გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1164-01 19 აპრილი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია, თ. კობახიძე

დავის საგანი: ანდერძის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

გ. ა-ძემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა 1994 წელს ე. ა-ძის მიერ ს. ა-ძის სახელზე შედგენილი ანდერძის ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლით: ე. ა-ძე იყო მისი და, იგი გარდაიცვალა 1996 წელს. მას საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა თბილისში, ... მდებარე სახლი. ამ სახლში ცხოვრობდა ასევე მათი ძმა კ. ა-ძე, რომელსაც ჰყავდა მეუღლე მ. გ-ძე და მცირეწლოვანი შვილი ს. ა-ძე. კ. ა-ძე გარდაიცვალა 1992 წელს, ხოლო 1999 წელს მისი მეუღლე მ. გ-ძე. მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის აპრილის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ს. ჟ-ტის სარჩელი, გაუქმდა შვილად აყვანა და ს. ჟ-ტი აღიარებულ იქნა მცირეწლოვან ს. ა-ძის დედად. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ 1994 წელს ე. ა-ძემ დაწერა ანდერძი, რომლითაც მთელი თავისი ქონება უანდერძა ს. ა-ძეს. ე. ა-ძე იყო უსინათლო და, შესაბამისად, თვითონ ანდერძზე ხელს ვერ მოაწერდა. ამდენად, დარღვეულია ანდერძის შედგენის კანონით გათვალისწინებული წესი. გარდა ამისა, ე. ა-ძე ანდერძის შედგენის დროს იყო ქმედუუნარო.

სასამართლო სხდომაზე მოპასუხე ს. ა-ძის წარმომადგენელმა ს. ჟ-ტმა სარჩელი არ ცნო. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. ა-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: ე. ა-ძის ავადმყოფობის ისტორიების, მოწმეების, მკურნალი ექიმების დაკითხვის და სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ არ დასტურდება ის გარემოებები, რასაც მოსარჩელე საფუძვლად უდებდა თავის სარჩელს.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა გ. ა-ძემ. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით გ. ა-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ განჩინება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ანდერძის შედგენის დროს ე. ა-ძე არ იყო უსინათლო და შეეძლო ანდერძზე ხელის მოწერა, ასევე ანდერძის შედგენის მომენტისათვის ქმედუნარიანი იყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის განჩინებაზე გ. ა-ძემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც ითხოვს განჩინების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლით:

საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად ე. ა-ძე დამოუკიდებლად ვერ იმოძრავებდა, რადგან მარჯვენა თვალით შეეძლო მხოლოდ სინათლის აღქმა, დღე-ღამის გარჩევა, ხოლო მარცხენა თვალით ხედავდა მხოლოდ აჩრდილს. ასეთივე ჩვენება მისცა ექსპერტმა აკადემიკოსმა ბ-ძემ სასამართლოზე დაკითხვის დროს. მან აღნიშნა, რომ ე. ა-ძეს არათუ სათვალით, არამედ სპეციალური ხელსაწყოების, მათ შორის გამადიდებელი შუშის, გამოყენებითაც ტექსტის წაკითხვა არ შეეძლო. ამის მიუხედავად, სასამართლომ არ გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნა და ჩათვალა, რომ ე. ა-ძეს ანდერძის შედგენის დროს ჰქონდა მხედველობა და ამას საფუძვლად დაუდო ექსპერტის პასუხი მოსამართლის შეკითხვაზე, რომ ერთ წელიწადში შეიძლებოდა მხედველობის გაუმჯობესება.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეში წარმოდგენილია სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტ მ. ნ-შვილის მიერ გაცემული სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად ე. ა-ძის მხედველობის მდგომარეობა იძლეოდა საშუალებას, დაესკვნათ, რომ 1994 წლის 4 თებერვლისათვის მას შეეძლო დამოუკიდებლად წაეკითხა და ხელი მოეწერა ანდერძზე, ასევე სწორად აღექვა და გაეანალიზებინა ანდერძის შედგენის დროს მისი შინაარსი და მნიშვნელობა. სააპელაციო სასამართლოში, მოსარჩელე გ. ა-ძის შუამდგომლობით, დაინიშნა განმეორებითი სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა, რომლის ჩატარება დაევალა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის ცენტრს. აღნიშნული ექსპერტიზის 2001 წლის 13 მარტის დასკვნის თანახმად, რომელსაც ხელს აწერს ოთხი სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტი, არსებული სამედიცინო საბუთებით უცნობია ე. ა-ძის ჯანმრთელობის მდგომარეობა 1993-1994 წლებში და ექსპერტიზას არ შეუძლია იმის დადგენა 1994 წლის 4 თებერვალს შეეძლო ე. ა-ძეს თუ არა გონებრივი და ფიზიკური მდგომარეობით ობიექტურად აღექვა ანდერძის შინაარსი და მისი მნიშვნელობა. რაც შეეხება მხედველობას, ექსპერტიზის დასკვნით 1994 წლის 4 თებერვლისათვის ე. ა-ძეს არ ექნებოდა საშუალება, დამოუკიდებლად წაეკითხა ტექსტი-ანდერძი. სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვის დროს დაიკითხა ექსპერტი-სპეციალისტი, ოფთალმოლოგიური ცენტრის დირექტორი, აკადემიკოსი ბ-ძე, რომელმაც განმარტა, რომ ე. ა-ძე თვალის დაავადებების და ოპერაციების გამო დამოუკიდებლად ვერ იმოძრავებდა, რადგან მარჯვენა თვალით შეეძლო მხოლოდ სინათლის აღქმა, დღე-ღამის გარჩევა, ხოლო მარცხენა თვალით ხედავდა მხოლოდ აჩრდილს, მას არც სათვალით და არც სპეციალური ხელსაწყოების დახმარებით არ შეეძლო ტექსტის წაკითხვა.

მიუხედავად განმეორებითი სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის ზემოხსენებული დასკვნისა და აკადემიკოს ი. ბ-ძის სასამართლო სხდომაზე მიცემული განმარტებებისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა განმეორებითი ექსპერტიზის მოსაზრება და დაეყრდნო ვარაუდს, რომ ოპერაციის ერთი წლის შემდეგ შესაძლებელი იყო, მხედველობა გაუმჯობესებულიყო. ასეთ დასკვნას სააპელაციო სასამართლო აკეთებს აკადემიკოს ი. ბ-ძის პასუხით მოსამართლის შეკითხვაზე, რომ შესაძლებელია ოპერაციიდან ერთი წლის შემდეგ მხედველობა გაუმჯობესებულიყო და ამ ფაქტთან დაკავშირებით გაიზიარა ასევე მოწმე მ. ჩ-შვილის ჩვენება. მოწმე მ. ჩ-შვილი არის მთაწმინდის რაიონის განათლების განყოფილებასთან არსებული სამეურვეო-სამზრუნველო საბჭოს მდივანი და მან პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხვის დროს განმარტა, რომ 1992-97 წლებში ე. ა-ძე იყო არასრულწლოვან ს. ა-ძის მეურვე და მართალია, ცნობილი მოვლენების შემდგომ განადგურებულია საბუთები, მათ შორის მეურვედ დასანიშნი პირის ჯანმრთელობის ცნობაც, მაგრამ ყოველწლიურად მოწმდებოდა ბავშვის საყოფაცხოვრებო პირობები და თუ დადგინდებოდა, რომ მეურვე ვერ ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს, მას ჩამოერთმეოდა მეურვეობა.

სააპელაციო სასამართლო განჩინებაში მიუთითებს, რომ: “აღნიშნული მოწმის ჩვენების გათვალისწინებით სააპელაციო პალატა ასკვნის, რომ ე. ა-ძე სამეურვეო პერიოდში, ანუ ანდერძის შედგენის მომენტისათვის, არ იყო უსინათლო და ქმედუუნარო; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოქმედი წესების შესაბამისად მას ჩამოერთმეოდა ბავშვის მეურვის უფლებები”.

პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის ამ მოსაზრებას, რადგან, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ე. ა-ძე მცირეწლოვან ს. ა-ძის მეურვე იყო 1992-97 წლებში. ამ პერიოდში, 1992-1993 წლებში, ავადმყოფობის ისტორიების და სპეციალისტ ოფთალმოლოგის აკადემიკოს ი. ბ-ძის განმარტებით, ე. ა-ძემ არაერთხელ გაიკეთა თვალის ოპერაცია და მას პრაქტიკულად მხედველობა არ ჰქონდა, ხოლო 1994 წლისათვის შეიძლებოდა მხედველობა გაუმჯობესებულიყო. ამდენად, ის, რომ 1992-93 წლებში ე. ა-ძე არ იყო ჯანმრთელი, დასტურდება ექსპერტის დასკვნით და სპეციალისტის დაკითხვით. სააპელაციო სასამართლომ კი თავის განჩინებაში არ მიუთითა, თუ რა მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დაასკვნა, რომ ე. ა-ძე ამ პერიოდში ჯანმრთელი იყო, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 პუნქტის მოთხოვნა, რომ სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა აღნიშნოს მტკიცებულებანი, რომელსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საქმის რაიონულ სასამართლოში განხილვის დროს მოსარჩელე აყენებდა შუამდგომლობას გრაფიკული ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ იმის გასარკვევად, ანდერძზე არსებული ხელმოწერა ეკუთვნოდა თუ არა ე. ა-ძეს. სასამართლომ შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა იმის გამო, რომ გრაფიკული ექსპერტიზისათვის წარმოდგენილი თავისუფალი ნიმუშები არ არის სარწმუნო და უტყუარი და გაურკვეველია, ისინი ნამდვილად შესრულებულია თუ არა ე. ა-ძის მიერ.

პალატა თვლის, რომ იმ ვითარებაში, როცა სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ აწ გარდაცვლილ ე. ა-ძეს თავისი ჯანმრთელობის მდგომარეობით შეეძლო ანდერძზე შეესრულებინა ხელმოწერა და წაეკითხა ანდერძის ტექსტი, გრაფიკული ექსპერტიზის დანიშვნასა და ჩატარების საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა, ამიტომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 163-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს უფლება ჰქონდა თავისი ინიციატივით დაენიშნა გრაფიკული ექსპერტიზა, რაც არ გააკეთა, ხოლო ის გარემოება, რომ მხარემ არ წარმოადგინა შესადარებელი ნიმუშები, არ შეიძლება ჩაითვალოს ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმის საფუძვლად, რადგან სასამართლოს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის თანახმად, შეეძლო მოსარჩელისათვის მოეთხოვა დამატებითი მტკიცებულების სახით წარმოედგინა ე. ა-ძის ხელმოწერის ნიმუშები შესრულებული საპენსიო უწყისებზე ან სხვა ოფიციალურ დოკუმენტებში.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოში ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის დროს დარღვეულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები, რაც განჩინების გაუქმების საფუძველია. საქმის ხელახლა განხილვის დროს სასამართლომ მხარეს უნდა შესთავაზოს წარმოადგინოს გრაფიკული ექსპერტიზისათვის საჭირო დამატებითი მტკიცებულებანი, ასეთი მტკიცებულებების მოპოვების შემთხვევაში დანიშნოს გრაფიკული ექსპერტიზა, ხოლო ექსპეპტიზის დასკვნებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ობიექტური შეფასების შედეგად მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გ. ა-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 1 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.