¹ 3კ/1184-01 18 იანვარი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

მ. გოგიშვილი,რ. ნადირიანი

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

სასამართლოს სარჩელით მიმართა შპს “უ.-მ”. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ შპს “უ.-ს” საქმიანობის საგანს წარმოადგენს ალკოჰოლიანი და უალკოჰოლო სასმელების წარმოება და რეალიზაცია. ერთ-ერთი ბანკი, რომელთანაც შპს “უ.-ა” თანამშრომლობს, არის სს “ს.-ი”.

შპს “უ.-მ” 2000 წლის 8 დეკემბერს ბულგარეთში ფირმა “დ.-სათვის” თანხის გადარიცხვის მიზნით, ¹60 საგადასახადო დავალების თანხლებით ბანკში შეიტანა 8000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური თანხა ლარებში. მიუხედავად იმისა, რომ ბანკის მუშაკები მანამდე ინფორმირებულნი იყვნენ გადარიცხვის მნიშვნელობის თაობაზე, ბანკმა უსაფუძვლოდ უარი განაცხადა მითითებული საგადასახადო დავალების მიღებაზე, აღსრულებასა და მიღებული თანხის უკან დაბრუნებაზე.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2000 წლის 10 ნოემბერს შპს “ბ.-სთან” გაფორმდა შპს “უ.-სთვის” ...-ის წყლის ჩამოსხმის ხელშეკრულება, ხოლო 2000 წლის 24 ნოემბერს ქ. მოსკოვში შპს “უ.-სა” და შპს ,,ა.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო წინასწარი გადახდის წესით ამ უკანასკნელისათვის 8 მილიონი ბოთლი მინერალური წყლის “...-ის” ეტაპობრივი მიწოდება. შპს “ა.-სთან” დადებულ ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულია შპს “უ.-ს” ვალდებულებები ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით. 2000 წლის 27 ნოემბერს ბულგარეთში დაიდო ხელშეკრულება ფირმა “დ.-სთან”, რომლის თანახმად თანხის გადარიცხვის შესახებ შეტყობინების გაგზავნის შემდეგ “დ.-ა” კისრულობდა ვალდებულებას, გადმოეტვირთა პროდუქცია (ბოთლები) 10 დღის ვადაში. ბანკის უკანონო ქმედებამ ჩაშალა შპს “უ.-ს” მიერ წამოწყებული მინერალური წყლის “...-ის” ჩამოსხმა-რეალიზაცია.

შპს “დ.-სათვის” გადასარიცხი თანხის აკუმულაცია და გადარიცხვა შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 2000 წლის 11 დეკემბერს სხვა საბანკო დაწესებულების მეშვეობით, რამაც გამოიწვია ფირმა “დ.-ს” მხრიდან ვადების გადაწევა.

აღნიშნულის გამო შპს “უ.-მ" ვერ შეძლო შპს “ა.-სათვის" პროდუქციის მისაწოდებლად მზადყოფნის შესახებ წინასწარი შეტყობინების ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში გაგზავნა და, შესაბამისად, პროდუქციის პირველი პარტიის 2000 წლის 25 დეკემბრამდე მიწოდება, რასაც მოჰყვა შპს “ა.-ს” მიერ მართლზომიერი პრეტენზიის წამოყენება.

შპს “ა.-მ” ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის საფუძველზე მოითხოვა პირგასამტეხლოს გადახდა 160000 აშშ დოლარის ოდენობით.

მოპასუხის უკანონო ქმედებამ გამოიწვია მოსარჩელის შემოსავლის დაკარგვა, რაც შეადგენს 64 000 დოლარს.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ სახეზეა ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული ყველა პირობა – ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მიზეზობრივი კავშირი, ზიანის მიმყენებლის ბრალი, რის გამოც მოპასუხე მხარეს სრულად უნდა დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ მისი ბრალეული მოქმედებით გამოწვეული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 214 ათასი აშშ დოლარის ოდენობით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან განმარტა, რომ 2000 წლის 9 დეკემბრისათვის მოსარჩელეს, 2000 წლის 12 ოქტომბერს გაფორმებული ¹... საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხისათვის უნდა გადაეხადა მხოლოდ პროცენტი 2444 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო 2000 წლის 24 მარტს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 15222 აშშ დოლარი, საიდანაც 15000 აშშ დოლარი იყო ძირითადი თანხა. 2000 წლის 8 დეკემბრისათვის მოსარჩელეს ანგარიშზე ჰქონდა 9861 ლარი და 3000 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხა სავსებით საკმარისი იყო როგორც ერთი, ისე მეორე საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროცენტის დასაფარავად, მაგრამ არასაკმარისი იყო 24.03.2000 ¹... საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 15000 აშშ დოლარის დასაფარავად. 2000 წლის 8 დეკემბერს მოსარჩელის მიერ ბანკში შეტანილ იქნა 20 000 ლარი და 2000 წლის 11 დეკემბრისათვის შპს “უ.-ს” ანგარიშზე 15043 აშშ დოლარმა მოიყარა თავი. აქედან 2444 აშშ დოლარი მიმართულ იქნა 2000 წლის 12 ოქტომბერს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულებით წარმოშობილი პროცენტის დასაფარავად, ხოლო დარჩენილი თანხა _ 12425 აშშ დოლარი _ მოხმარდა 2000 წლის 24 მარტის საკრედიტო ხელშეკრულებით წარმოშობილ საპროცენტო და ძირითადი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, თუმცა ეს თანხა ძირითადი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად არ აღმოჩნდა საკმარისი და შპს “უ.-ს” ბანკისადმი ვადაგადაცილებულ დავალიანებად ჩაეთვალა 2574 აშშ დოლარი. 2000 წლის 12 დეკემბერს აღნიშნულის თაობაზე ბანკმა მოსარჩელეს წერილობით აცნობა და მოსთხოვა 5 დღის ვადაში დავალიანებისა და პირგასამტეხლოს გადახდა. მოსარჩელემ იმავე წლის 18 დეკემბერს გადაიხადა აღნიშნული თანხა და მასზე დარიცხული ჯარიმა _ 35.00 აშშ დოლარი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს კოლეგიის 2001 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებით შპს “უ.-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს, სს “ს.-ს”, შპს “უ.-ს” სასარგებლოდ დაეკისრა 160 000 აშშ დოლარის შესაბამისი თანხის გადახდა ლარებში. Aასევე, სს “ს.-ს” დაეკისრა შპს “უ.-ს” სასარგებლოდ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების გადახდა 10 000 ლარის ოდენობით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 20 ივლისის განჩინებით აღნიშნული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. Pპალატამ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 415-ე, 412-ე მუხლების მოთხოვნები კოლეგიის მიერ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას გათვალისწინებული არ იყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს ,,უ.-ს” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. Mმოპასუხე ,,ს.-ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 188000 აშშ დოლარისა და წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების _ 15566 ლარის გადახდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საბანკო მომსახურების ხელშეკრულება.Dდადგენილია, რომ შპს ,,უ.-მ” 2000 წლის 8 დეკემბერს ,,ს.-ში” წარადგინა საგადასახადო დავალება, ბულგარეთში ფირმა ,,დ.-სთვის” 8000 აშშ დოლარის გადარიცხვის შესახებ, შესაბამისი რაოდენობის ლართან ერთად. Bბანკმა არ მიიღო და არ შეასრულა აღნიშნული დავალება, შეტანილი თანხა კი ჩარიცხა ბანკში არსებულ შპს ,,უ.-ს” ანგარიშზე.

დადგენილია, რომ შეტანილი თანხა წარმოადგენდა ბოთლების ღირებულებას, რომელიც მიმართული იყო შპს ,,უ.-ს” და ბულგარულ ფირმა ,,დ.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობის შესასრულებლად. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად მოსარჩელის ვალდებულება შესრულებულად ითვლებოდა მისი მომსახურე ბანკის მიერ საგადასახადო დავალების შესასრულებლად მიღების მომენტიდან.

დადგენილია ასევე, რომ ბანკის მიერ საგადასახადო დავალების შესასრულებულად თანხის მიღების შემდეგ, ფირმა “დ.-სათვის” შეტყობინების გაგზავნიდან, “დ.-ს" წარმოეშობოდა შპს “უ.-სათვის” პროდუქციის მიწოდების ვალდებულება 10 დღის განმავლობაში. დადგენილია, რომ ფირმა “დ.-მ” ვერ შეძლო 2000 წლის 20 დეკემბერზე ადრე პროდუქციის გამოგზავნა, რადგან, თავის მხრივ, შპს “უ.-მ” 2000 წლის 8 დეკემბერს ვერ აცნობა მას საბანკო გადარიცხვის შესახებ.

თავის მხრივ, შპს “უ.-სა” და ფირმა “დ.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულების ჯეროვნად შესრულებაზე იყო დამოკიდებული შპს “უ.-ს” და შპს “ა.-ს” შორის 2000 წლის 24 ნოემბერს დადებული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება. დადგენილია, რომ ამ ხელშეკრულების მიხედვით შპს “უ.-ს” წარმოეშვა ვალდებულება _ ყოველი თვის 24 რიცხვამდე პროდუქციის მიუწოდებლობის შემთხვევაში პირგასამტეხლოს _ 160.000 აშშ დოლარის _ გადახდის შესახებ. აღნიშნული ვალდებულება დადასტურებულია ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 26 ივნისის გადახდის ბრძანებით, რომლის მიხედვითაც, დაკმაყოფილდა შპს “ა.-ს” მოთხოვნა და გამარტივებული წარმოების წესით შპს “უ.-ს” დაეკისრა პირგასამტეხლოს სახით 160.000 აშშ დოლარის გადახდა.

კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სახეზეა ზიანის ანაზღაურებისათვის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ყველა სამართლებრივი პირობა: ზიანი, მართლწინააღმდეგობა, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ზიანის მიმყენებლის ბრალი.

კოლეგიის აზრით, სავარაუდო უნდა იყოს საერთოდ ზიანი და არაა აუცილებელი ეს მოთხოვნა გავრცელდეს ზიანის სიდიდეზე, რომელიც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შეიძლება დადგინდეს.

კოლეგიას მიაჩნია, რომ ბანკს უფლება არ ჰქონდა, არ შეესრულებინა საგადასახადო დავალება იმ საფუძვლით, რომ კლიენტს აქვს ან შეიძლება წარმოეშვას დავალება ბანკთან არსებული საკრედიტო სახელშეკრულებო ურთიერთობის საფუძველზე.

კოლეგიამ დაადგინა, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო, რომ ამ გადარიცხვით შპს “უ.-ა” აწარმოებდა ანგარიშსწორებას პროდუქციის შესყიდვის მიზნით ფირმა “დ.-სთან”. თუ რა შედეგი მოჰყვებოდა ბანკის მიერ კლიენტის დავალების არასათანადოდ შესრულებას, მოპასუხისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო.

კოლეგიამ დაადგინა, რომ მოპასუხის მიერ 2000 წლის 8 დეკემბრის საგადასახადო დავალების შესრულებასა და ბანკში შეტანილი ფულის უკან დაბრუნებაზე უარის თქმის, შემდეგ მოსარჩელემ ორი დღის განმავლობაში მოახერხა დამატებითი ფულადი სახსრების აკუმულაცია და 2000 წლის 11 დეკემბერს სხვა საბანკო დაწესებულების მეშვეობით გადაურიცხა იგი ფირმა “დ.-ს”.

კოლეგიას მიაჩნია, რომ ასეთი მოქმედებით მოსარჩელე შეეცადა თავიდან აეცილებინა ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობა და მათი შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანი.

კოლეგია განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის გამოყენებით ვერ შეაფასებდა შპს “უ.-სა” და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლოს შეუსაბამობასა და მის თანაფარდობას სავარაუდო ზიანთან, რადგან თვლის, რომ მოსარჩელესა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულების პირობების განხილვით გასცდებოდა სარჩელის განხილვის ფარგლებს.

კოლეგიამ მოპასუხეს დააკისრა, აგრეთვე, მიუღებელი შემოსავალი _ 28000 აშშ დოლარი _ რომელიც შეიძლება დამდგარიყო სამოქალაქო ბრუნვის განვითარების შედეგად.

გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “ს.-მა”.

კასატორს სასამართლოს გადაწყვეტილება მიაჩნია უკანონოდ შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ, მართალია, დაადგინა ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის წერილობითი ხელშეკრულება არ დადებულა, მაგრამ თავის გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ არც ერთი საკანონმდებლო ნორმა იმპერატიულად არ მიუთითებს ბანკსა და კლიენტს შორის საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულების წერილობითი ფორმის სავალდებულობაზე. ¼

კასატორის განმარტებით, საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 1999 წლის 2 სექტემბერის ¹222 ბრძანების მე-4 მუხლში მითითებულია დანართ ¹1-ზე, რომელიც ერთვის ამ ბრძანებას და რომელშიც მოცემულია საბანკო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების ნიმუში. საბანკო მომსახურების შესახებ წერილობითი ხელშეკრულების ნიმუში ასევე ერთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 1999 წლის 2 სექტემბრის ¹220 ბრძანებასაც, რომლის 1.4 მუხლის მიხედვით: “ბანკები ანგარიშებიდან საანგარიშსწორებო ოპერაციებს აწარმოებენ საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე”. ასეთი ხელშეკრულების სახედ კი 1.4 მუხლი მიუთითებს დანართ ¹1-ზე, რომელიც, როგორც უკვე აღინიშნა, წარმოადგენს საბანკო მომსახურების შესახებ წერილობითი ხელშეკრულების ნიმუშს.

კასატორის განმარტებით, ის ურთიერთობანი, რომლებიც სასამართლომ ზეპირ ხელშეკრულებად მიიჩნია, სამოქალაქო კოდექსის 59.1 მუხლიდან გამომდინარე, სხვა არაფერია, თუ არა კანონით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული ბათილი გარიგება.

კასატორის მითითებით, მოსარჩელემ საგადასახადო დავალება ბანკში არა საოპერაციო დღის, არამედ სამუშაო დღის დამთავრების შემდეგ წარადგინა და ასეთ შემთხვევაში ბანკი ვალდებული არ იყო მიეღო საგადასახადო დავალება. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეუფარდა წარმოშობილ ურთიერთობებს საქართველოს ეროვნული ბანკის 1999 წლის 2 სექტემბრის ¹220 ბრძანების 2.4 მუხლი, რომელიც საოპერაციო დღის დამთავრების შემდეგ შემოსული საბუთების მიღების წესს ითვალისწინებს, მაშინ, როცა მოცემულ შემთხვევაში ბანკში საგადასახადო დავალება სამუშაო დღის დამთავრების შემდეგ იქნა წარმოდგენილი.

კასატორის აზრით, კოლეგიამ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 101-102-ე მუხლები. მან სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა მოპასუხის ის მოსაზრება, რომ მოსარჩელის მიერ ბანკისათვის 2000 წლის 18 დეკემბერს კრედიტის გადაუხდელი ნაწილის დაფარვა და პირგასამტეხლოს გადახდა უნდა შეფასებულიყო როგორც შპს “უ.-ს” თანხმობა ბანკის ქმედების მიმართ. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ასევე ის გარამოებაც, რომ შპს “უ.-ს” აღარ ჰქონდა უფლება, ედავა ბანკის წინაშე მიყენებული ზიანის შესახებ, რამეთუ 2000 წლის 11 დეკემბერს მოსარჩელის სახსრების კრედიტის დასაფარავად მიქცევით შპს “უ.-ს” შეუმცირდა საკრედიტო დავალიანება, ხოლო ამ უკანასკნელმა ეს შემცირება მიიღო.

კასატორის აზრით, კოლეგიამ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლი, რომლის თანახმად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, სასამართლო კოლეგიამ სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის საფუძველზე არ დაადგინა ის, რომ ზიანი (თუ იგი არსებობდა) არ ყოფილა მოპასუხის მოქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი და ზიანი 159071 აშშ დოლარის ფარგლებში გამოწვეული იყო მოსარჩელის მოქმედებით, რის გამოც სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლი.

კასატორის აზრით, უკანონოა სასამართლო კოლეგიის მიერ სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის გამოყენებაზე უარის თქმა იმ მოტივით, რომ “უ.-სა” და “ა.-ს” შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლოს შეუსაბამობის და სავარაუდო ზიანთან მისი თანაფარდობის საკითხის განხილვით სასამართლო გასცდებოდა სარჩელის განხილვის ფარგლებს, მაშინ, როცა იმავე გადაწყვეტილების მე-10 გვერდზე სასამართლო დაწვრილებით იხილავს “უ.-სა” და მესამე პირებს შორის დადებული ხელშეკრულების დეტალებს.

კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ ნაწილში, რომელშიც სარჩელი დაკმაყოფილდა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც შპს “უ.-ს” სარჩელს ეთქმება უარი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობითა და მხარეთა განმარტებების მოსმენით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ დადგენილია, რომ 2000 წლის 8 დეკემბერს შპს ,,უ.-მ” სს ,,ს.-ში” წარადგინა საგადასახადო დავალება ბულგარეთში ფირმა ,,დ.-სთვის” 8000 აშშ დოლარის გადარიცხვის შესახებ შესაბამისი რაოდენობის ლართან ერთად. Dდადგენილია, რომ საგადასახადო დავალებით გადასარიცხი თანხა წარმოადგენდა ბოთლების ღირებულებას, რომელიც მიმართული იყო შპს ,,უ.-სა” და ბულგარულ ფირმა ,,დ.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობის შესრულებისათვის. Dდადგენილია, რომ მოსარჩელემ გააფრთხილა მოპასუხე, რომ საგადასახადო დავალების მიუღებლობით მას შეიძლება ზიანი მისდგომოდა. ასევე დადგენილია, რომ ბანკში საგადასახადო დავალება წარდგენილი იყო საოპერაციო დღის განმავლობაში.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა განმარტავს:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 859-ე მუხლის თანახმად, ანგარიშსწორების ხელშეკრულებით საკრედიტო დაწესებულება ვალდებულია, თავისი კლიენტის საანგარიშსწორებო ანგარიშიდან აწარმოოს გადახდები ანგარიშზე არსებული თანხების ფარგლებში და შემოსული თანხები ჩარიცხოს ანგარიშში. საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 1999 წლის 2 სექტემბრის ბრძანებით დამტკიცებული ,,საქართველოში უნაღდო ანგარიშსწორების წესების” 1.4 მუხლის თანახმად, ბანკები ორგანიზაციების ანგარიშებიდან საანგარიშსწორებო ოპერაციებს აწარმოებენ საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე და ბანკი ვალდებულია, შეასრულოს ორგანიზაციების განკარგულებები ანგარიშიდან თანხების გადარიცხვის შესახებ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 859-ე მუხლიდან და აღნიშნული წესებიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ ბანკს უფლება არა აქვს, არ მიიღოს და არ შეასრულოს საგადასახადო დავალება იმ საფუძვლით, რომ კლიენტს აქვს ან შეიძლება წარმოეშვას დავალიანება ბანკთან არსებული საკრედიტო სახელშეკრულებო ურთიერთობის საფუძველზე. Bბანკის ასეთი მოქმედება ჩაითვლება საბანკო მომსახურების ხელშეკრულების დარღვევად, რაც წარმოადგენს კლიენტის მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს.

აღნიშნულის გამო, პალატა იზიარებს კოლეგიის მოსაზრებას, რომ ბანკს უნდა დაეკისროს პასუხისმგებლობა კლიენტის წინაშე ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო კოდექსის 361-ე და 394-ე მუხლების საფუძველზე.

ამასთანავე, ზიანის ანაზღაურების საკითხის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იყოს შემდეგი გარემოებები:

სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს თავის თავზე მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულის გამო, მისგან შეიძლება მხოლოდ მოთხოვნილ იქნეს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება. 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. Mმოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზარალი არის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი ასეთი ხელშეკრულების დარღვევისა. ზიანის სავარაუდობა დგინდება გონიერი ადამიანის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების კონკრეტული დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით. Mმოვალემ ზიანი უნდა აანაზღაუროს ყოველთვის, მაგრამ მხოლოდ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში.A

აღნიშნულის გათვალისწინებით, Yზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, როდესაც ზიანი გამოწვეულია დაზარალებულ მხარესა და მესამე პირს შორის არსებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებიდან, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს, რამდენად სავარაუდო შეიძლებოდა ყოფილიყო ამგვარი პირგასამტეხლოს არსებობა მოპასუხისათვის. თუ დაზარალებულ მხარესა და მესამე პირს შორის არსებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია და მისი ოდენობა მნიშვნელოვნად აღემატება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ კრედიტორის ძირითად ინტერესს, გაუმართლებელია ასეთი ზიანის სავარაუდოდ მიჩნევა და მოპასუხისათვის მისი ანაზღაურების დაკისრება, მით უმეტეს, რომ მოსარჩელეს აქვს კანონიერი საფუძველი, ასეთი პირგასამტეხლო გახადოს სადავო და უარი თქვას მის გადახდაზე (სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლი).

დარღვეული ხელშეკრულების ჩვეულებრივ და ნორმალურ შედეგს არ შეიძლება წარმოადგენდეს კრედიტორის მიერ პირგასამტეხლოს გადახდა, რომლის ოდენობა მნიშვნელოვნად აღემატება ძირითადი ვალდებულების აღსრულებაში კრედიტორის ყოველგვარ ინტერესს.

Mმოსარჩელის მიერ ბანკში გადარიცხვის მიზნით მიტანილი იყო 8000 აშშ დოლარი, რომელიც მიზნად ისახავდა 160000 ბოთლის შესყიდვას “...-ის" ჩამოსხმის მიზნით. Eეს ის გარემოებაა, რომელიც ცნობილი იყო ბანკისათვის. Aასეთ პირობებში შეუძლებელი იყო ბანკს ევარაუდა, რომ შპს “უ.-ს" შესაძლოა დაკისრებოდა პირგასამტეხლო, რომელიც წარმოადგენდა 8000000 ბოთლი “...-ის" ღირებულების 5%-ს. ბანკს არ შეეძლო ევარაუდა ასეთი ზიანის დადგომის შესაძლებლობა. ასეთი ზიანი სცილდება ხელშეკრულებით ნაკისრი მისი რისკის ფარგლებს. ვალდებულების აღსრულებაში კრედიტორის ინტერესს, რომელიც Bბანკისათვის იყო ცნობილი, წარმოადგენდა 160000 ბოთლის მიწოდება. Eეს არის ის ოდენობა, რომლის ღირებულების გათვალისწინებით უნდა დაეკისროს მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურება, მოსარჩელის მიერ გადახდილი პირგასამტეხლოდან გამომდინარე.

კოლეგია არღვევს კანონის მოთხოვნას, როდესაც მიუთითებს, რომ ის ვერ შეაფასებს შპს ,,უ.-სა” და მესამე პირ ,,ა.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს შეუსაბამობასა და მის თანაფარდობას სავარაუდო ზიანთან, რადგან თვლის, რომ მოსარჩელესა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულების პირობების განხილვით გასცდებოდა სარჩელის განხილვის ფარგლებს.

სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლიდან გამომდინარე, კოლეგიას შპს ,,უ.-სა” და ,,ა.-ს” შორის დადებული ხელშეკრულება უნდა განეხილა იმ თვალსაზრისით, რამდენადაც ეს აუცილებელი იყო მოცემული დავის კანონიერი გადაწყვეტისა და სავარაუდო ზიანის განსაზღვრისათვის.

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ შპს ,,უ.-ს” მხრიდან არ არსებობს მოთხოვნის საფუძველი, ვინაიდან არ არსებობდა წერილობითი ფორმით დადებული ანგარიშსწორების ხელშეკრულება.

პალატის აზრით, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ბანკში ანგარიშის გახსნა და შესაბამისი საბანკო ოპერაციების წარმოება საკმარისია, რათა ანგარიშსწორებისა და საბანკო მომსახურების ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვალოს და მხარეებს წარმოეშვათ ერთმანეთის მიმართ მოთხოვნის უფლება. მართალია, საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 1999 წლის 2 სექტემბრის ¹222 ბრძანებით განსაზღვრულია საბანკო ოპერაციების წარმოების შესახებ ხელშეკრულების ნიმუში, მაგრამ ასეთი ფორმის დაუცველობა არ წარმოადგენს ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს. ის შესაძლოა იყოს ეროვნული ბანკის მხრიდან ბანკების მიმართ შესაბამისი სანქციების გამოყენების საფუძველი.

მოცემულ შემთხვევაში წერილობით ხელშეკრულებას შეიძლება მნიშვნელობა ჰქონოდა, როგორც მტკიცებულებას.

დადგენილია, რომ გადარიცხვის მიზნით ბანკში შეტანილი იყო შესაბამისი თანხა. აღნიშნულის გამო, პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ საგადასახადო დავალების მიღება შეუძლებელი იყო, ვინაიდან გადამხდელის ანგარიშზე თანხა არ არსებობდა.

დადგენილია, რომ ბანკმა არ შეასრულა მასზე კანონით დაკისრებული მოვალეობა, არ მიიღო თანხა გადასარიცხად, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელემ დააფიქსირა მისი ინტერესი ამ გადარიცხვის მიმართ. თანხის მიუღებლობამ გამოიწვია ის, რომ ,,დ.-მ” დროულად ვერ მიაწოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონელი, მოსარჩელემ დროულად ვერ აცნობა ფირმა ,,ა.-ს” პროდუქციის მისაწოდებლად მზადყოფნის შესახებ და ვერ მიაწოდა პროდუქცია. მოსარჩელის განმარტებაში, ,,დ.-სთან” არსებული ხელშეკრულების გათვალისწინებით, ლოგიკურად არის ახსნილი ის მექანიზმი, რომლითაც უნდა მომხდარიყო ხელშეკრულების შესრულება. აღნიშნულის გამო, პალატა ვერ გაიზიარებს მოპასუხის განმარტებას, რომ ზიანი არ ყოფილა მოპასუხის მოქმედების უშუალო შედეგი.

პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი, რომლის თანახმად ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ _ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. ამ შემთხვევაში კოლეგიის მიერ მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა (28000 აშშ დოლარი) განისაზღვრა არა 8000000 ბოთლი “...-ის" საფასურიდან, როგორც პირგასამტეხლოს დაკისრების შემთხვევაში მოხდა, არამედ _ 160000 ბოთლი “...-ის" საფასურიდან. Dდაზარალებულ მხარეს შეუძლია, მოითხოვოს ის შემოსავალი, რომლის მიღებაც მან იმდენად მოამზადა, რომ ხელშეკრულების შესრულების შემთხვევაში საფუძვლიანად შეეძლო მოგების მიღების გათვლა.

მტკიცებულებები, რომლებიც საფუძვლად დაედო მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის განსაზღვრას, მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სადავო არ გაუხდია.

პალატა თვლის, რომ მიუღებელ შემოსავალს (28000 აშშ დოლარს) უნდა დაემატოს პირგასამტეხლოს ის ოდენობა, რომლის არსებობაც მოპასუხისათვის სავარაუდოს წარმოადგენდა. ასეთი პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრის საფუძვლად აღებული უნდა იყოს 160000 ბოთლი “...-ის" ღირებულება, რომელიც ,,ა.-სთან” დადებული ხელშეკრულების მიხედვით 64000 აშშ დოლარია. პირგასამტეხლოს 5%-ს გამოანგარიშებაც უნდა მოხდეს ამ თანხიდან, რაც 3200 აშშ დოლარის ტოლია.

რაც შეეხება წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამგვარი ხარჯების ანაზღაურება ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ხარჯები უკვე გაწეულია. საოლქო სასამართლოს მიერ ასეთი ხარჯების გაწევის ფაქტი დადგენილი არ არის.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით, 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

სს ,,ს.-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. Mმოცემულ საქმეზე გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

შპს ,,უ.-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. სს ,,ს.-ს” შპს “უ.-ს" სასარგებლოდ დაეკისროს 31200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

შპს ,,უ.-ს” სს ,,ს.-ის” სასარგებლოდ დაეკისროს სს ,,ს.-ის” მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი7504 ლარი.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.