით, იგი შედგება ორი, დახურული რკინა ბეტონის საწყობისაგან, ერთსართულიანი ადმინისტრაციული შენობისა და სხვა ნაგებობებისაგან, რომლებიც წარმოდგენილია “აუდიტსერვისის – ცენტრის” 2003წ. 24 ნოემბრის დასკვნით. აღნიშნული შენობები არ არის ერთი ან ორი კაცის, ის ეკუთვნის ყველას, ვინც იქ მუშაობდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-2, 24-ე მუხლებისა და სპეცმონტაჟმშენის პრეზიდენტის მიერ 2003წ. 18 აგვისტოს ცნობის საფუძველზე პენისიის _ 150 ლარის აღდგენას ქ. ქუთაისის სოციალური დახმარების სამსახურის მეშვეობით.

მოპასუხე ქუთაისის ადგილობრივი თვითმმართველობის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამსახურის წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ანაზღაურების წესის შესახებ” ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ უფლებამონაცვლე ორგანიზაცია არ არსებობს, ზიანის ანაზღაურება სალიკვიდაციო კომისიის წარდგინებით გაიცემა ტერიტორიული ერთეულების გამგეობის (მერიის) სოციალური დახმარების სამსახურის მეშვეობით. საქმეში არსებული მასალებით, კერძოდ, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ გაცემული საკუთრების მართვის დამადასტურებელი ¹478 მოწმობის შესაბამისად, დასტურდება, რომ 1996 წელს მცირე საიჯარო საწარმო “ს.-...-ს” საკუთრებაში გადაეცა “საქმონტაჟსპეცმშენზე” რიცხული ქონება, მდებარე ქ. ქუთაისში, ..., საერთო ფართით 1948 კვ.მ, რომლის საფუძველზეც მოხდა იჯარით აღებეული ქონების გამოსყიდვა, ე.ი. “ს. – ...-ის” სალიკვიდაციო ბალანსიდან ჩანს, რომ 2003წ. 1 დეკემბრის მონაცემებით, 2003წ. 24 ნოემბრის აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე მათი ქონების ღირებულება შეადგენს 29200 ლარს, ამდენად, მოპასუხე უნდა იყოს “ს. – ....” და არა ქუთაისის ჯანმრთელობისა და სოციალურის დაცვის სამსახური.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2004წ. 17 აგვისტოს გადაწყვეტილბით ბ. ა-ის სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

არ დაეთანხმა რა აღნიშნულ გადაწყვეტილბას, იგი სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ა-ემ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ 1984 წელს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს მიიღო ტრავმა, რომლის შედეგადაც საექიმო კომისიის გადაწყვეტილებით მიენიჭა პირველი ჯგუფის ინვალიდობა შრომისუნარიანობის დაკარგვის 100%-ით, ღებულობდა პენსიას საშუალო ხელფასის 100%-ის ოდენობით, მაგრამ 1992 წლიდან პენსია აღარ მიუღია, ვინაიდან გაუქმდა მექანომონტაჟის სამმართველო.

აპელანტის განმარტებით, ჯერ კიდევ 1991წ. 28 თებერვლის ხელშეკრულების საფუძველზე “ს.” რიცხული ქონება იჯარით გადაეცა მექანომონტაჟის სამმართველოს, რომელმაც გადაცემული ქონების ღირებულება დაფარა 1993წ. ბოლოს, მაგრამ ქონების დიდი რაოდენობა დაკარგა აფხაზეთისა და სამეგრელოს სამონტაჟო უბნებზე.

1996წ. 9 აგვისტოს ქონების მართვის მინისტრმა მექანომონტაჟის სამმართველოს გადასცა კერძო საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა ¹478 და მექანომონტაჟს ეწოდა საიჯარო საწარმო “ს. ....”, რომელმაც ერთი წელი იარსება და 1997 წელს გაუქმდა სამონტაჟო სამუშაოების არქონის გამო, რაც დადასტურებულია ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2004წ. 17 აგვისტოს გაცემული ცნობითა და ასევე ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინპექციის მიერ 2003წ. 30 იანვრის გაცემული ცნობითაც, რომლის შესაბამისად, “ს. – ....-ს” ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში 2001-2003 წლებში სამეწარმეო საქმიანობის დამადასტურებელი დეკლარაციები არ წარუდგენია და ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება არ უწარმოებია. “ს. – ....-ის” შენობაში ცხოვრობენ აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირები.

გამომდინარე აქედან, “ს. – ...-ის” ქონების ღირებულება არის არა 29200 ლარი, არამედ 7896 ლარი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2004წ. 17 აგვისტოს გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილებას.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილებით ბ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2004წ. 17 აგვისტოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ბ. ა-ის სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ _ ქუთაისის სოცფონდს ბ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა გასული პერიოდის 7260 ლარისა და 2005წ. 1 თებერვლიდან ყოველთვიურად 60 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ მექანომონტაჟის სამმართველო არ არსებობს და სამეცნიერო საწარმოო სამონტაჟო გაერთიანების “.” რიცხული ქონება საკუთრებაში გადაეცა მცირე საწარმო “ს....-..-ს” 1996 წელს, რომელიც 2003წ. 1 დეკემბრის სალიკვიდაციო ბალანსით ლიკვიდირებულ იქნა.

“შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ უფლებამონაცვლე ორგანიზაცია არ არსებობს, ზიანის ანაზღაურება გაიცემა ტერიტორიული ერთეულების გამგეობების (მერიების) სოციალური დახმარების სამსახურების მეშვეობით. მითითებულ ბრძანებულებაში ცვლილებების შეტანის თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 2004წ. 18 ნოემბრის ბრძანებულების პირველი პუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის უფლებამონაცვლის არარსებობის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებისთვის საჭირო თანხა გათვალისწინებულ იქნა შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის ცენტრალური ბიუჯეტიდან გამოსაყოფი სახსრების მოცულობაში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ბ. ა-ეს თანხა უნდა მიეცეს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის ქუთაისის ფილიალიდან.

საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-11 მუხლის შესაბამისად კი, ზიანი ანაზღაურდება იგივე ან იმავე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფატქობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი, ხოლო ამავე მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად, თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს იგივე ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები, დაზარალებულს სარჩო განესაზღვრება სახელმწიფოს მიერ დადგენილი მინიმალური ხელფასის სამაგი ოდენობით.

მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა, როგორც ბ. ა-ემ, ასევე სოციალური დაზღვევის ერთიანმა სახელმწიფო ფონდის ქუთაისის ფილიალმა.

კასატორი – ბ. ა-ე საკასაციო საჩივრით ითხოვდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა საპელაციო პალატის 2005წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილბით, მისთვის საწარმოო პენსიის დანიშვნას იმ ოდენობით, რომელსაც ის ღებულობდა 1985 წლიდან 1993წ. ჩათვლით (82.59 ლარი).

მეორე კასატორი _ სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის ქუთაისის ფილიალი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულებაში ცვლილებების შეტანის თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 2004წ. 18 ნოემბრის ბრძანებულების პირველი პუნქტის შესაბამისად, “სახელმწიფო საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის უფლებამონაცვლის არარსებობის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებისთვის საჭირო თანხა გათვალისწინებულ იქნეს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტიდან გამოსაყოფი სახსრების მოცულობაში”, რაც არ გულისხმობს იმას, რომ ეს თანხები უნდა გაიცეს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის ქუთაისის ფილიალიდან. კასატორის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში სათანადო მოპასუხე არის საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, ბ. ა-ისა და სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის ქუთაისის ფილიალის საკასაციო საჩივრების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

ბ. ა-ე მუშაობდა “ს.” ტრესტში, სადაც 1984წ. 15 ნოემბერს მიიღო საწარმო ტრავმა და საექიმო კომისიის დასკვნის საფუძველზე დაუდგინდა შრომის უნარის დაკარგვა 100%-ით უვადოდ.

1996 წელს “ს.” ბალანსზე რიცხული ქონება საკუთრებაში გადაეცა საიჯარო საწარმო “ს.-....-ს” ეს უკანასკნელი ლიკვიდირებულ იქნა 2003წ. 1 დეკემბერს.

მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორთა მხრიდან წარმოდგენილი არ არის საკასაციო პრეტენზია.

აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლზე მითითებას და ადასტურებს, რომ უფლებამონაცვლე ორგანიზაციის არარსებობის გამო, ზიანის ანაზღაურების გაცემა უნდა მოხდეს ტერიტორიული ერთეულების გამგეობის (მერიების) სოციალური დახმარების სამსახურების მეშვეობით.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზირებს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის ქუთაისის ფილიალის საკასაციო პრეტენზიას მისი არასათანადო მოპასუხეობისა და სათანადო მოპასუხედ შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ჩართვის აუცილებლობის თაობაზე და თვლის, რომ ზემოაღნიშნულ ბრძანებულებაში მითითება, “თანხა გათვალისწინებულ იქნეს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსთვის საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტიდან გამოყოფილი სახსრების მოცულობაში” არ ნიშნავს იმას, რომ თანხის გაცემა ცენტრალიზებული წესით უნდა აწარმოვოს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მსგავს საკითხებზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა იქცეს დაკისრებული თანხის ბიუჯეტში გათვალისწინებისა და ადგილობრივი ორგანოების დონეზე გაცემის საფუძვლად.

საკასაციო სასამართლო ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს ბ. ა-ის საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ თანხის ოდენობის გაანგარიშების ნაწილში სასამართლოს მხრიდან ადგილი არა ქვს ზემოაღნიშნული ბრძანებულების მოთხოვნათა დარღვევას. კერძოდ, საქართველოს პრეზიდენტის ¹48 ბრძანებულებაში 2003წ. 11 სექტემბერს ¹443 ბრძანებულებით შეტანილ ცვლილებების საფუძველზე განისაზღვრა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს დაზარალებულის ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები, დაზარალებულის სარჩო განისაზღვრა სახელმწიფოს მიერ დადგენილი მინიმალური ხელფასის სამმაგი ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო კასატორ ბ. ა-ის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ კანონმდებლობა არ უშვებს მანეთებში დადგენილი სარჩოს ლარებში გადაანგარიშების შესაძლებლობას და, თავის მხრივ, აღნიშნული შემთხვევისათვის ადგენს სარჩოს დანიშვნის ახალ მექანიზმს, რის გამოც კასატორის პრეტენზიას საკასაციო სასამართლო ვერ გაითვალისწინებს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიები უსაფუძვლოა და ვერ იქცევა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვნელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ. ა-ისა და სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდის ქუთაისის ფილიალის საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა საპელაციო პალატის 2005წ. 28 იანვრის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.