გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1189-02 1 ნოემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. გოგიშვილი (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი,

მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: დასახიჩრებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

თ. ა-ემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს სს “ნ-ს" წინააღმდეგ და მოითხოვა დასახიჩრებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სარჩელის საფუძვლად მიუთითა, რომ მოპასუხემ საწარმოში მუშაობისას დაკარგა მხედველობა, რის გამოც გახდა პირველი ჯგუფის ინვალიდი. 100%-ით დაკარგული აქვს როგორც პროფესიული, ასევე საერთო შრომის უნარი. მოპასუხე წლების განმავლობაში უხდიდა ხელფასსა და პენსიას შორის სხვაობას, ხოლო ბოლო წლებში შეუწყვიტეს. მან მოითხოვა გადაუხდელი თანხის ინფლაციის გათვალისწინებით გადახდევინება და ამასთანავე 1998წ. მარტიდან ყოველთვიურად 75 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა გარეშე მომვლელის ხარჯების ანაზღაურება 25 ლარის ოდენობით ინვალიდად ცნობის დღიდანD(1964 წლიდან) სიცოცხლის ბოლომდე.

მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ ცნო.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით სს “ნ-ს" მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ყოველთვიურად 66,53 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ხოლო 1992წ. 1 იანვრიდან 2001წ. ივნისამდე 6577 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “ნ-მ".

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ თ. ა-ე მუშობდა მოპასუხე საწარმოში ...ად. 1963წ. 8 მაისს მიიღო საწარმო ტრავმა, რის გამოც 100%-ით დაკარგა საერთო და პროფესიული შრომის უნარი. იგი ცნობილ იქნა პირველი ჯგუფის ინვალიდად. წლების განმავლობაში იღებდა პენსიასა და ხელფასს შორის სხვაობას.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ 1992 წელს მოსარჩელის მიერ მიღებული პენსია საშუალო თვიურ ხელფასზე მეტს შეადგენდა, ამდენად, მიიჩნია, რომ ამ პერიოდისათვის მოპასუხეს დავალიანება არა აქვს.

სასამართლომ ასევე დადგენილად ცნო, რომ მოპასუხეს დავალიანება 1993წ. ივლისში შეადგენს 471 კუპონს, აგვისტოში _ 1465 კუპონს, ოქტომბერში 528 კუპონს.

1994წ. აპრილში დავალიანება შეადგენს 3940 კუპონს, დეკემბერში _ 2166 666 კუპონს.

1995წ. იანვარ-სექტემბერში საწარმოს დავალინება შეადგენს 40 ლარს.

1995წ. ოქტომბრიდან 1996წ. მაისამდე საწარმოს ერიცხება მიუღებელი სხვაობა 14 ლარის ოდენობით.

1997წ. ივნისიდან 1999წ. იანვრამდე ხელფასსა და პენსიას შორის სხვაობამ შეადგინა 219 ლარი.

1999 წლიდან 2001წ. ივლისამდე _ 547 ლარის. საბოლოოდ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავალინებამ შეადგინა 974 ლარი და 50 თეთრი.

საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 11-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს ყოველთვიურად უნდა დაეკისროს სარჩო 22 ლარის ოდენობით და საყოფაცხოვრებო მომვლელის ხარჯები 10 ლარის ოდენობით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის 2002წ. 26 ივნისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სს “ნ-ს" თ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ერთდროულად 974 ლარისა და 50 თეთრის გადახდა; ყოველთვიურად მდგომარების შეცვლამდე სარჩოს სახით 22 ლარი და საყოფაცხოვრებო მომვლელის ხარჯები 10 ლარის ოდენობით.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელიც მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის მთლიანად დაკმაყოფილებას შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა “წესების" მე-11 მუხლი და უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის (1964წ.) 153-ე, 155-ე, 212-ე, 457-ე, 463-ე, 474-ე, 481-ე მუხლები და ახალი კოდექსის 361-ე, 383-ე, მე-400, 408-ე, 409-ე 992-ე, 999-ე მუხლები. ასევე უნდა გამოეყენა “წესების" 55-ე მუხლი.

“კასატორის მოსაზრებით, მას წესების" 26-ე პუნქტის თანახმად ერგება გარეშე მომვლელის ხარჯები სანიტრის სრული ხელფასის ოდენობით. გაურკვეველია, კასატორის მოსაზრებით, რა მონაცემების საფუძველზე დაადგინა სასამართლომ მომვლელისათვის 10 ლარის ანაზღაურება.

სასამართლომ არ გამოიყენა არც ერთი მატერიალური ნორმა, მისი მოსაზრებებით უპირატესი ძალა ენიჭება კოდექსს ნორმატიულ აქტთან შედარებით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

“ნორმატიული აქტების შესახებ" კანონის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტი, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, გამოსცემს ბრძანებულებას იმ შემთხვევაშიც, თუ საკანონმდებლო აქტით შესაბამისი საკითხი არ არის მოწესრიგებული. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით არ არის მოწესრიგებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების ურთიერთობები. საქართველოს ტერიტორიაზე განთავსებულ საწარმოებში, დაწესებულებებში, ორგანიზაციებში, მიუხედავად მათი საკუთრებისა და ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა, დასაქმებულ მუშაკთა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას საწარმოო ტრავმით, პროფესიული დაავადებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძვლებს აწესრიგებს საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგობას მოცემულ შემთხვევაში არა აქვს ადგილი.

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-11 პუნქტი და რაიონული სასამართლოს მსგავსად ყოველთვიური სარჩოს გაანგარიშება უნდა მოეხდინა ინფლაციის გათვალისწინებით.

“შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების მე-11 პუნქტის შესაბამისად, ზიანის ასანაზღაურებლად სარჩოს ოდენობის განსაზღვრისას დაზარალებულს ზიანი აუნაზღაურდება ყოველთვიური სარჩოს გადახდით იმ ვადით, რა ვადითაც დადგენილი აქვს შრომის უნარის დაკარგვა, მიუხედავად იმისა, მინიჭებული აქვს თუ არა ინვალიდობის ჯგუფი.

ზიანი ანაზღაურდება იმავე ან იმავე თანრიგის ნებისმიერი სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით, რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი.

თუ ორგანიზაციაში აღარ არსებობს აღნიშნული იმავე ან იმავე თანრიგის პროფესიები და თანამდებობები, დაზარალებულს სარჩო განესაზღვრება ორგანიზაციაში არსებული შრომის ანაზღაურების მინიმალური დონის ათმაგი ოდენობიდან. ამავე ბრძანებულების 52-ე მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, ზიანის ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება ხდება მიმართვის დღისათვის ორგანიზაციაში არსებული შესაბამისი ხელფასიდან.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო, რომ თ. ა-ეს შრომის უნარი დაკარგული აქვს 100%-ით, საწარმოში მკერავის პროფესია არსებობდა და მისი ხელფასის ოდენობა შეადგენდა 22 ლარს. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად განსაზღვრა ზიანის ასანაზღაურებელი სარჩოს ოდენობა ყოველთვიურად 22 ლარით.

საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 9 თებერვლის ¹48 ბრძანებულების 26-ე მუხლის თანახმად პირველი ჯგუფის ინვალიდებს მომვლელის დანიშვნისათვის სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნა არ სჭირდებათ (გარდა სპეციალური სამედიცინო მომვლელისა). ამავე ბრძანებულების 27-ე მუხლის თანახმად სპეციალური სამედიცინო მომვლელის დამატებითი ხარჯების ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა შეადგენს სახელმწიფო სამედიცინო დაწესებულების სანიტრის თვიურ თანამდებობრივ სარგოს, ხოლო საყოფაცხოვრებო მოვლისათვის _ ამ სარგოს 50 პროცენტს.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელეს სპეციალური სამედიცინო მომვლელი დანიშნული არ ჰყავს, რისთვისაც მას ესაჭიროებოდა სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნა, ამასთან, მოსარჩელეს არ მოუთხოვია სპეციალური სამედიცინო მომვლელის ხარჯები, თავად კასატორი მიუთითებს, რომ იგი მოითხოვდა გარეშე მომვლელის (რაც არ ნიშნავს სპეციალური მომვლელის) ხარჯებს. ამჟამად სასამართლომ მართებულად განუსაზღვა მოსარჩელეს საყოფაცხოვრებო მოვლისათვის სახელმწიფო სამედიცინო დაწესებულების სანიტრის თვიური თანამდებობრივი სარგოს 50% _ 10 ლარი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კასატორის მიერ მითითებული კანონის დარღვევები.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 26 ივნისის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.