3კ-1074-02 21 ოქტომბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,ლ. გოჩელაშვილი
სარჩელის საგანი: შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული დასახიჩრების გამო ზიანის ანაზღაურება.
აღწერილობითი ნაწილი:
1999წ. 5 აგვისტოს არსენ ს.-მ სს ავიაკომპანია “ს.-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი 1954 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოში სხვადასხვა ტიპის თვითმფრინავებზე შტურმანად, რის გამოც მიიღო პროფესიული დაავადება _ დაუქვეითდა სმენა. საექსპერტო კომისიის 1999წ. 17 მაისის საოქმო დასკვნით სმენის დაქვეითების გამო დაუდგინდა მესამე ჯგუფის ინვალიდობა _ შრომის უნარის 60%-ის დაკარგვა.
მოსარჩელემ შპს “ს.-ისაგან” მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება, ვინაიდან იგი წარმოადგენდა საქართველოს ავიაციის სამმართველოს ბაზაზე შექმნილ ავიაკომპანიას და მის სამართალმემკვიდრეს.
მოპასუხემ სადავოდ არ გახადა მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების აუცილებლობა, მაგრამ მიუთითა, რომ შპს “ს.-ი” არ წარმოადგენდა სამოქალაქო ავიაციის სამართალმემკვიდრეს და მიიჩნია, რომ იყო არასათანადო მოპასუხე.
თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 3 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. ს.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. შპს “ს.-ს” 1999წ. 16 ივნისიდან დაეკისრა ა. ს.-ის სასარგებლოდ 348,19 ლარის გადახდა უვადოდ.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 23 მარტის ახალი გადაწყვეტილებით ა. ს.-ის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურება დაეკისრა საქართველოს საჰაერო ტრანპორტის დეპარტამენტს, რომელიც საქმეში სააპელაციო სასამართლოს მიერ ჩაბმული იყო მესამე პირად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 5 ივლისის განჩინებით გაუქმდა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
საოლქო სასამართლოში მოსარჩელის მითითებით მოცემულ საქმეზე მოპასუხეებად მოწვეულ იქნენ შპს “თ.-ი”, შპს “ე.-ა”, და შპს “ს.-ი”.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს იმ საფუძვლით, რომ ისინი არ წარმოადგენენ სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს სამართალმემკვიდრეს და ბრალი ა. ს.-ისათვის ზიანის მიყენებაში არ მიუძღვით.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 1 ივლისის გადაწყვეტილებით 1999წ. 16 ივნისიდან ა. ს.-ის სასარგებლოდ ყოველთვიურად 348,19 ლარის გადახდა სოლიდარულად დაეკისრა შპს “ს.-ს”, შპს “ე.-ს” და სს “თ.-ს”.
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს რეორგანიზაცია მოხდა საწარმოთა გაყოფის ფორმით, რაც განხორციელდა სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ქონების ბაზაზე ახალი საწარმოების დაფუძნებით. დღეისათვის სახელმწიფო ქონების ბაზაზე შექმნილი ორგანიზაციებიდან ფუნქციონირებს სს “თ.-ი”, შპს “ე.-ა”, შპს “ს.-ი”, შპს “ა.-ი” და აეროპორტი “ქ.-ი”, “ფ.-ი”, “ბ.-ი”, “ს.-ი”.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სკ-ს 465-ე მუხლის თანახმად კრედიტორი მოვალის არჩევაში თავისუფალია. მას შეუძლია, მოთხოვნა წაუყენოს, როგორც ყველა მოვალეს, ისე, ნებისმიერ მათგანს ცალცალკე; ამავე კოდექსის 469-ე მუხლის შესაბამისად სარჩელის შეტანა ერთ-ერთი სოლიდარული მოვალის მიმართ კრედიტორს არ ართმევს უფლებას, შეიტანოს სარჩელი დანარჩენ მოვალეთა მიმართ.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 14.5 მუხლის თანახმად საზოგადოება, რომელმაც მიიერთა ძველი საზოგადოება ან ახლადშექმნილი საზოგადოება, წარმოადგენს ადრინდელი საზოგადოების უფლებამონაცვლეს. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, კანონი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ არსებული საწარმოების ბაზაზე გაერთიანებული ან ახლად შექმნილი საზოგადოება არის ადრინდელი საზოგადოების უფლებამონაცვლე. ვინაიდან “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო საწარმოს, დაწესებულების ორგანიზაციის ლიკვიდაციის, რეორგანიზაციის შემთხვევაში, განცხადება შეიტანება მის უფლებამონაცვლე ან მისი ქონების ბაზაზე დაფუძნებულ ან შექმნილ ორგანიზაციაში, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, ხოლო “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 14.6 მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი საწარმოები სოლიდარულად აგებენ პასუხს თავდაპირველი საწარმოს გაყოფამდე არსებულ ვალდებულებაზე. წარდგენილი სარჩელის შესაბამისად პასუხისმგებლობა უნდა დაკისრებოდა საქმეში მოპასუხედ ჩაბმულ სამ საწარმოს: შპს “ს.-ს”, სს “თ.-ს” და შპს “ე.-ს”, ვინაიდან ისინი წარმოადგენენ საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ბაზაზე შექმნილ საწარმოებს.
სააპელაციო სასამართლომ ამასთან მიუთითა, რომ მოსარჩელეს შეუძლია, ერთობლივად ან ცალცალკე მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება. თუ მითითებული საწარმოები არ დააკმაყოფილებენ მის მოთხოვნას, მას შეუძლია სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში სამოქალაქო ავიაციის ბაზაზე შექმნილი დანარჩენ საწარმოთა მიმართაც, ხოლო მოვალეს, რომელიც სოლიდარულ ვალდებულებას შეასრულებს, აქვს უკუმოთხოვნის უფლება.
2002წ. 31 ივლისს შპს “ე.-მ” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის სააპელაციო სასამართლოსათვის ხელახლა განხილვისათვის დაბრუნება შემდეგ გარემოებათა გამო:
კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის მე-14 მუხლის მე-5 პუნქტი და მე-14 მუხლის მე-6 პუნქტი, რომლებიც არ უნდა გამოეყენებინა. დასახელებული ნორმები არეგულირებს კერძო სამართლის კომერციული იურიდიული პირების რეორგანიზაციის საკითხს და იგი ვერ გავრცელდება სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოზე-აღმასრულებელი ხელისუფლების დაწესებულებაზე. ამასთან, სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაცია გაუქმდა 1992 წელს და მის ლიკვიდაციათან დაკავშირებული საკითხები ვერ მოწესრიგდება, “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონით, რომელიც მიღებულია 1994 წელს და არ გააჩნია უკუქცევითი ძალა.
სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹1147-ე დადგენილება, რომლის საფუძველზეც გაუქმდა სამოქალაქო ავიაციის სამმართველო და მის ბაზაზე საქართველოს ტრანსპორტის სამინისტროს შემადგენლობაში ჩამოყალიბდა საქართველოს საჰაერო ტრანსპორტის დეპარტამენტი.
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა “შრომითი მოვალეობების შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლი. ამ ნორმის შესაბამისად სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ლიკვიდაციის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება მისი ქონების ბაზაზე დაფუძნებულ ან შექმნილ ორგანიზაციას, შპს “ე.-ა” არ წარმოადგენს სამოქალაქო ავიაციის ქონების ბაზაზე ჩამოყალიბებულ ორგანიზაციას. მას ავიაციის სამმართველოს ლიკვიდაციიდან გარკვეული პერიოდის შემდეგ გადაეცა ამ დაწესებულების ქონების ნაწილი, რაც სამმართველოს ქონების ბაზაზე დაფუძნებას არ ნიშნავს.
სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. 26 ივნისის ¹872 განკარგულება “საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სამინისტროს სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციის სალიკვიდაციო კომისიის შექმნის შესახებ”. ამ განკარგულების მე-3 მუხლის “ბ” პუნქტის თანახმად სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციაში აღრიცხულ პროფდაავადებულ, დასახიჩრებულ, მარჩენალდაკარგულ პირთა მიმართ არსებული დავალიანებების დაფარვა დაეკისრა ფინანსთა სამინისტროს.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს არ უნდა გამოეყენებინა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-14.6 და 14.5 მუხლები, ვინაიდან ამ ნორმით მოწესრიგებულია კერძო სამართლის იურიდიული პირების რეორგანიზაციის საკითხი. სამოქალაქო ავიაციის სამმართველო კი აღმასრულებელი ხელისფულების სტრუქტურებში შედიოდა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, მართალია, “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 14.5 და 14.6 მუხლები გამოიყენება კერძო სამართლის იურიდიული პირების ნატურით გაყოფის დროს, მაგრამ სააპელაციო სასამართლომ მითითებული ნორმების გამოყენებით სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს პრივატიზაციის, რეორგანიზაციის ან ლიკვიდაციის კანონიერების საკითხი კი არ განსაზღვრა, არამედ ის, რომ სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ლიკვიდაციის შედეგად შექმნილი საზოგადოებები, თუ რატომ შეიძლებოდა ყოფილიყვნენ დასახიჩრების გამო ზიანის ანაზღაურების თვალსაზრისით სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს უფლებამონაცვლე და იქვე მიუთითა, რომ “შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 42-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სახელმწიფო საწარმოს, დაწესებულების ორგანიზაციის ლიკვიდაციის, რეორგანიზაციის (შერწყმა, შეერთება, გაყოფა, გამოყოფა, გარდაქმნა). ან პრივატიზაციის შემთხვევაში, განცხადება შეიტანება მის უფლებამონაცვლე ან მისი ქონების ბალანსზე დაფუძნებულ, ან შექმნილ ორგანიზაციაში, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი.
მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურება, ზემოთმითითებული ნორმების ერთობლიობის საფუძველზე შეეძლო, მოეთხოვა სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ქონების ბაზაზე დაფუძნებული ორგანიზაციებისაგან.
ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ ზიანის ანაზღაურება უნდა დაკისრებოდა საქართველოს ტრანსპორტის დეპარტამენტს, ვინაიდან საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის ¹1147 დადგენილების შესაბამისად გაუქმებული სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ბაზაზე ჩამოყალიბებული იყო აღნიშნული დეპარტამენტი.
მართალია, საქართველოს მინისტრა კაბინეტის ¹1147 დადგენილებით გაუქმდა სამოქალაქო ავიაციის სამმართველო და მის ბაზაზე შეიქმნა საჰაერო ტრანსპორტის დეპარტამენტი, მაგრამ საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, ვინაიდან სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ქონების ბაზაზე დაფუძნებულია რამდენიმე ავიასაწარმო (“თ.-ი”, “ე.-ა”, “ქ.-ი”, “ს.-ი” და ა.შ.), საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. ¹48 ბრძანებულების შესაბამისად მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება გააჩნია ზემოთ მითითებული ორგანიზაციების მიმართ.
ასევე არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ თითქოს შპს “ე.-ა” არ ჩამოყალიბებულა სამოქალაქო ავიაციის ქონების ბაზაზე. ეს ქონება მას გადაეცა ავიაციის სამმართველოს ლიკვიდაციის შემდეგ, ამიტომ საქართველოს პრეზიდენტის ¹48 ბრძანებულების შესაბამისად არ შეიძლება დასახიჩრების გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარედგინოს მას.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს უდავოდ დადგენილად აქვს მიჩნეული ის გარემოება, რომ საქართველოს ავიაციის სამმართველოს რეორგანიზაცია მოხდა საწარმოს გაყოფის ფორმით, რაც განხორციელდა სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ქონების ბაზაზე ახალი საწარმოების დაფუძნებით, მათ შორის დაფუძნდა “ე.-ც”.
სსკ-ს 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად საოლქო სასამართლო კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სამმართველოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ იგი არ შეიძლება ჩაითვალოს სამოქალაქო ავიაციის ბაზაზე შექმნილ ორგანიზაციად, რადგან მას მოგვიანებით გადაეცა საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის ქონება, საფუძველს მოკლებულია და არ წარმოადგენს არც დამატებით და არც დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას. ფაქტია, რომ კასატორი (ისე როგორც სხვა სუბიექტები) დაფუძნებული არის და ფუნქციონირებს სამოქალაქო ავიაციის ქონებაზე. იმას, თუ როდის გადაეცა ეს ქონება კასატორს, მოცემული კონკრეტული საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არა აქვს. სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ ახლად შექმნილ საწარმოებიდან მოცემულ საქმეზე მოპასუხედ ჩაბმულია მხოლოდ სამი საწარმო: შპს “ს.-ი”, სს “თ.-ი” და შპს “ე.-ა” _ სოლიდარულად. სკ-ს 465-ე მუხლის შესაბამიასად კი კრედიტორი მოვალის არჩევაში თავისუფალია. მას შეუძლია, მოთხოვნა წაუყენოს როგორც ყველა მოვალეს, ისე _ ნებისმიერ მათგანს ცალ-ცალკე. ამავე კოდექსის 469-ე მუხლის თანახმად კი კრედიტორს შეუძლია, ნებისმიერ მოპასუხეს ერთობლივად ან ცალ-ცალკე მოსთხოვოს ვალდებულების შესრულება და თუ აღნიშნული მოპასუხეები არ დააკმაყოფილებენ მის მოთხოვნას, მას შეუძლია, სარჩელი წარუდგინოს ავიაციის სამმართველოს ბაზაზე შექმნილ დანარჩენ მოვალეებსაც.
არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. 26 ივნისის ¹872 განკარგულება “საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სამინისტროს სამოქალაქო ავიაციის სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციის სალიკვიდაციო კომისიის შექმნის შესახებ”. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლო ზემოთაღნიშნულ განკარგულებას მოცემული დავის გადაწყვეტისას ვერ გამოიყენებდა და არც უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან მითითებული განკარგულება აწესრიგებს კომისიის შექმნას საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სამინისტროს სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებით, რასაც საერთო არ ააქვს სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს ქონების ბაზაზე შექმნილ შპს “ე.-ს” და ა. ს.-ს შორის არსებულ დავასთან, ვინაიდან ზემოთმითითებული განკარგულება შეეხება მხოლოდ საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სამინისტროს სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციაში აღრიცხულ პროფდაავადებულ, დასახიჩრებულ, მარჩენალდაკარგულ პირთა მიმართ არსებულ დავალიანებებს და ამ კატეგორიისათვის სასამართლოს გადაწყვეტილებით მიკუთვნებულ თანხებს, ანუ იმ პირებს, რომელთა უზრუნველყოფა იკისრეს ან დაევალა ზემოთ მითითებულ ორგანიზაციას.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
შპს “ე.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 1 ივლისის გადაწყვეტილება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
