3კ-1061-02 20 დეკემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,
რ. ნადირიანი
დავის საანი: ფულადი ვალდებულების შესრულება.
აღწერილობითი ნაწილი:
შპს “ს.-მ” 2001წ. 24 სექტემბერს განცხადებით მიმართა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე სს “გ.-ის” მიმართ დავალიანების გადახდის შესახებ ბრძანების მიღების თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ სს “გ.-მ” 2000წ. 4 მაისს ¹26 წერილით მთლიანად აღიარა შპს “ს.-ის” მიმართ დავალიანება 230000 ლარის ოდენობით ამ უკანასკნელის მიერ 136 ვაგონის მოცდენისათვის. აღნიშნულ წერილზე თანდართული გრაფიკით დავალიანების დასაფარავად მოპასუხე ითხოვდა ვადას 2000წ. მაისიდან 2001წ. თებერვლამდე, მაგრამ აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგაც, მიუხედავად იმისა, რომ სს “გ.-ს” გაეგზავნა გაფრთხილება 2001წ. 4 მაისს, 12 ივლისს და 15 აგვისტოს, მოპასუხემ ვალდებულება მაინც არ შეასრულა.
სს “გ.-მა” თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში შეიტანა შესაგებელი, რომლითაც არ ცნო თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს აღნიშნული ბრძანება და მოითხოვა მისი გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ არსებობს შპს “ს.-ის” მიერ განცხადებაში მითითებული გარემოებების გაქარწყლების საფუძვლები.
თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 10 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ს.-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ს.-მ”.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 15 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს “გ.-ის” გენერალურმა დირექტორმა ზ.თ.-მა შპს “ს.-ის” გენერალური დირექტორისადმი 2000წ. 4 მაისს გაგზავნილი წერილით აღიარა შპს “ს.-ის” 136 ვაგონის მოცდენის დაფარვის ვალდებულება 230000 ლარის ოდენობით, რომელიც საცილო გახდა. პალატას მიაჩნია, რომ სს “გ.-ის” მიერ 2000წ. 4 მაისის წერილობითი ხელშეკრულებით აღიარებული ვალდებულება შპს “ს.-ის” მიმართ 230000 ლარის დავალიანების არსებობის თაობაზე არ უნდა ჩაითვალოს ნამდვილად შემდეგი გარემოებების გამო:
სკ-ს 72-ე მუხლის შესაბამისად გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში 2000წ. 4 მაისის ხელშეკრულების დადება მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე, შესაბამისად, იგი ნამდვილი იყო 2001წ. 20 აგვისტომდე, სანამ თვით სს “გ.-ის” დირექტორმა არ გახადა იგი საცილო, რის შესახებაც მან განცხადებით მიმართა ხელშეკრულების მეორე მხარეს.
პალატას მიაჩნია, რომ სს “გ.-ს” ჰქონდა მის მიერ დადებული გარიგების შეცილების საფუძველი, რადგან აღნიშნული გარიგების დადებისას მის მიერ დაშვებულ იქნა არსებითი შეცდომა, რაც გამოიხატა შემდეგში: სს “გ.-მა” მიიღო მონაწილეობა 1998წ. თებერვალში საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მიერ ჩატარებულ ტენდერში და მოიპოვა საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მიერ იაპონიის მთავრობისაგან გრანტით შეძენილი მინერალური სასუქის მიღება-დასაწყობების უფლება.
იაპონიის მთავრობის წარმომადგენელ ხ. მ.-ს 2000წ. 2 მარტის წერილით ირკვევა, რომ რკინიგზის დეპარტამენტს პრეტენზია უნდა წარედგინა იმ ორგანიზაციისათვის, რომელმაც მათთან დადო კონტრაქტი შინაგანი ტვირთის გადაზიდვაზე საქართველოს ტერიტორიაზე.
სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ სს “გ.-ის” მიერ გარიგების დადებისას დაშვებულ იქნა სკ-ს 73-ე მუხლით გათვალისწინებული არსებითი შეცდომა, რადგან სს ,,გ.-ისათვის” რომ ყოფილიყო ცნობილი ზემოთ აღნიშნული გარემოებები, შპს ,,ს.-ის” ვაგონების მოცდენის გამო თავს ვალდებულად არ ჩათვლიდა.
იმდენად, რამდენადაც სს ,,გ.-ის” მიერ 2000წ. 4 მაისის ხელშეკრულების შეცილება მოხდა შეცდომის საფუძვლის შეტყობიდან ერთი თვის ვადაში, სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ სს ,,გ.-ს” სკ-ს 79-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი შეცილების ერთთვიანი ვადა არ დაურღვევია.
გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ს.-მ”.
კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.
საქართველოსა და იაპონიის მთავრობებს შორის 1997წ. 8 აპრილის ურთიერთგაცვლის ნოტების შესაბამისად საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრომ მიიღო იაპონიის მთავრობის მიერ გრანტით შეძენილი მინერალური სასუქები. იაპონური გრანტის პროგრამით შემოსული სამმაგი ფოსფატის მიღება-დასაწყობების უფლება სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ 1998 წელს ჩატარებულ ტენდერში მოიპოვა სს “გ.-მ”. ტვირთის საერთო რაოდენობამ შეადგინა 8650 ტონა. ტვირთი ადგილზე ჩამოვიდა 1998წ. 18 იანვარს, მაგრამ მისი გაფორმებისა და დაცლის პროცესი გაჭიანურდა სამი თვით, რამაც გამოიწვია ვაგონების მოცდენა და შპს “ს.-მ” ამ ვაგონების მოცდენით იზარალა 225000 ლარი. სააპელაციო პალატამ გამოიყენა სკ-ს 73-ე, 79-ე მუხლები, რაც არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან შეცდომით დადებულ გარიგებას ადგილი არ ჰქონია. Pპალატას უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 341-ე მუხლი და მის საფუძველზე, სს ,,გ.-ს” უნდა დაკისრებოდა დავალიანების თანხა.
კასატორი მიუთითებს, რომ შეცილებას, რომელიც სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაში არის მითითებული, ადგილი არ ჰქონია. მოსარჩელეს არანაირი განცხადება ან წერილი, გარდა 2000წ. 4 მაისის წერილისა, არ მიუღია.
კასატორი ითხოვს საკასაციო პალატის მიერ თავისი სარჩელის დაკმაყოფილებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობითა და მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, ან დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია.
სსკ-ს 229-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.
სსკ-ს 105-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. სსკ-ს 128-ე მუხლის თანახმად მოსამართლეს უფლება აქვს შეკითხვები მისცეს მხარეებს, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშნველობის მქონე გარემოებების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, მათს დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენას და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამორკვევას.
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სს “გ.-მა” მიიღო მონაწილეობა 1998წ. თებერვალში სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მიერ ჩატარებულ ტენდერში და მოიპოვა 1998წ. 17 იანვარს საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მიერ იაპონიის მთავრობისაგან გრანტით შეძენილი მინერალური სასუქის მიღება-დასაწყობების უფლება. სააპელაციო პალატამ აღნიშნული ფაქტი დადასტურებულად მიიჩნია მხარეთაA ახსნა-განმარტებისა და საქმეში არსებული წერილების საფუძველზე, თუმცა საქმეში არ არის წარმოდგენილი ტენდერის პირობები და შესაბამისი ხელშეკრულება, რომელიც საფუძვლად უნდა დაედოს მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრას.
გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ ხ.მ.-ს 2000წ. 2 მარტის წერილისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს 1998 წელის 4 თებერვლის წერილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს “ს.-ის” ვაგონების მოცდენაში არ შეიძლება პასუხისმგებლობა დაეკისროს სს “გ.-ს”. საკასაციო პალატის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ ამ შემთხვევაშიც არ გამოიკვლია საქმის მასალები სრულად, კერძოდ, არ იქნა გარკვეული მითითებული წერილების ავტორების კომპეტენცია, მათი დამოკიდებულება და უფლებამოსილება განსახილველ საქმისადმი _ ჰქონდათ თუ არა აღნიშნულ პირებს რაიმე დასკვნების გაკეთების უფლება და რამდენად მნიშვნელოვან მტკიცებულებებად შეიძლება ჩაითვალოს წერილებში მითითებული გარემოებანი.
სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ იმდენად, რამდენადაც სს ,,გ.-ის” მიერ 2000წ. 4 მაისის ხელშეკრულების შეცილება მოხდა შეცდომის საფუძვლის შეტყობიდან ერთი თვის ვადაში, სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ სს ,,გ.-ს” სკ-ს 79-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი შეცილების ერთთვიანი ვადა არ დაურღვევია. Gგადაწყვეტილებაში არ არის მითითებული საქმეში წარმოდგენილ რომელ მტკიცებულებებს ეფუძნება აღნიშნული დასკვნა.
სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემული გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს სკ-ს 72-ე მუხლის შესაბამისად, ვინაიდან ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. Aამასთან, სასამართლო არ უთითებს არსებითი შეცდომის სახეზე, რომელიც სკ-ს 73-ე მუხლით არის განსაზღვრული.
პალატა თვლის, რომ არსებითი შეცდომის საფუძველზე გარიგების ბათილად ცნობისას სასამართლომ უნდა მიუთითოს იმ სამართლებრივ საფუძველზე, რომელიც სკ-ს 73-ე მუხლით არის განსაზღვრული.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
მოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 15 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე პალატას.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
