გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1111-02 6 ნოემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

მ. წიქვაძე,

ლ. გოჩელაშვილი

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის გაყოფა.

აღწერილობითი ნაწილი:

გურჯაანის რაიონის სასამართლოს 1978წ. 18 ივლისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელე გ. ზ-ის სარჩელი და მისი კუთვნილი სახლი გაიყო შემდეგნაირად: მის შვილს _ ა. ზ-ის გამოეყო საკუთრების უფლებით სახლის პირველ სართულზე ორი ოთახი და სახლის მეორე სართულზე _ ორი ოთახი დერეფნით. სახლის დანარჩენი ნაწილი დარჩა მოსარჩელის საკუთრებაში.

1995წ. 21 მარტს გურჯაანის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული ზ. ზ-ს მამის, გ. ზ-ის, სახლიდან დროებით სარგებლობის მიზნით გამოეყო ერთი ოთახი.

1997წ. 6 მარტს გ. ზ-ი გარდაიცვალა.

გ. ზ-ის დანაშთი ქონება, მის მიერვე 1979წ. 8 სექტემბერს გაცემული ანდერძის საფუძველზე, მიიღო მისმა ცოლმა მ. ზ-მა.

ზ. ზ-მა მ. ზ-ის წინააღმდეგ 1998წ. 26 იანვარს სარჩელით მიმართა გურჯაანის რაიონის სასამართლოს. მან მამის დანაშთი ქონებიდან მოითხოვა სათანადო სავალდებულო წილის მიკუთვნება. დანარჩენ მემკვიდრეებს სამკვიდრო ქონებაზე პრეტენზია არ განუცხადებიათ.

1998წ. 29 იანვარს ზ. ზ-სა და მ. ზ-ს შორის დავა დასრულდა მორიგებით, ზ. ზ-მა 700 აშშ დოლარად შეისყიდა მამის, გ. ზ-ის, დანაშთი სახლი და ეზოს ნაწილი კიბის გასწვრივ, დანარჩენი მიწის ნაკვეთი დარჩა მ. ზ-ის საკუთრებაში.

მითითებული განჩინება არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაში შევიდა.

1999წ. 20 აგვისტოს ა. ზ-მა მ. და ზ. ზ-ების წინაღმდეგ სარჩელით მიმართა გურჯაანის რაიონულ სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა მამის გარდაცვალებამდე ოჯახის საერთო საკუთრებაში არსებული საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის თანაბარწილად გაყოფა მას და ზ. ზ-ებს შორის _ ხოლო სტადიონთან მდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის თანაბარწილად გაყოფა მას და მ. ზ-ს შორის.

იგი თავის სასარჩელო მოთხოვნას აფუძნებდა მასზე, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ მამის დანაშთი ქონება ანდერძით მთლიანად მიიღო მისმა დედინაცვალმა მ. ზ-მა, რომელმაც სახლი და ეზოს ნაწილი გურჯაანის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 29 იანვრის განჩინებით მორიგების საფუძველზე 700 აშშ დოლარად დაუთმო ზ. ზ-ს. ვინაიდან ამ სასამართლო პროცესში მას მონაწილეობა არ მიუღია, შელახული იყო მისი უფლებები.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს იმ საფუძვლით, რომ ქონების გაყოფის საკითხი მათ შორის მოგვარებული იყო სასამართლოს მიერ 1998 წელს მიღებული, კანონიერ ძლაში შესული განჩინებით.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა. ზ-ის სარჩელი, სტადიონიდან არსებული მიწის ნაკვეთის გაყოფის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა, ხოლო საკარმიდამო მიწის სარგებლობის პრინციპი განსაზღვრულ იქნა გურჯაანის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 29 იანვარს მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული განჩინების შესაბამისად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2000წ. 27 ივნისის განჩინებით ა. ზ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით დაუბრუნდა რაიონულ სასამართლოს იმ საფუძვლით, რომ რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებული იყო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 12 იანვრის განჩინებით დაკმაყოფილდა ზ. და მ. ზ-ების საკასაციო საჩივარი, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განმჩინება, როგორც დაუსაბუთებული და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით დაუბრუნდა ისევ სააპელაციო სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 7 ივნისის განჩინებით კვლავ გაუქმდა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე რაიონულ სასამართლოს. მითითებული განჩინება არ გასაჩივრებულა.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. ზ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მას და ზ. ზ-ს შორის ეზო გაიყო 1997წ. 3 მარტის მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის და საჯარო რეესტრის მიხედვით, რომლითაც ა. ზ-ს გამოყოფილი ჰქონდა 0,057 ჰა, ხოლო სტადიონთან არსებულ, მ. ზ-ის სახელზე აღრიცხულ მიწის ნაკვეთიდან 1/3-ის გამოყოფის მოთხოვნაზე, უარი ეთქვა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება საკარმიდამო მიწის ნაკვეთიდან 1997წ. 3 მარტის მიწის მიღება-ჩაბარებისა და საჯარო რეესტრის მიხედვით 0,057 ჰა გამოყოფის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ზ-მა. გადაწყვეტილება სტადიონთან არსებული მიწის ნაკვეთიდან წილის გამოყოფაზე უარის თქმის შესახებ არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაში შევიდა.

აპელანტმა მიუთითა, რომ რაიონულმა სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების დროს არ გაითვალსიწინა მის მიერვე მოცემულ საქმეზე 1999 წელის 19 ნოემბერს მიღებული გადაწყვეტილება და ა. ზ-ს გადასცა ზ. ზ-ისათვის გამოყოფილი 570 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. სასამართლომ მითითებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არასწორად დაუდო 1997წ. 3 მარტის მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელშიც მითითებულია, რომ თითქოს ა. ზ-ს 1992წ. 3 დეკემბრის აქტით 700 კვ. მეტრი ფართი ჰქონდა გამოყოფილი. ამის საწინააღმდეგოდ რაიონულმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში წარმოდგენილი გურჯაანის მიწის რეფორმის კომისიის მიერ 2001წ. 29 მაისს გაცემული აქტი, რომელშიც მითითებულია, რომ, მართალია, გ. ზ-მა მისცა ა. ზ-ს ეზოს 700 კვ.მეტრი ფართობი, მაგრამ გაირკვა, რომ აღნიშნულ ეზოს, სახლსა და მთელ უძრავ-მოძრავ ქონებას 1979წ. 8 სექტემბრის ანდერძით განკარგავდა მისი მეუღლე მ. ზ-ი, რომელმაც მეუღლის გარდაცვალებისთანავე მიიღო რა მემკიდრეობა, ა. ზ-ს დაუტოვა მხოლოდ 150 კვ.მეტრი მიწის ფართობი, ხოლო დანარჩენი თავისი შეხედულებისამებრ მიჰყიდა ზ. ზ-ის. სასამართლომ ასევე ყურადღება არ მიაქცია ამ აქტის ბოლოში მითითებულ გარემოებას, რომ ძალადაკარგულადაა ცნობილი 1992წ. 3 დეკემბრის მიღება-ჩაბარების აქტი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 24 ივნისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ზ. ზ-ის სააპელაციო საჩივარი. გაუქმდა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკარმიდამო ნაკვეთის 0,057 ჰა გამოყოფის ნაწილში და ა. ზ-ის სარჩელს საკარმიდამო ეზოს გაყოფის თაობაზე ეთქვა უარი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო მიწის ფართობი 1997წ. 5 მარტამდე ირიცხებოდა გ. ზ-ის სახელზე. მისი გარდაცვალების შემდეგ გურჯაანის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 29 იანვრის განჩინებით დადასტურებულ იქნა მორიგების აქტი, რომლითაც მიწის ნაკვეთი კიბის გასწვრივ მიეცა ზ. ზ-ს, ხოლო მ. ზ-ს მიეცა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი მთლიანად. აღნიშნული განჩინება შევიდა კანონიერ ძალაში და მის საფუძველზე სადავო მიწის ნაკვეთი აღირიცხა ზ. ზ-ზე. ა.ზ-ს განჩინება კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში არ გაუსაჩივრებია და პირველი ინსტანციის სასამართლოს, ამ გადაწყვეტილების გაუქმებამდე, უფლება არ ჰქონდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გაცემული მიწის ნაკვეთი მიეცა საკუთრებაში სხვა პირისათვის _ ა. ზ-ისათვის. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზეა განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერი და ამ გადაწყვეტილების გაუქმების გარეშე შეუძლებელია სხვა რეგისტრაციის განხორციელება.

2002წ. 9 სექტემბერს ა. ზ-მა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საკარმიდამო მიწის გამოყოფის თაობაზე მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, კერძოდ, ის გარემება, რომ მას 1997წ. 3 მარტის აქტის საფუძველზე გამოყოფილი აქვს სადავო 0,057 ჰა მიწის ნაკვეთი და ფაქტობრივად ფლობს მას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა მოსაზრებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე უდავოდაა დადგენილი, რომ 1978წ. 18 ივლისს დაკმაყოფილდა გ. ზ-ის სარჩელი და მისი კუთვნილი სახლი გაყოფილ იქნა ორ ნაწილად. მის შვილს, ა. ზ-ს გამოეყო საკუთრების უფლებით სახლის პირველ სართულზე ორი ოთახი, სახლის მეორე სართულზე ორი ოთახი დერეფნით, დანარჩენი ნაწილი დარჩა მოსარჩელის საკუთრებით.

1997წ. 6 მარტს გ. ზ-ი გარდაიცვალა.

1979წ. 8 სექტემბერს გაცემული ანდერძის საფუძველზე გ. ზ-ის დანაშთი ქონება გადავიდა მისი მეუღლის, მ. ზ-ის, საკუთრებაში.

1998წ. 29 იანვარს ზ. ზ-სა და მ. ზ-ს შორის დავა დასრულდა მორიგებით.

ზ. ზ-მა 700 აშშ დოლარად შეისყიდა მამის დანაშთი სახლი და ეზოს ნაწილი კიბის გასწვრივ.

საქმეში მოიპოვება ასევე მიწის მიღება-ჩაბარების 1997წ. 3 მარტის აქტი, რომლითაც გურჯაანში, ... მდებარე ეზოდან 0,057 ჰა გადაეცა ა. ზ-ს.

ასევე უდავოდ დადგენილია, რომ სასამართლოს 1978წ. 18 ივლისის გადაწყვეტილება ეხება მხოლოდ სახლის გაყოფას და არ ადგენს ეზოს გაყოფას; 1979წ. 8 სექტემბერს გაცემული ანდერძი ასევე არ ადგენს მითითებულ მისამართზე არსებული მიწის ნაკვეთის განკარგვის უფლებას და არც გურჯაანის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 29 იანვრის განჩინება ადგენს, რომ მ. ზ-ს მიეცეს გურჯაანში, ... მდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი მთლიანად. ამ განჩინებაში მითითებულია, რომ გ. ზ-ის სახელზე რიცხული ბინა დარჩეს ზ. ზ-ის საკუთრებაში და მასვე მიეცეს ეზოს ნაწილი კიბის გასწვრივ, ხოლო მ. ზ-ს მიეცეს მიწის ნაკვეთი მთლიანად, ანუ მიწის ის ნაკვეთი, რომელიც მემკვიდრეობით მიიღო მ. ზ-მა. საქმეს არ ერთვის მ. ზ-ის მიერ სამკვიდროს მიღების მოწმობა და ამდენად, გაურკვეველია, თუ რა სახის ქონება მიიღიო მან და როდის. ამასთან, საქმეს ერთვის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის თანახმადაც 2001წ. 2 მაისიდან 0,1265 კვ. მეტრი სადავო მიწის მესაკუთრედ დარეგისტრირებულია ზ. ზ-ი. რეგისტრაციის დამადასტურებლად მითითებულია 1996წ. 20 დეკემბრის აქტი, რომელიც საქმეს არ ერთვის.

სააპელაციო სასამართლოს არ გამოურკვევია, მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების 1997წ. 3 მარტის აქტით (რომლითაც ა. ზ-ს გადაეცა გურჯაანში, ... მდებარე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთიდან 0,057 ჰა მიწის ნაკვეთი) სკ-ს 1513-ე მუხლის საფუძველზე ა. ზ-ს ხომ არ გადაეცა აქტში მითითებული მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში, რადგან მითითებული მუხლის თანახმად ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სკ-ს ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. ამავე კოდექსის 1504-ე მუხლის შესაბამისად კი საქართველოს სამოქალქო კოდექსი ამოქმედდა 1997წ. 25 ნოემბრიდან.

აქედან გამომდინარე, სააპეალციო სასამართლომ უნდა გაარკვიოს, 1997წ. 3 მარტის აქტის საფუძველზე ა. ზ-ი გახდა თუ არა აქტში მითითებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, მასზე ვრცელდება თუ არა სკ-ს 1513-ე მუხლით გათვალისწინებული წესები და აქტში მითითებული მიწის ფართობი გახდა თუ არა ა. ზ-ის საკუთრება.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა დაადგინოს, რამდენად კომპეტენტურია 2001წ. 29 მაისის თარიღით შედგენილი აქტი, რომელიც გურჯაანის მიწის რეფორმის კომისიის თავმჯდომარე გ. ჯ-ის მიერაა შედგენილი, მაშინ, როცა გურჯაანის რაიონის საკრებულოსა და მიწის მართვის სამმართველოში მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებული სადავო საკითხების განმხილველი კომისია არ არსებობს, ხოლო პრივატიზაცია დასრულდა 1999წ. 1 იანვარს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმ გარემოებაზე, რომ თითქოს სადავო ეზოს კუთვნილების შესახებ არსებობს 1979წ. 8 სექტემბრის ანდერძი, რომლითაც გ. ზ-მა მიწის ნაკვეთი მთლიანად უანდერძა მის მეუღლეს, მაშინ, როცა ზემოთ მითითებული ანდერძით მიწის ნაკვეთის გადაცემას ადგილი არ ჰქონია და იმ პერიოდისათვის, მიუხედავად მეანდერძის თუნდაც დიდი სურვილისა, მიწის ნაკვეთის ანდერძით გადაცემა დაუშვებელი იყო, ვინაიდან მიწა სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვის დროს მხედველობაში უნდა მიიღოს ის გარემოებაც, რომ თუ 2001წ. 29 მაისის აქტით გაუქმდა 1992წ. 3 დეკემბრის მიღება-ჩაბარების აქტი. ძალაშია თუ არა 1997წ. 3 მარტის მიღება-ჩაბარების აქტი.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს ყურადღება უნდა გაამხავილოს იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელი მიწის საკითხთან დაკავშირებით შეტანილია 1999წ. 20 აგვისტოს, ხოლო ა. ზ-მა სადავო მიწა თავის სახელზე საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირა 2001წ. 2 მაისს მანამ, სანამ მოცემულ მიწის ნაკვეთზე სასამართლო წესით დაწყებული დავა გადაწყდებოდა. ამასთან, მიწის მესაკუთრედ დარეგისტრირების საფუძვლად მიეთითა ¹6-16 აქტზე, რომელიც გაცემულია 1996წ. 20 დეკემბერს და რომელიც საქმეს არ ერთვის. ისეთი აქტი, რომელიც სადავო მიწაზე ზ. ზ-ის მესაკუთრედ მიჩნევის საფუძველი შეიძლება გამხდარიყო, არ შეიძლებოდა არსებულიყო 1996 წელს, ვინაიდან მითითებულ მიწასა და სახლზე ზ. ზ-მა დავა დაიწყო 1998 წელს.

უდავოდ დადგენელია, რომ კასატორი ა. ზ-ი პირველი ჯგუფის ინვალიდია 1993 წლიდან და იგი ცხოვრობდა მამამისის კუთვნილ სახლში, რომლის გაყოფაც მხარეებმა მოახდინეს 1978 წელს. იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 547-ე მუხლის შესაბამისად სამკვიდროს დამტოვებლის არაშრომისუნარიან შვილებს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად ეკუთვნით სამკვიდრო წილი, როემლიც არ შეიძლება იყოს იმ წილის ორ მესამედზე ნაკლები, რაც თითოეულ მათგანს კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს ერგებოდათ. სასამართლომ უნდა დაადგინოს, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 556-ე მუხლის შესაბამისად ა. ზ-ი სამკვიდროს გახსნის შემდეგ ფაქტობრივად შეუდგა თუ არა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართავს და ამით ხომ არ მიიღო სამკვიდრო იმ სახლში და იმ ნაკვეთზე, რომელიც ამჟამად მის საკუთრებად დაგულვებული აქვს ზ. ზ-ს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 24 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.