3კ-1058-02 18 სექტემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,ლ. გოჩელაშვილი,

სარჩელის საგანი: უფლებამონაცვლედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 29 მარტს შპს “ფ.-მ” განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს.

განმცხადებელმა მოითხოვა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენა, კერძოდ იმის დადგენა, რომ საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტიზის რესპუბლიკური სამმართველოს მიერ დამტკიცებული სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტიზის ¹ეე-1/26 დასკვნაში შპს “ფ.-ი” წარმოადგენს შპს “კ.-ისა” და მშენებარე ობიექტების დირექციის უფლებამონაცვლეს.

ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 4 აპრილის გადაწყვეტილებით დადგენილ იქნა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი იმის შესახებ, რომ შპს საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტიზის რესპუბლიკური სამმართველოს მიერ დამტკიცებულ სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტიზის ¹ეე-1/26 დასკვნაში “ფ.-ი” წარმოადგენს შპს “კ.-ის” მშენებარე ობიექტების დირექციის უფლებამონაცვლეს.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დაინტერესებულმა პირმა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრომ და სს იპ “...-მა”.

სააპელაციო საჩივრის ავტორები მოითხოვდნენ ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და განცხადების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას იმ საფუძვლით, რომ საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის ¹2002წ. 25 მარტის ¹35 ბრძანებით ¹ეე-1/26 დასკვნა გაუქმებული იყო, ხოლო მშენებარე ობიექტის გაფართოება-რეკონსტრუქციის თაობაზე გარემოს დაცვის ნებართვა გაიცა ფოთის საზღვაო დირექციაზე და მიენიჭა ხსენებული მშენებლობის წარმოების უფლება, რომელიც მას არავისთვის დაუთმია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 17 ივნისის განჩინებით გაუქმდა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვის მიზნით დაუბრუნდა რაიონულ სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სსკ-ს 311-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ უდავო წარმოების წესით საქმის განხილვისას აღიძრა დავა ისეთი უფლების შესახებ, რომლებიც სასამართლოს უწყებრივად ექვემდებარება, სასამართლო განცხადებას განუხილველად დატოვებს და დაინტერესებულ პირებს განუმარტავს, რომ მათ უფლება აქვთ წარმოადგინონ სარჩელი საერთო საფუძველზე.

თუ იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ დაინტერესებულმა პირებმა შეიტყვეს სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ მათ უნდა მიეცეთ უფლება, გაასაჩივრონ ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით და მოითხოვონ მისი გაუქმება და საქმის საერთო სასარჩელო წესით განხილვა, ანუ მოითხოვონ ის, რისი უფლებაც მათ ჰქონდათ გადაწყვეტილების გამოტანამდე, მაგრამ ვერ გააკეთეს ეს მხოლოდ იმიტომ, რომ გვიან გაიგეს ამის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ უფლებამონაცვლეობა არ არის ფაქტის, არამედ იგი სამართლის საკითხთა კატეგორიას მიეკუთვნება, იგი ფაქტის იურიდიული კვალიფიკაციაა და ამიტომ იურიდიული კვალიფიკაციის უდავო წესით დადგენას კი საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა.

2002წ. 20 ივლისს შპს “ფ.-ს” მიერ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში შეტანილ იქნა საკასაციო საჩივარი.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განხილვის მიზნით საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატისათვის დაბრუნება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 364-ე მუხლის მოთხოვნა. მისი მისაზრებით, მითითებული ნორმა მხოლოდ მხარეებს აძლევს უფლებას, გაასაჩივროს გადაწყვეტილება. ვინაიდან, საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო და სს იპ “...-ი” მოცემულ საქმეზე არ წარმოადგენდნენ მხარეებს. მათ უფლება არ ჰქონდათ აღნიშნული გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა.

2. კასატორს ასევე არასწორად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მითითება სსკ-ს 311-ე მუხლის მეორე ნაწილზე, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში დავა წარმოიშვა გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ.

3. მისივე მოსაზრებით საქმე განიხილა სასამართლოს უკანონო შემადგენლობამ, ვინაიდან სააპელაციო საჩივარი შეიტანა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრომ, ამიტომ ეს საჩივარი უნდა განეხილა ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატას.

4. კასატორს ასევე არასწორად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ უფლებამონაცვლეობის საკითხის დადგენა უდავო წარმოების წესით არ შეიძლება და სააპელაციო სასამართლოს თავისი დასკვნები არ უნდა გაეკეთებინა საკითხის მიმართ მაშინ, როდესაც განცხადებას ხელახლა განხილვის მიზნით უბრუნებდა ქვემდგომ სასამართლოს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ უფლებამონაცვლეობის საკითხის დადგენა უდავო წარმოების გზითაა შესაძლებელი. სააპელაციო სასამართლომ თავის განჩინებაში სწორად მიუთითა, რომ უფლებამონაცვლეობის საკითხის დადგენა ფაქტის სამართლებრივი საკითხის შეფასებას წარმოადგენდა და ფაქტის სამართლებრივი საკითხის შეფასება _ კვალიფიკაციის განსაზღვრა _ საქმის უდავო წარმოების წესით დაუშვებელი იყო. აქედან გამომდინარე, ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ, როცა სააპელაციო სასამართლო განცხადებას ხელახლა განხილვისათვის აბრუნებდა რაიონულ სასამართლოში, თითქოს უფლებამოსილი არ იყო, თავისი დასკვნები გაეკეთებინა განსახილველი საკითხის ირგვლივ. სსკ-ს 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო, შეემოწმებინა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ თვალსაზრისით, შეიძლებოდა თუ არა განცხადებაში მითითებული საკითხების დადგენა უდავო წარმოების წესით, მითუმეტეს იგი ვალდებული იყო, ჩაეტარებინა ამ მიმართებით შემოწმება, ვინაიდან აპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა აღნიშნულ გარემოებებზე. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმა გადაწყვეტილება და იგი არ გასცდენია გადაწყვეტილების შემოწმების ფარგლებს.

საკასაციო სასამარლოს ასვე არასწორად მიაჩნია კასატორის მოსაზერება იმის შესახებ, რომ თითქოს საქმე განიხილა სასამართლოს უკანონო შემადგენლობამ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მართალია მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო საჩივარი შეიტანა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრომ _ ადმინისტრაციულმა ორგანომ, მაგრამ ვინაიდან სადავო გადაწყვეტილება გამოტანილი იყო სამოქალქო საპროცესო სამართალწარმოების წესით, ამ გადაწყვეტილებაზე შეტანილი სააპელაციო საჩივარი უნდა განეხილა სამოქალქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას და არა ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას. ამ დავის რაიონულ სასამართლოში განხილვის გაგრძელების შემთხვევაში რაიონულმა სასამართლომ საქმე უნდა განიხილოს ადმინისტრაციული საპროცესო ნორმების გამოყენებით, ვინიდან საქმეში მოდავე მხარედ ჩაება ადმინისტრაციული ორგანო.

საკასაციო სასამართლოს ასევე არასწორად მიაჩნია კასატორის მოსაზრება სააპელაციო სასამართლოს მხრივ სსკ-ს 364-ე მუხლის და 311-ე მუხლის მეორე ნაწილის დარღვევის შესახებ.

სსკ-ს 311-ე მუხლის მეორე ნაწილით, თუ უდავო წარმოების წესით საქმის განხივისას აღიძვრება დავა ისეთი უფლებების შესახებ, რომლებიც სასამართლოს უწყებრივად ექვემდებარება, სასამართლო განცხდებას განუხილველად დატოვებს და დაინტერესებულ პირებს განუმარტავს, რომ მათ უფლება აქვთ, წარმოადგინონ სარჩელი საერთო საფუძველზე.

მოცემულ შემთხვევაში უდავო წარმოების წესით რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა 2002წ. 4 აპრილს. სააპელაციო საჩივარი მოცემულ გადაწყვეტილებაზე შევიდა 2002წ. 2 მაისს, ანუ ვადაში, მანამ, სანამ გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდოდა. ასეთ შემთხვევაში, როცა სააპელაციო სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება გადაწყვეტილების გაუქმების და განცხადების ხელახლა განხილვისათვის საქმის რაიონულ სასამართლოში დაბრუნების შესახებ, უფლებამოსილი იყო, რაიონული სასამართლოსათვის მიეთითებინა სსკ-ს 311-ე მუხლის შესაბამისად განცხადების გადაწყვეტის მიზნით შემდგომი საპროცესო მოქმედების ჩატარების მართებულობის შესახებ.

რაც შეეხება კასატორის აპელირებას სსკ-ს 364-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევის შესახებ, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, არც ეს არის სწორი. საკასაციო სასამართლომ ჯერ კიდევ 2002წ. 20 თებერვალს მიღებულ განჩინებაში (სს “ს.-ს” განცხადება იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ) მიუთითა და განმარტა, რომ კანონის მოთხოვნა, რომ გადაწყვეტილების სააპელაციო და საკასაციო წესით გასაჩივრება შეუძლიათ მხოლოდ მხარეებს და დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირებს, ვერ გავრცელდება იურიდიული ფაქტების დადგენის შესახებ უდავო წარმოების წესით გამოტანილ გადაწყვეტილებებზე, რადგან ასეთი სახის წარმოების დროს არ მონაწილეობენ მხარეები, მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით და თანამონაწილეები, ამიტომ იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ გადაწყვეტილების გასაჩივრება შეუძლია ყველა დაინტერესებულ პირს, რომელსაც მიაჩნია, რომ ამ ფაქტის დადგენით შეილახა მისი უფლება.

თუ დაინტერესებულმა პირმა იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ გაიგო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ, მას უფლება აქვს, გაასაჩივროს ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მოითხოვოს მისი გაუქმება და საქმის საერთო სასარჩელო წესით განხილვა, თუ ეს გადაწყვეტილება ჯერ კიდევ არ არის შესული კანონიერ ძალაში.

საკასაციო სასამართლომ ზემოთ მითითებულ განჩინებაში განმარტა, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, დაინტერესებულ პირებს შეუძლიათ, მიმართონ ამ გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს მისი ბათილად ცნობის შესახებ. თუ გაშვებულია ბათილად ცნობის შესახებ განცხადების შეტანის ვადა, დაინტერესებულ პირს ამავე საკითხთან დაკავშირებით შეუძლია მიმართოს სასამართლოს საერთო სასარჩელო წარმოების წესით. ამასთან, სსკ-ს 422-ე და 423-ე მუხლების მიხედვით სასამართლო გადაწყვეტილება, იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ, ვერ დაედება საფუძვლად გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის განახლებას, რადგან ასეთი გადაწყვეტილება მიღებულია უდავო წარმოების წესით, სადაც არ არის ურთიერთდაპირისპირებული მხარეები, ხოლო სსკ-ს 106-ე მუხლის თანახმად დამტკიცებას არ საჭიროებენ ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

განცხადების განხილვისას სასამართლო ვალდებულია, იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ აცნობოს ყველა დაინტერესებულ პირს, რათა მათ შესაძლებლობა მიეცეთ, დროულად განახორციელონ სსკ-ს 311-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მინიჭებული უფლებები და მოითხოვონ საქმის საერთო სასარჩელო წესით განხილვა.

საკასაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ სასამართლოებმა მტკიცედ უნდა დაიცვან სსკ-ს 313-ე და 315-ე მუხლების მოთხოვნები, რომელთა თანახმად იურიდიული ფაქტის დადგენა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამ ფაქტის დამადასტურებელი საბუთის სხვა წესით მიღება შეუძლებელია. ამასთან, იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ განცხადებასთან ერთად წარმოდგენილი უნდა იყოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ განმცხადებლის მიერ სათანადო საბუთების მიღების შეუძლებლობას. ასეთი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ განცხადების განხილვა დაუშვებელია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

შპს “ფ.-ს” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 17 ივნისის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.