3კ-1155-02 20 დეკემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),
მ. წიქვაძე,
ლ. გოჩელაშვილი
სარჩელის საგანი: სესხის დაბრუნება.
აღწერილობითი ნაწილი:
2001წ. 28 თებერვალს, შპს კბ “მ.-მ” შპს “ტ.-ის” წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2000წ. 19 ივლისის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხეს სესხის სახით ერთი თვის ვადით გადასცა 8000 ლარი. სესხის სარგებლად განისაზღვრა წლიური 36%. მოპასუხის 2000წ. 18 აგვისტოს წერილის საფუძველზე საკრედიტო ხელშეკრულება გაგრძელდა 30 დღის ვადით.
მოპასუხეს სარჩელის შეტანის დღისათვის უნდა გადაეხადა ძირითადი დავალიანება _ 8000 ლარი, ხოლო პროცენტის სახით _ 1164 ლარი. მოპასუხეს სულ გადახდილი აქვს ძირითადი დავალიანების თანხა _ 4927 ლარი და პროცენტი _ 367 ლარი.
მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის საერთო ჯამში 3869 ლარის დაკისრება.
მოსარჩელემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 2000წ. 10 ოქტომბერს სადავო თანხა მოპასუხის ნაცვლად დაფარა ფ. მ.-მ. თანხა ჩაირიცხა გადამხდელის მოთხოვნის შესაბამისად მოსარჩელის, კბ “მ.-ის,” საკორესპოდენტო ანგარიშზე ქ. მოსკოვში, კბ “კ.-ში”. ამ თანხის გადარიცხვის დროს მოპასუხისათვის არ იყო ცნობილი ამ ბანკში მოსარჩელის ანგარიშის დახურვის შესახებ. მისი მოსაზრებით, ვინაიდან ხელშეკრულებით არ იყო შეთანხმებული ხელშეკრულების შესრულების ადგილი, ხელშეკრულების შესრულება მოხდა მოპასუხისათვის ცნობილ ანგარიშზე, რაც არ ეწინააღმდეგება სკ-ს 386-ე მუხლის მოთხოვნას, ხოლო წერილი, რომელშიც მოსარჩელეს მითითებული აქვს თანხის ჩარიცხვის ადგილი, მიღებული აქვს 2000წ. 1 ნოემბერს, ანუ ვალდებულების შესრულების შემდეგ.
ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან ხელშეკრულებით არ იყო განსაზღვრული სესხის დაბრუნების ადგილი და ანგარიში, ასევე ის, რომ მსესხებელს პირადად უნდა დაებრუნებინა ვალი სკ-ს 371-ე მუხლის საფუძველზე, ვალდებულების შესრულება შეეძლო მესამე პირსაც, ხოლო ამავე კოდექსის 386-ე მუხლის შესაბამისად მოპასუხეს შეეძლო, თანხა ჩაერიცხა მისთვის ცნობილ ანგარიშზე.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 27 მაისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა მოცემულ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 2000წ. 19 ივლისს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის შესაბამისადაც ბანკის მიერ გაიცა პროცენტით კრედიტი ერთი თვის ვადით, რომელიც კიდევ გაგრძელდა ერთი თვით. მოვალემ პირადად გადაიხადა ვალის ნაწილი. თანხები ჩაირიცხა კრედიტორის ანგარიშზე მისი ადგილსამყოფელის მიხედვით. მართალია, მოვალის ნაცვლად რუსული რუბლი კრედიტორის გაუქმებულ საკორესპოდენტო ანგარიშზე შეიტანა ვინმე ზ. მ.-მ, მაგრამ სკ-ს 361-ე და 386-ე მუხლების შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ ვალდებულება შესრულებულად არ ჩათვალა და მიუთითა, რომ ხელშეკრულების შესაბამისად კრედიტორის ადგილსამყოფელად მითითებულია ქ. თბილისი. ხელშეკრულებაშივე მითითებულია მისი ანგარიშის ნომერი და ჩარიცხვაც ხელშეკრულებაში მითითებულ მისამართზე უნდა მომხდარიყო. ამასთან, სკ-ს 383-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებულება არ უნდა შესრულებულოყო უცხოურ ვალიუტაში. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხეს ვალდებულება შესრულებული არ ჰქონდა.
2002წ. 2 აგვისტოს შპს “ტ.-მ” საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით:
კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 86-ე მუხლი და ამ მუხლის საფუძველზე ფულადი ვალდებულების შესრულების ადგილად არ უნდა მიეჩნია კრედიტორის ადგილსამყოფელი, ვინაიდან ხსენებული მუხლის მოთხოვნა ვრცელდება იმ ურთიერთობებზე, როცა ფულადი ვალდებულების შესრულებისას საეჭვოა შესრულების ადგილი. თანხის ჩარიცხვა მოხდა მოვალისათვის ცნობილ მისამართზე, რაც არ ეწინააღმდეგება ხელშეკრულების პირობებს.
კასატორს ასევე არასწორად მიაჩნია სააპელაციო სასამრთლოს მითითება ვალის ლარებში გადაუხდელობის გამო ხელშეკრულების შეუსრულებლად მიჩნევის თაობაზე, ვინაიდან ბანკის მიერ ვალის ლარებში დაბრუნების თაობაზე წერილის გაგზავნამდე ვალდებულება შესრულებული იყო სხვა ვალუტით.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოცემულ საქმეზე უდავოდ დადგენილია, რომ მხარეებს შორის 2000წ. 19 ივლისს დაიდო საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც მოპასუხემ ბანკისაგან სესხის სახით მიიღო 8000 ლარი წლიური 36%-ის დარიცხვით ერთი თვის ვადით. ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმებით გაგრძელდა კიდევ ერთი თვით.
ხელშეკრულებაში მიეთითა კრედიტორის და მოვალის ადგილსამყოფელი, კრედიტორის ანგარიშის ნომერი, რომელიც გახსნილი იყო ქ. თბილისში, საქართველოს ეროვნულ ბანკში.
მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ნაწილობრივ: დავალიანების ნაწილი, კერძოდ ძირითადი ვალი _ 4927 ლარი და პროცენტი _ 367 ლარი, ჩარიცხა კრედიტორის ადგილსამყოფელის მიხედვით, ხოლო ვალის დანარჩენი ნაწილი არ გადაიხადა. მის მიერ წარმოდგენელი დოკუმენტებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ ვალის დანარჩენი ნაწილი მოვალის ნაცვლად მისმა ახლობელმა, კერძო პირმა მ.-ემ კბ “გ.-ის” მეშვეობით გადარიცხა ბანკ “კ.-ში” არსებულ, უკვე დახურულ მის ანგარიშზე სხვა ვალუტით, ამგვარი ჩარიცხვა სააპელაციო სასამართლომ ვალდებულების შესრულებად არ მიიჩნია.
არასწორია კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტისას არ უნდა გამოეყენებინა 386-ე მუხლის პირველი ნაწილი.
მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად შესრულების ადგილის საეჭვოობისას ფულადი ვალდებულება უნდა შესრულდეს კრედიტორის ადგილსამყოფელის (საცხოვრებელი ადგილი ან იურიდიული მისამართი) მიხედვით.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა კანონის ზემომითითებული ნორმა. საკრედიტო ხელშეკრულებაში მართლაც არ არის მითითებული ხელშეკრულების შესრულების ადგილი, მაგრამ მითითებულია კრედიტორის ადგილსამყოფელი, ხელშეკრულების დადების ადგილი და ანგარიშის ნომერი. ასეთ ვითარებაში, როცა ხელშეკრულებაში უშუალოდ არ იყო მითითებული მისი შესრულების ადგილი, სკ-ს 386-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო კრედიტორის ადგილსამყოფელის _ იურიდიული მისამართის მიხედვით, ანუ ქ. თბილისში და არა _ ქ. მოსკოვში, ისიც კრედიტორის გაუქმებულ ანგარიშზე.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე სწორად გამოიყენა სკ-ს 383-ე მუხლი და სწორად მიუთითა, რომ ვინაიდან ფულადი ვალდებულება ეროვნულ ვალუტაში იყო გამოხატული და მხარეები შეთანხმებულნი არ იყვნენ ვალდებულების უცხოურ ვალიუტაში შესრულების თაობაზე, მოპასუხის მხრივ ამ პრინციპის დარღვევა ნიშნავს ვალდებულების ჯეროვნად შეუსრულებლობას, რაც ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის დარღვევას წარმოადგენს, რომლის მიხედვითაც ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად დათქმულ დროსა და ადგილას.
არასწორია კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ თითქოს ბანკის მიერ წერილის გაგზავნამდე (ვალის ჩარიცხვის ადგილის და ვალუტის შესახებ), ვალდებულება შესრულებული იყო უცხოური ვალუტით, ამიტომ საოლქო სასამართლოს ხელშეკრულება შესრულებულად უნდა ჩაეთვალა.
სააპელაციო სასამართლომ ხელშეკრულება არაჯეროვნად შესრულებულად იმიტომ კი არ ჩათვალა, რომ ბანკის წერილის გაგზავნის შემდეგ ვალდებულება შესრულებული იყო უცხოურ ვალიუტაში, არამედ იმიტომ, რომ საკრედიტო ხელშეკრულება ვალდებულების უცხოურ ვალუტაში შესრულებას არ ითვალისწინებდა. ამასთან, თანხები ჩარიხცულ იქნა ხელშეკრულების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, არა კრედიტორის ადგილსამყოფელის მიხედვით, არამედ სხვა ადგილზე, უცხო სახელმწიფოში, ისიც კრედიტორის გაუქმებულ ანგარიშზე, სადაც არც ხელშეკრულებით და არც კანონით თანხების ჩარიცხვა არ შეიძლებოდა. ამ გზით შეტანილი თანხები, ცხადია, ვალდებულების შესრულებად არ ჩაითვლება და სააპელაციო სასამართლომ სარჩელით მოთხოვნილი თანხები მოპასუხეს სწორად დააკისრა გადასახდელად.
სარეზოლცუილ ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
შპს “ტ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 27 მაისის გადაწყვეტილება.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
