3კ/1157-01 30 იანვარი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001 წლის 16 მაისს შ. გ-შვილმა, ლ. ჩ-ავამ, გ. ჟ-ტმა, გ. უ-შვილმა და ე. რ-შვილმა შპს “კ.”-ს წინააღმდეგ (მესამე პირები _ ქ. თბილისის ნოტარიუსი მ. ფ-ია და ქ. თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიურო) სარჩელით მიმართეს ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის 1995 წლის 12 დეკემბერს დაიდო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება.

მითითებული ხელშეკრულების შესაბამისად, რომლითაც მოსარჩელეებს ეწოდათ საქონლის ვაჭრობის “მარკეტის დირექცია”, იკისრეს ვალდებულება ქ. თბილისში, ... მდებარე ყოფილ ავტოსადგომის ტერიტორიაზე საკუთარი სახსრებით ჩაეტარებინათ სარემონტო და ორგანიზაციული სამუშაოები მინიბაზრის მოსაწყობად, ხოლო მოპასუხეს დაევალა, შერეული საქონლით ვაჭრობის “მარკეტისათვის” გაეწია შეფობა, რაც გამოიხატებოდა ცალკე ანგარიშის გახსნაში და სხვა.

ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, 1995 წლის 16 დეკემბერს, მხარეებს შორის დაიდო გარიგება (“მარკეტის” დირექციის სხდომის ¹6 ოქმი, დანართი ¹2), აღნიშნული გარიგების შესაბამისად (ვინაიდან მარკეტის დირექციას არ გააჩნდა საკუთარი ბალანსი) მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ქ. თბილისში, ... მდებარე ყოფილი სადღეღამისო ავტოსადგომის ტერიტორიაზე არსებული ძირითადი საშუალებების აუქციონის წესით გაყიდვაში მონაწილეობა მიეღო მოპასუხე “კ.”-ის დირექტორ ტ. ჩ-ძეს, ხოლო აუქციონზე ქონების შესყიდვის თანხას გაიღებდნენ მოსარჩელეები.

ქ. თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს აღმასრულებლის მიერ 1995 წლის 17 დეკემბერს მოწყობილ აუქციონზე ყოფილი ავტოსადგომის ქონება, შემოვლებული მავთულბადით, მოწყობილი განათებით და მიწისქვეშა კომუნიკაციებით, 4 000 ლარად შესყიდულ იქნა მოპასუხის მიერ.

1995 წლის 18 დეკემბერს მხარეთა შორის დაიდო გარიგება (“მარკეტის” დირექციის სხდომის ¹7 ოქმი), რომლის საფუძველზეც შპს “კ.”-მ აიღო ვალდებულება, “მარკეტის” დირექციის ბაზაზე მოსარჩელეთა მიერ შპს “ნ.-ის” შექმნის შემდეგ ბალანსიდან ბალანსზე გადაეცა აუქციონზე შეძენილი ქონების კუთვნილი 6-დან 333,33 ლარის ღირებულების 5 წილი.

მოსარჩელეებმა მოითხოვეს 1998 წლის 6 მარტის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ყოფილ ავტოსადგომის ტერიტორიაზე შემოვლებულ მავთულბადიან ღობეზე, ამავე ტერიტორიაზე მოწყობილ განათებაზე, მიწისქვეშა კომუნიკაციებსა და არასაცხოვრებელ 13 კვ.მ. ფართზე თანამესაკუთრედ ცნობა, შპს “კ.”-სთან ერთად თანაბარი 1/6-1/6 წილით.

შპს “კ.”-მ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1994 წელს ქალაქის მერიამ შპს “კ.”-ს იჯარით გადასცა სადავო ფართი უნებართვოდ აგებულ 13 კვ.მ. ფართის ნაგებობასთან ერთად მინი ბაზრის მოსაწყობად, რომელიც აუქციონის მეშვეობით შეისყიდა შპს “კ.”-ს დირექტორმა.

იჯარით აღებული მიწის ნაკვეთის კეთილმოწყობისა და კომერციული საქმიანობის წარმართვის მიზნით შპს “კ.”-სა და შპს “ნ.-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება ერთობლივი საქმიანობის შესახებ, რომლის ვადაც განისაზღვრა 1999 წლის 15 ივნისამდე.

1998 წელს შპს “კ.”-მ შენობის 13 კვ.მ. ფართიდან 11 კვ.მ. მიყიდა შპს “ნ.-ს”. მითითებულ საზოგადოებებს შორის დადებული ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების შესაბამისად შპს “კ.”-ს მიერ იჯარით აღებულ მიწაზე შპს “ნ.-ს” რაიმე პრეტენზია არ ექნებოდა.

იმის გამო, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გავიდა, ხოლო შპს “ნ.-მ” ახალი ხელშეკრულების დადებაზე უარი განაცხადა, შპს “კ.”-მ მოითხოვა იჯარით გამოყოფილი ტერიტორიიდან მისი გასახლება. შპს “ნ.-მ” შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა “კ.”-სგან გარკვეული თანხის ანაზღაურება და ქონებიდან რეალური წილის გამოყოფა. სასამართლომ არც ძირითადი და არც შეგებებული სარჩელი არ დააკმაყოფილა. გადაწყვეტილება შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში კანონიერ ძალაში შევიდა იმის გამო, რომ იგი შპს “ნ.-ს” არ გაუსაჩივრებია, ხოლო იჯარით აღებული მიწიდან გასახლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ამ საქმეზე სარჩელის განხილვა არ დასრულებულა.

მას მიაჩნია, რომ 1998 წლის 6 მარტის ხელშეკრულება არასაცხოვრებელი ფართის გაყიდვის შესახებ დადებულია კანონის შესაბამისად და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს. ასევე, უსაფუძვლოდ მიაჩნია აუქციონზე შეძენილი ქონების თანამესაკუთრედ მოსარჩელეთა ცნობის მოთხოვნაც, რადგან გასხვისებული შენობის თანამესაკუთრე არ შეიძლება იყვნენ მისი ყოფილი მესაკუთრეები, ხოლო ღობე, განათება და მიწისქვეშა კომუნიკაციები არ არის უძრავი ქონება და მათზე დავა ხანდაზმულია.

ასევე ხანდაზმულია 1998 წლის 6 მარტის ხელშეკრულებაზე სარჩელის შეტანაც.

გარდა ამისა, მოსარჩელეები სასამართლოს მიმართავენ იგივე მოთხოვნით, რაც შეგებებულ სარჩელში ჰქონდათ დაყენებული და რომლის დაკმაყოფილებაზეც სასამართლომ უარი უთხრა.

2001 წლის 20 ივნისს შპს “ნ.-მ”, როგორც მესამე პირმა, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მოპასუხეების: შ. გ-შვილის, ლ. ჩ-ავას, გ. ჟ-ტის, გ. უ-შვილის, ე. რ-შვილის და შპს “კ.”-ს წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სასამართლოს.

მოსარჩელემ მიუთითა, რომ შპს “ნობათი” დაფუძნებულია 1996 წლის 13 ივნისს ამ სარჩელში მითითებული მოპასუხეების მიერ. მან მესამე პირის სარჩელში დააყენა იგივე მოთხოვნა, იგივე საფუძვლით, რაც დაყენებული ჰქონდა 2001 წლის 16 მაისს შეტანილ სარჩელში იმ განსხვავებით, რომ სადავო ქონებაზე თანამესაკუთრდ შპს “ნ.-ის” ცნობა მოითხოვა. ამასთან, არ მოუთხოვია 1998 წლის 6 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება.

შპს “კ.”-მ მესამე პირის სარჩელი იმავე საფუძვლით არ ცნო.

სასამართლო მთავარ სხდომაზე მოსარჩელეებმა: შ. გ-შვილმა, ლ. ჩ-ავამ, გ. ჟ-ტმა, გ. უ-შვილმა და ე. გ-შვილმა უარი განაცხადეს თავიანთ სარჩელზე და საქმე წარმოებით იქნა შეწყვეტილი მათი სარჩელის ნაწილში.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილებით მესამე პირის დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა. შპს “ნ.-ი” ცნობილ იქნა სადავო ღობეზე, განათებაზე და მიწისქვეშა კომუნიკაციებზე თანამესაკუთრედ შპს “კ.”-სთან ერთად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 20 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა შპს “კ.”-ს სააპელაციო საჩივარი, გაუქმდა ამ საქმეზე რაიონული სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მესამე პირის სარჩელი.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ “მარკეტის” დირექციის 1995 წლის 16 დეკემბრის ¹6 სხდომის ოქმით დადგინდა, რომ თბილისში, ... განთავსებული საქართველოს ავტომოყვარულთა საზოგადოების ყოფილი სადღეღამისო ავტოსადგომის ტერიტორიაზე არსებული ძირითადი საშუალების აუქციონში მონაწილეობა უნდა მიეღო შპს “კ.”-ს წარმომადგენელს, რომელსაც შესყიდვის შემდეგ ქონების 5/6 ნაწილი უნდა გადაეცა “მარკეტის” ხუთი წევრისათვის.

1995 წლის 17 დეკემბრის აქტით ავტოსადგომი 4 000 ლარად შეისყიდა შპს “კ.”-მ, რომელსაც საჯარო ვაჭრობაზე წარმოადგენდა ტ. ჩ-ძე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 1995 წლის 17 დეკემბრის აუქციონზე შპს “კ.”-ს წარმომადგენელს შეძენილი ჰქონდა მხოლოდ 13 კვ.მ. არასაცხოვრებელი ფართი და ნასყიდობის საგანი არ ყოფილა ღობე, განათება და მიწისქვეშა კომუნიკაციები.

1998 წლის 6 მარტს ტ. ჩ-ძემ ფიზიკურ პირებს: შ. გ-შვილს, გ. ჟ-ტს, ლ. ჩ-ავას, გ. უ-შვილს და ე. რ-შვილს მიჰყიდა მის მიერ ნაყიდი არასაცხოვრებელი სადგომი. მიწის ნაკვეთი, ღობე, განათება და მიწისქვეშა კომუნიკაციები, რომელიც მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა, ნასყიდობის საგანი არ ყოფილა. ბაზრის ტერიტორია თბილისის მერიასთან 1994 წლის 15 იანვარს დადებული ხელშეკრულებით შპს “კ.”-ს იჯარით ჰქონდა გადაცემული.

ამდენად, დადგენილი იყო რა, რომ შპს “კ.” არ წარმოადგენდა სადავო საგნების მესაკუთრეს, შპს “ნ.-ის” მოთხოვნა, შპს “კ.”-სთან ერთად თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ, უსაფუძვლო იყო, რადგან საქმეში წარმოდგენილი ცნობა, რომლის მიხედვითაც ... მდებარე ¹3 სადღეღამისო ა/სადგომს ერიცხებოდა ტერიტორია შემოვლებული მავთულბადით, მოწყობილი განათებით და მიწისქვეშა კომუნიკაციებით, ღირებული 3657,60 ლარად, ასევე, სამორიგეო ჯიხური, ღირებული 320 ლარად, ვერ გამოდგებოდა იმის მტკიცებად, რომ შპს “კ.”-ს პრეზიდენტმა ტ. ჩ-ძემ შეიძინა ზემოთაღნიშნული ნივთები, ვინაიდან შეძენილ იქნა მხოლოდ დაყადაღებული ავტოსადგომი ღირებული 4 000 ლარად და არა ჩამოთვლილი ნივთები.

2001 წლის 29 ოქტომბერს შპს “ნ.-მ” საკასაციო საჩივრით მიმართა საკასაციო სასამართლოს.

კასატორმა მოითხოვა ამ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლით:

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმ ნაწილში, რომ ქ. თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს აღმასრულებლის მიერ 1995 წლის 17 დეკემბერს ჩატარებულ აუქციონზე შპს “კ.”-ს დირექტორს სამორიგეო ჯიხურის გარდა სხვა არაფერი შეუძენია, სინამდვილეს არ შეეფერება, რადგან სარჩელზე დართულ, 1995 წლის 17 დეკემბრით დათარიღებული ქ. თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს აღმასრულებლის მიერ შედგენილ აქტში მითითებულია, რომ “საქართველოს ავტომოყვარულთა ფედერაციის” ბალანსზე რიცხული და გლდანის რაიონის სასამართლოს მიერ 1994 წლის 15 ნოემბერს დაყადაღებული ¹3 ავტოსადგომი გაიყიდა 4 000 ლარად, ხოლო სარჩელზე დართული ავტომოყვარულთა ფედერაციის მთავარი სამმართველოს მიერ გაცემული ცნობით ¹3 სადღეღამისო ავტოსადგომის ბალანსზე ირიცხებოდა მავთულბადიანი ღობე, განათების მოწყობილობა, მიწისქვეშა კომუნიკაციები და სამორიგეო ჯიხური. კასატორს მიაჩნია, რომ შპს “კ.”-მ აუქციონზე ჯიხურთან ერთად შეისყიდა ღობე, განათება და მიწისქვეშა კომუნიკაციებიც, რომლებიც მის საკუთრებას წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე, არასწორად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მითითებულ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით უარის თქმის შესახებ იმ მოტივით, რომ თითქოს ღობე, განათება და მიწისქვეშა კომუნიკაციები არ წარმოადგენს მოპასუხის საკუთრებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფაგლებში გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებანი და მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე დაბრუნდეს ხელახლა განხილვისათვის შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ სადავო მავთულბადის ღობე და გარე განათება, რომელიც მიწასთან დაკავშირებულია დროებით სარგებლობისათვის, არ წარმოადგენს მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილს და მოძრავ ნივთთა კატეგორიას მიეკუთვნება, ხოლო სადავო მიწისქვეშა კომუნიკაციები მიეკუთვნებოდა მიწის არსებით შემადგენელ ნაწილს, ამიტომ იგი შპს “კ.”-ს საკუთრებად ვერ ჩაითვლებოდა, რადგან მიწა, რომლის არსებით შემადგენელ ნაწილსაც იგი წარმოადგენს, არ ეკუთვნოდა შპს “კ.”-ს.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ სადავო ნაგებობები შპს “კ.”-ს არ შეუსყიდია.

აქედან გამომდინარე, როგორც პირველ ისე, მეორე შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად მოცემულ საქმეზე მოპასუხე შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ ის პირი, ვის საკუთრებასაც წარმოადგენდა სადავო ქონება, ანუ მიწის მესაკუთრე. მიწის მესაკუთრე კი სახელმწიფოა, რომელიც საქმეში არ მონაწილეობდა მოპასუხის სახით.

სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

მოცემულ საქმეზე, როცა სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ქონება არ წარმოადგენდა შპს “კ.”-ს საკუთრებას, მას მოსარჩელისათვის უნდა შეეთავაზებინა საქმეში სათანადო მოპასუხედ სადავო ქონების მესაკუთრის ჩაბმა. თუკი მოსარჩელე უარს იტყოდა არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, მხოლოდ ამის შემდეგ იყო უფლებამოსილი სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის საფუძველზე, უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტის დროს არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის მოთხოვნა საქმეში სათანადო მხარის ჩაბმის შესახებ, მაშინ, როცა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 222-ე მუხლის შესაბამისად სასამართლოს უფლება ჰქონდა მხარეებისათვის მიეცა ისეთი შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობდა საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, ანუ დაეზუსტებინა საქმეში სათანადო მოპასუხის ჩაბმის საკითხი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე არ გადაწყვიტა რა საქმეში სადავო ქონების მესაკუთრის, ანუ სათანადო მოპასუხის ჩაბმის საკითხი, მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად უნდა გადაწყვიტოს საქმეში სათანადო მოპასუხის ჩაბმის საკითხი. ამასთან, უნდა დაადგინოს მის მიერ მოძრავ ნივთებად მიჩნეული მავთულბადის ღობის და განათების მესაკუთრე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 20 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შესაბამის პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.