გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3კ-1196-01 28 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია, მ. ახალაძე

დავის საგანი: ბინაში შესახლება და სარგებლობის უფლებით ფართის გამოყოფა.

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისში, ... მდებარე სახლი საკუთრების უფლებით ირიცხება აწ გარდაცვლილ ო. ჭ-შვილის სახელზე. ო. ჭ-შვილმა გარდაცვალებამდე ... მდებარე სახლი უანდერძა მეუღლეს, მ. ჭ-შვილს, რომელმაც ო. ჭ-შვილის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივად მიიღო მემკვიდრეობა, მაგრამ იურიდიულად ვერ ახერხებს სახლის თავის სახელზე აღრიცხვას, რადგან სახლს სასამართლოს განჩინებით დადებული აქვს ყადაღა.

თ. ე-ავმა, რომელიც არის მოპასუხე გ. ჭ-შვილის ყოფილი ცოლი და, შესაბამისად, მ. ჭ-შვილის ყოფილი რძალი, სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ... მდებარე სახლში შვილებთან ერთად შესახლება და სარგებლობის უფლებით ფართის გამოყოფა შემდეგი საფუძვლით: 1990 წლიდან ქორწინების რეგისტრაციაში იმყოფებოდა გ. ჭ-შვილთან, ქორწინების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი, ქორწინების შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდნენ სადავო ბინაში. მოპასუხეებმა მიიღეს ოჯახის წევრად. 2000წ. 27 ნოემბერს მისმა ყოფილმა მეუღლემ გ. ჭ-შვილმა მიაყენა შეურაცხყოფა და გამოაგდო სადავო ბინიდან ბავშვებთან ერთად, მოპასუხეები სახლში აღარ უშვებენ. მას კი სხვა საცხოვრებელი არა აქვს.

სასამართლო სხდომაზე მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს შემდეგი საფუძვლით: მართალია მოსარჩელე ცხოვრობდა შვილებთან ერთად სადავო ბინაში, მაგრამ 2000წ. 27 ნოემბერს მოსარჩელემ განგებ მოაწყო კონფლიქტის სცენა, დაეცა, დაცემით მიღებული დაზიანება დააბრალა გ. ჭ-შვილს, ხოლო 2000წ. 28 ნოემბერს მიატოვა საცხოვრებელი ადგილი და საცხოვრებლად გადავიდა სხვა ადგილზე, მისი მშობლების ბინაში, რითაც სამუდამოდ დათმო ბინა და შეწყვიტა მფლობელობა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 11 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. ე-ავის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მას ორ მცირეწლოვან შვილთან ერთად სარგებლობის უფლებით გამოეყო სადავო სახლის საცხოვრებელი ოთახები ¹15,16,18 ფართით 54,35კვ.მ. ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით: დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე 1995 წლიდან 2000წ. 28 ნოემბრამდე მუდმივად ცხოვრობდა სადავო სახლში, რის გამოც აღნიშნული მისამართი მიიჩნია მოსარჩელე ე-ავის საცხოვრებელ ადგილად. დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ორ შვილთან ერთად იძულებით დატოვა თავისი საცხოვრებელი ადგილი და სკ-ს მე-20 მუხლის III ნაწილის თანახმად დააკმაყოფილა სარჩელი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს მ. და გ. ჭ-შვილებმა. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. და მ. ჭ-შვილების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც კვლავ დაკმაყოფილდა თ. ე-ავის სარჩელი. მას ორ შვილთან ერთად სარგებლობისათვის გამოეყო ¹15,16,18 ოთახები ფართით 54,35კვ.მ. და შესახლდა ამ ფართში. გამოყოფილ ფართში მისასვლელი კიბე, დერეფანი და დამხმარე სათავსები დარჩა საერთო სარგებლობაში.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა შემდეგი საფუძვლით. დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ორ შვილთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა სადავო ბინაში 1995 წელს და ცხოვრობდა 2000 წლამდე, მოპასუხეებმა იგი მიიღეს ოჯახის წევრად. მოპასუხეები ხელს უშლიან თ. ე-ავს ისარგებლოს საცხოვრებელი ფართით. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არ მომხდარა შეთანხმება, რომ საქმე განხილულიყო ახალი სამოქალაქო კოდექსით, რის გამოც მიიჩნია, რომ რადგან მხარეებს შორის ურთიერთობა წარმოიშვა 1995 წელს, სკ-ს 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებული უნდა იქნეს იმ დროს მოქმედი აქტები, შესაბამისად, მხარეთა შორის ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლი და მის საფუძველზე დააკმაყოფილა სარჩელი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანეს გ. და მ. ჭ-შვილებმა, რომლითაც მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტის დროს არასწორად გამოიყენა საქართველოს საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლი, რადგან რაიონულ სასამართლოში მოსარჩელე ახალი სამოქალაქო კოდექსის მე-20 მუხლის საფუძველზე ითხოვდა სარჩელის დაკმაყოფილებას. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეს განუსაზღვრა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წესი ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად და არ მიუთითა მატერიალური სამართლის ნორმები. სარგებლობის უფლების წესის დადგენა არ ემყარება სამართლის ნორმებს.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის მოტივები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო: სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სადავო სახლი ირიცხება აწ გარდაცვლილ ო. ჭ-შვილის სახელზე, რომელიც იყო მოპასუხე მ. ჭ-შვილის მეუღლე და გ. ჭ-შვილის მამა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ მ. ჭ-შვილს ო. ჭ-შვილმა ანდერძით დაუტოვა სადავო სახლი, მ. ჭ-შვილმა ფაქტობრივად მიიღო სამემკვიდრეო სადავო სახლი, მაგრამ იურიდიულად ვერ იფორმებს სახლს თავის სახელზე, რადგან სახლს სასამართლოს მიერ დადებული აქვს ყადაღა. სკ-ს 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. აქედან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში პალატა თვლის, რომ მოპასუხე მ. ჭ-შვილი სადავო სახლის მესაკუთრედ უნდა ჩაითვალოს.

პალატა იზიარებს კასატორების მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტის დროს არასწორად გამოიყენა საქართველოს საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლი. სკ-ს 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ ან თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. პალატა თვლის, რომ კანონის ამ ნორმაში იგულისხმება ის ურთიერთობები, რომლებიც წარმოიშვა გაუქმებული საკანონმდებლო აქტის მოქმედების დროს. მოცემულ შემთხვევაში კასატორი გ. ჭ-შვილი და თ. ე-ავი რეგისტრირებულ ქორწინებაში გატარდნენ 1990 წელს. თ. ე-ავი, როგორც გ. ჭ-შვილის მეუღლე, შესახლდა გ. ჭ-შვილის მამის, ო. ჭ-შვილის სახელზე რიცხულ სადავო სახლში, 1995 წელს როგორც მათი ოჯახის წევრი, იმ დროს მოქმედი საბინაო კოდექსის 141-ე მუხლით დადგენილი წესით, ანუ თ. ე-ავს წარმოეშვა სადავო სახლის მფლობელობის უფლება იმ დროს მოქმედი კანონების შესაბამისად. დღეისათვის იგი სახლის კანონისმიერი მესაკუთრეა. კასატორი მ. ჭ-შვილი – გ. ჭ-შვილის დედაა, რომელიც სადავოდ ხდის მფლობელობას და ითხოვს მის შეწყვეტას. თ. ე-ავსა და გ. ჭ-შვილს შორის ქორწინება შეწყდა 2000 წელს. ამდენად მხარეებს შორის სადავო ურთიერთობები წარმოიშვა ახალი სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების დროს. ამიტომ, პალატა თვლის, რომ სადავო ბინაზე მფლობელობის შეწყვეტის საკითხი უნდა გადაწყდეს არა გაუქმებული საბინაო კოდექსით, არამედ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით.

პალატას მიაჩნია, რომ საქმეზე სააპელაციო პალატის მიერ ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე, საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია საქმეზე მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ კასატორ მ. ჭ-შვილს ფაქტობრივად მიღებული აქვს მეუღლის – ო. ჭ-შვილის მემკვიდრეობა სადავო სახლზე, გადაფორმება ვერ ხერხდება იმის გამო, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სახლს ადევს ყადაღა. მ. ჭ-შვილი სკ-ს 1433-ე მუხლის თანახმად ითვლება სადავო სახლის მესაკუთრედ. სკ-ს 168-ე მუხლის თანახმად, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრე მ. ჭ-შვილი მოსარგებლე თ. ე-ავს სთხოვს მფლობელობის შეწყვეტას და პალატა თვლის, რომ მესაკუთრის პრეტენზია დასაბუთებულია, რადგან საქმის მასალებით ირკვევა, რომ თ. ე-ავსა და მ. ჭ-შვილის შვილს – გ. ჭ-შვილს შორის ქორწინება შეწყვეტილია. მხარეებს შორის არის მწვავე კონფლიქტური სიტუაცია. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ კასატორები თ. ე-ავს საკუთრების უფლებით სთავაზობენ სხვა საცხოვრებელ ბინას, რის მიღებაზეც უარს აცხადებს. მან სადავო ბინაზე ფაქტიური მფლობელობა შეწყვიტა. სკ-ს 156-ე მუხლის თანახმად, მფლობელობა შეწყვეტილად ითვლება, თუ მფლობელი სამუდამოდ თმობს ნივთს ან სხვა გზით კარგავს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას. აქედან გამომდინარე თ. ე-ავს უარი უნდა ეთქვას სადავო ბინის მფლობელობის უფლების აღდგენაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

მ. და გ. ჭ-შვილების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

თ. ე-ავის სარჩელი თბილისში, ... მდებარე სახლში შესახლების და სარგებლობის უფლებით ფართის გამოყოფის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.