3კ/1119-01 29 იანვარი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ვ. ხრუსტალი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: ამხანაგობის შესახებ ზეპირი გარიგების კანონიერად ცნობა და წილების განსაზღვრა (სარჩელში); თანხის დაკისრება და ინვენტარის დაბრუნება (შეგებებულ სარჩელში).

აღწერილობითი ნაწილი:

1999 წლის 14 აპრილს, მ. ლ-ძემ და გ. გ-იამ სარჩელით მიმართეს ფოთის საქალაქო სასამართლოს ე. ფ-ავას წინააღმდეგ და მოითხოვეს მოტყუებით დადებული ზეპირი გარიგების ბათილად ცნობა.

სარჩელში აღნიშნეს რომ, 1997 წლის 20 მარტს, მ. ლ-ძესა და მოპასუხე ე. ფ-ავას შორის ჩამოყალიბდა ამხანაგობა. სიტყვიერი გარიგების საფუძველზე, ქ. ფოთში, ერთობლივი საქმიანობის მიზნით, გააშენეს 20 კვ.მ. ფართობის ჯიხური, სადაც უნდა გაეხსნათ კაფე-ბარი, რისთვისაც მხარეთა მიერ შეტანილ იქნა თანხები. იმის გამო, რომ მითითებული ობიექტის გასახსნელად ურთიერთობის მონაწილეებს არ გააჩნდათ ობიექტის გასახსნელად საკმარისი ფინანსები, მათივე თანხმობით, ამხანაგობაში მიღებული იქნა მოსარჩელე გ. გ-ია, რომელმაც წილის სახით შეიტანა თავდაპირველად 2000 აშშ დოლარი, ხოლო შემდეგ _ 1000 აშშ დოლარი და 1600 ლარი.

კაფე-ბარის გახსნის შემდგომ, მის საქმიანობას ახორციელებდა მოპასუხე ე. ფ-ავა, რის გამოც დარღვეულ იქნა მოსარჩელეების უფლება ხელმძღვანელობის ერთობლივად განხორციელების შესახებ. ასევე დარღვეულ იქნა მათი უფლება, რაც გამოიხატა კაფე-ბარის მოპასუხის სახელზე ერთპიროვნულად რეგისტრაციით.

აღნიშნულის გამო, მ. ლ-ძემ და გ. გ-იამ მოითხოვეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხესთან 1997 წლის 20 მარტს ზეპირი ფორმით დადებული გარიგების ბათილად ცნობა და კაფე-ბარზე მათი უფლებების აღდგენა. საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვის დროს, მოსარჩელეებმა შეცვალეს სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვეს ამხანაგობის შესახებ ზეპირი გარიგების კანონიერად ცნობა და თავიანთი წილების განსაზღვრა.

საქმის განსახილველად მომზადების სტადიაზე, მოპასუხე ე. ფ-ავამ თავის მხრივ სასამართლოში წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა მოსარჩელეების მიერ მითვისებული თანხების და ინვენტარის დაბრუნება, ასევე მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. შეგებებულ სარჩელში აღინიშნა, რომ 1998 წელს თავისი საცხოვრებელი სახლის წინ, ქ. ფოთში ააშენა სავაჭრო პავილიონი. იმის გამო, რომ არ გააჩნდა სახსრები მის ასამუშავებლად, საჭირო თანხის გაღების პირობით, დადო ზეპირი ფორმის გარიგება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ, მოსარჩელე მ. ლ-ძესთან და მოსარჩელე გ. გ-იას მეუღლესთან _ ჯ. ს-ავასთან.

ე. ფ-ავამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებმა მისი თანხმობის გარეშე, თვითნებურად გახსნეს დაკეტილი ბარი, გარკვეული დროის განმავლობაში იმუშავეს და მიღებული თანხები მთლიანად მიითვისეს. ასევე მისი საცხოვრებელი სახლიდან უკანონოდ წაიღეს სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთები და დაუზიანეს ფანჯრის მინები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ე. ფ-ავამ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მოსარჩელე მ. ლ-ძისათვის 600 აშშ დოლარის და 273 ლარის, ხოლო ჯ. ს-ავასათვის 100 აშშ დოლარის და 1060 ლარის დაკისრება. ასევე, თავისი კუთვნილი საცხოვრებელი ინვენტარის დაბრუნება.

საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვამდე, 1999 წლის 25 მაისს, ე. ფ-ალავამ განცხადებით კვლავ მიმართა სასამართლოს, რომლითაც გაზარდა შეგებებული სარჩელის ზომა და მოითხოვა მ. ლ-ძისათვის 6851 ლარისა და 800 აშშ დოლარის, ხოლო ს-ზ.-იასათვის 9238 ლარისა და 100 აშშ დოლარის დაკისრება, ასევე ინვენტარის დაბრუნება.

საქმის საბოლოო განხილვამდე, აღნიშნული დავა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს მეშვეობით განსახილველად დაექვემდებარა ხობის რაიონულ სასამართლოს. სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე, საქმეში მესამე პირად, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, ჩაება ჯ. ჯ-ავა, რომელმაც სარჩელში აღნიშნა შემდეგი:

1997 წელს მხარეებმა ზეპირი გარიგების საფუძველზე ჩამოაყალიბეს ამხანაგობა და გადაწყვიტეს ერთობლივი საქმიანობისათვის აეშენებინათ სავაჭრო პავილიონი კაფე-ბარის მოსაწყობად. იმის გამო, რომ მათ არ გააჩნდათ კაფე-ბარის ასაშენებლად საჭირო თანხა, მიმართეს მას.

აღნიშნული სამუშაოს შესასრულებლად, 1998 წლის 2 მარტს, ჯ. ჯ-ავამ ხელშეკრულება გააფორმა ინდ. მეწარმე “ი. ც.-ის” ინჟინერ ზ. ჩ-შვილთან, რომელმაც იკისრა კაფე-ბარის აშენება 6000 აშშ დოლარად.

სამუშაოს დასრულების შემდგომ, მისი სრული ღირებულება გადახდილ იქნა ჯ. ჯ-ავას მიერ, ხოლო მისი მუშაობის შემოსავლიდან მას არავითარი თანხები არ მიუღია.

აღნიშნულის გამო, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის საფუძველზე, ჯ. ჯ-ავამ მოითხოვა თავისი სახსრებით აშენებული კაფე-ბარის ე. ფ-ავას უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა. ასევე, მ. ლ-ძის, გ. გ-იას და ე. ფ-ავასათვის კაფე-ბარის ფუნქციონირებით მიღებული შემოსავლიდან წილის დაკისრება, თანახმად მათი შეთანხმებისა.

ხობის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 25 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, მხარეთა მოთხოვნები დაკმაყოფილდა შემდეგნაირად:

1. მ. ლ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით დადებული გარიგება ცნობილი იქნა კანონიერად და სადაო ობიექტი გადაეცათ საერთო საკუთრებაში. მ. ლ-ძის წილი საერთო საკუთრებაში განისაზღვრა 1500 აშშ დოლარით.

2. გ. გ-იას და ჯ. ჯ-ავას სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად. მხარეთა შორის დადებული ზეპირი გარიგება ცნობილი იქნა კანონიერად და სადავო ობიექტზე დადგინდა საერთო საკუთრება, სადაც გ. გ-იას წილი განისაზღვრა 2000 აშშ დოლარით, ხოლო ჯ. ჯ-ავას წილი _ 3000 აშშ დოლარით.

3. ე. ფ-ავას უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე და მოსარჩელე გ. გ-იას მფლობელობაში არსებული ინვენტარი ჩაითვალა ამხანაგობის წევრთა საერთო საკუთრებად, როგორც საერთო საქმიანობის დროს შეძენილი. ე. ფ-ავას წილი ამხანაგობაში განისაზღვრა 700 აშშ დოლარით.

4. ლ. ფ-იას უარი ეთქვა თავის სასარჩელო მოთხოვნაზე, როგორც არასათანადო მოსარჩელეს.

სასამართლოს გადაწყვეტილება დაეფუძნა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 447-ე და 449-ე მუხლებს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 პუნქტს, 930-ე, 932-ე და 935-ე მუხლებს.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ქუთაისის საოლქო სასამართლოში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. ფ-ავამ. აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ მოტივით, რომ იგი მიღებული იქნა კანონის დარღვევით. კერძოდ, აპელანტის მითითებით, ხონის რაიონულმა სასამართლომ საქმის განხილვისას არასწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, ასევე, ამავე კოდექსის 447-ე და 449-ე მუხლები. აღნიშნული მოტივების საფუძველზე, ე. ფ-ავამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე მითითებით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 6 სექტემბრის განჩინებით, ე. ფ-ავას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო. სააპელაციო პალატამ მოწმეთა ჩვენებების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების, მშენებლებთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე დაადგინა, რომ საერთო მიზნის მისაღწევად მხარეთა შორის გაფორმდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება და აღნიშნული ურთიერთობის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე, 931-ე მუხლის პირველი პუნქტი, 932-ე და 935-ე მუხლის პირველი პუნქტი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ფ-ავამ. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მოწინააღმდეგე მხარეთა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. ე. ფ-ავას განმარტების მიხედვით, სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 პუნქტი და არ გამოიყენა ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი. ასევე დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XVII თავით გათვალისწინებული მოთხოვნები სასამართლო მტკიცებულებათა შესახებ.

აღნიშნული საფუძვლების მითითებით, კასატორი ითხოვს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის საფუძველზე გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებისათვის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე გაეცნო საკასაციო საჩივარს, შეამოწმა მისი საფუძვლიანობა და თვლის, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო.

პალატას დაუსაბუთებულად მიაჩნია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადაწყვეტის დროს, ნაცვლად სამოქალაქო სამართლის კოდექსისა (1964წ.), გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოთხოვნები.

დადგენილია, რომ კასატორ ე. ფ-ავასა და მ. ლ-ძეს შორის 1997 წლის 20 მარტს, ზეპირი ფორმით მოხდა შეთანხმება, ერთობლივი საქმიანობის მიზნით კაფე-ბარის გახსნის შესახებ.

აღნიშნული გარიგება პასუხობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლში განმტკიცებულ წესს და წარმოადგენს ამავე კოდექსის 931-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ, ზეპირი ფორმით დადებული ხელშეკრულების სახეს _ ერთობლივი საქმიანობის მიზნით ამხანაგობის შექმნის შესახებ.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მართალია ე. ფ-ავა და მ. ლ-ძე 1997 წლის 20 მარტს შეთანხმდნენ კაფე-ბარის გახსნის შესახებ, მაგრამ ფინანსური სიძნელეების გამო დასახულ მიზანს ვერ მიაღწიეს, რისთვისაც (ახალი კოდექსის ამოქმედების შემდეგ) ამხანაგობაში შეიყვანეს გ. გ-ია და ჯ. ჯ-ავა. დადგენილია, რომ ამხანაგობის ახალმა წევრებმა შეიტანეს თავიანთი წილი. ამასთან, ჯ. ჯ-ავამ კაფე-ბარის აშენების მიზნით, 1998 წლის 2 მარტს ხელშეკრულება გააფორმა ინდ. მეწარმე “ი. ც.-ის” მშენებელ ზ. ჩ-შვილთან.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მართალია მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, მაგრამ ამხანაგობაში ახალი წევრების შესვლამ გამოიწვია ახალი უფლება-მოვალეობების წარმოშობა, ანუ ძველი სამართლებრივი ურთიერთობის შეცვლა ახლით. აქვე აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ რეალურად კაფე-ბარმა ფუნქციონირება დაიწყო ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების შემდგომ. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას ახალი კოდექსის გამოყენებით დაადგინა ამხანაგობის წევრთა შორის ფაქტობრივად წარმოშობილი ახალი უფლება-მოვალეობების არსებობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში გულისხმობს ძველი სამართლებრივი ურთიერთობის მოდიფიცირებას (შეცვლას) ახალი ურთიერთობით. ამდენად, პალატა თვლის, რომ საოლქო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით, ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად, ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად.

ამავე კოდექსის 932-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ამხანაგობის წევრებმა უნდა შეიტანონ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანები. თუ ხელშეკრულებით არ არის განსაზღვრული შესატანის ოდენობა, თითოეული მონაწილე მოვალეა შეიტანოს იგი თანაბრად.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორ ე. ფ-ავას მითითებას, რომ საოლქო სასამართლომ სამართლებრივი შეფასება არ მისცა იმ ფაქტს, რომ რაიონულმა სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 43-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, მოქალაქეთა გარიგებანი ურთიერთშორის ას მანეთზე მეტი თანხისა, იმ გარიგებათა გამოკლებით, რომლებიც აღნიშნულია ამ კოდექსის 43-ე მუხლში და აგრეთვე სსრ კავშირის ან საქართველოს სსრ კანონმდებლობაში აღნიშნულ სხვა გარიგებათა გამოკლებით, უნდა დაიდოს წერილობითი ფორმით. ამავე კოდექსის 46-ე მუხლის თანახმად, ასეთი ფორმის დაუცველობა მხარეებს უსპობს უფლებას, რომ დავის შემთხვევაში გარიგების დასადასტურებლად დაეყრდნონ მოწმეთა ჩვენებებს, მაგრამ არ უსპობს უფლებას წარმოადგინონ წერილობითი მტკიცებულებები.

საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორის მითითება, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეტანა გადაწყვეტილება მხოლოდ მოწმეთა ახსნა-განმარტებების საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს ამხანაგობის შესახებ ზეპირი ფორმით დადებული გარიგების კანონიერად ცნობა და წილების განსაზღვრა. როგორც ზემოთ აღინიშნა სააპელაციო სასამართლომ სადავო ურთიერთობაზე სწორად გაავრცელა ახალი სამოქალაქო კოდექსი, რომლის 931-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს როგორც წერილობით, ასევე ზეპირად.

კასატორის მითითება, რომ კაფე-ბარი აშენებულია მის მიერ, პალატას მიაჩნია უსაფუძვლოდ, რადგან ვერცერთი ინსტანციის სასამართლოში მან ვერ დაადასტურა აღნიშნული გარემოება. სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების არსებობა ზეპირი ფორმით.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. მოცემულ შემთხვევაში ასეთი სახის პრეტენზია კასატორმა ვერ წარმოადგინა.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულად გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და მიიღო სწორი და სამართლებრივად დასაბუთებული გადაწყვეტილება, რომლის გაუქმების საფუძველიც არ არსებობს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

ე. ფ-ავას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 6 სექტემბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.