¹ 3კ/1216-02 29 მარტი, 2001 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

სარჩელის საგანი: მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1997 წლის 27 აგვისტოს რ. ა-იანმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა საქართველოს რკინიგზის დეპარტამენტისათვის, მისი კუთვნილი, დაკარგული ტვირთის ღირებულების 624 385 794 მან. შესაბამისი კურსით ლარებში ანაზღაურების დაკისრება. მოსარჩელემ სარჩელში მიუთითა, რომ 1992 წლის 12 მარტს, მის მიერ სადგურ აბაკანიდან სომხეთის მიმართულებით გაგზავნილ იქნა საყოფაცხოვრებო ნივთებით დატვირთული კონტეინერი. კონტეინერი დანიშნულების ადგილამდე არ ჩავიდა, რაზედაც გამოცხადდა ძებნა. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სასარჩელო განცხადება დართულ დოკუმენტებთან ერთად ქვემდებარეობის წესით განსახილველად გადაუგზავნა ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია და ამიტომ არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

საქმის განხილვის პროცესში დაკმაყოფილდა რა ორივე მხარის შუამდგომლობები, 1998 წლის 30 ივლისის განჩინებით ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლომ მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თხოვნით, ეშუამდგომლა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის იუსტიციის სამინისტროს წინაშე, რათა გადმოეგზავნათ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 08.06.92წ. ¹504/რ და ¹204/რ განკარგულებები. აღნიშნული განჩინებით საქმის წარმოება შეჩერებულ იქნა პასუხის მიღებამდე.

1999 წლის 14 იანვრის განჩინებით ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლომ აღნიშნული საქმე, მხარეთა პროცესზე გამოუცხადებლობის გამო, განუხილველად დატოვა. ეს განჩინება კერძო საჩივრით გასაჩივრებული იქნა რ. ა-იანის წარმომადგენლის თ. ს-ძის მიერ, რომელმაც მიუთითა, რომ მისთვის ცნობილი არ ყოფილა საქმის განხილვის დღე. თ. ს-ძემ კერძო საჩივრით ითხოვა ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 14 იანვრის განჩინების გაუქმება და იმავე სასამართლოს 1998 წლის 30 ივლისის _ საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ განჩინების ძალაში დატოვება.

თბილისის საოლქო სასამართლომ 1999 წლის 3 სექტემბრის განჩინებით დააკმაყოფილა მოსარჩელის წარმომადგენლის მოთხოვნა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს. მოსარჩელემ დამატებითი სასარჩელო განცხადებით მოითხოვა საქართველოს რკინიგზის დეპარტამენტისათვის ტვირთის ღირებულების 1 600 000 აშშ დოლარის შესაბამისი თანხის ლარებში ანაზღაურების დაკისრება. სასარჩელო მოთხოვნა შემდეგ შემცირდა 421 624 ლარამდე, რომელშიც შედიოდა მკურნალობის და მორალური ზიანის ასანაზღაურებელი თანხებიც.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. შპს “ს. რ.” ა-იანის სასარგებლოდ დაეკისრა ტვირთის გადაზიდვის ღირებულების სახით 85311 ლარის, ტვირთის დაკარგვით მიყენებული ზარალის სახით 20 474 ლარის, ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით 140 763 ლარის _ სულ 246 548,15 ლარის გადახდა. მოსარჩელეს უარი ეთქვა მორალური ზიანისა და მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურებაზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “ს. რ.”. აპელანტმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მიუთითა მოსარჩელის მიერ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის არასაპატიო მიზეზით გაშვება. კერძოდ, მისი განცხადებით სამოქალაქო კოდექსის 378-ე და რკინიგზის წესდების 177-ე მუხლების თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო სარჩელით მიემართა სასამართლოსათვის 1993 წლის 20 მარტამდე. მხარემ კი 1995 წელს მიმართა სარჩელით ჯერ აბაკანის, შემდეგ ერევნის და 1997 წელს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. აპელანტმა ასევე მიუთითა, რომ ადგილი ჰქონდა საგანგებო ხასიათის ვითარებას (ფორს მაჟორს), რადგან სასომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მძიმე კონფლიქტური სიტუაცია იყო, მიმდინარეობდა საომარი მოქმედებები, ამიტომ რკინიგზა ვერ უზრუნველყოფდა ტვირთის დანიშნულებისამებრ ჩატანას.

მოსარჩელემ შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა 2000 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანა. კერძოდ, მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად 100 000 ლარის, 40 000 ლარის მკურნალობის ხარჯების და კომპენსაციის 50 000 ლარის გადახდის დაკისრება (სულ 190 000 ლარი). თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 20 აპრილს მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო აღნიშნულ საქმეზე მიიღო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომლის ძალითაც გაუქმდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება, დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი და მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი. აღნიშნული გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ იქნა მოსარჩელის მიერ. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი არ ყოფილა გამოძახებული სასამართლო პროცესში მონაწილეობის მისაღებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესების დაცვით და მოითხოვა საქმის წარმოების განაახლა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 14 სექტემბერს ადგილზე თათბირით დაადგინა 2001 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოება განახლდა.

თბილისის საოლქო სასამართლომ 2001 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს “ს. რ.” საჩივარი დააკმაყოფილა; მოსარჩელეს უარი ეთქვა შეგებებული სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე; გაუქმდა თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება და სარჩელს შპს საქართველოს რკინიგზისათვის რ. ა-იანის სასარგებლოდ ტვირთის დაკარგვით გამოწვეული ზარალის ანაზღაურების ნაწილში უარი ეთქვა. სასამართლომ რკინიგზის წესდების 175-ე, 177-ე მუხლების, ასევე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 84-ე და 378-ე მუხლების გამოყენების საფუძველზე სარჩელი მიიჩნია ხანდაზმულად. სარჩელს მორალური ზიანის, მკურნალობისა და კომპენსაციის ნაწილში უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის საოლქო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ კრასნოდარსკის რკინიგზის სადგურ აბაკანიდან სომხეთის სადგურ კარმირ-ბლურამდე 1992 წლის 12 მარტს გაგზავნილ იქნა კონტეინერი რ. ა-იანის საყოფაცხოვრებო ნივთებით, რომელიც დანიშნულების ადგილამდე არ ჩასულა. აღნიშნულზე რ. ა-იანის მიერ შეტანილ იქნა პრეტენზია ამიერკავკასიის რკინიგზის სამმართველოში 1992 წლის 11 სექტემბერს, საიდანაც 1993 წლის 11 იანვარს მიიღო პასუხი კონტეინერის უშედეგო ძებნის თაობაზე. აღნიშნული პასუხის თანახმად, მას უნდა მიემართა სომხეთის რკინიგზის სამმართველოსთვის.

რ. ა-იანმა ნაცვლად იმისა, რომ სასამართლოსათვის მიემართ პრეტენზიაზე პასუხის მიღებიდან ორი თვის ვადაში აბაკანის სახალხო სასამართლოს მიმართა 1995 წლის 28 თებერვალს.

1997 წლის 5 თებერვალს რ. ა-იანმა სარჩელით მიმართა სომხეთის უზენაეს სასამართლოს, ხოლო 1997 წლის 21 აგვისტოს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს დაკარგულ ნივთებსა და მოსარჩელის მიერ ჩატარებულ მკურნალობას შორის, რაც წარმოადგენს მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველს. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ეს მოთხოვნა, რადგან კანონით არ არის გათვალისწინებული აღნიშნულზე მორალური ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელე რ. ა-იანის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატას.

კასატორს მიაჩნია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია.

კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ თითქოს მოსარჩლემ მის მიერ შეტანილ პრეტენზიებზე პასუხი მიიღო 1993 წლის 11 იანვარს. მისი მოსაზრებით მოსარჩელეს ტვირთის დაკარგვასთან დაკავშირებით წარდგენილ პრეტენზიებზე პასუხი საერთოდ არ მიუღია. მას მიაჩია, რომ ამ გარემოების გათვალისწინებით გაშვებული არ აქვს სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა.

კასატორმა ასევე მიუთითა, რომ 1992-1994 წლებში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა შეჩერებული იყო საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 4 თებერვლის ¹68 დადგენილების მე-18 პუნქტის საფუძველზე.

კასატორმა მოითხოვა მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 378-ე მუხლის თანახმად, გადამზიდველისათვის გადაზიდვასთან დაკავშირებული სარჩელის წარდგენამდე სავალდებულოა მისთვის პრეტენზიის წაყენება. პრეტენზიები შეიძლება წაყენებულ იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში. გადამზიდველი მოვალეა განიხილოს პრეტენზია და აცნობოს განმცხადებელს მისი დაკმაყოფილების ან მასზე უარის შესახებ სამი თვის განმავლობაში.

თუ პრეტენზია უარყოფილია ან პასუხი მიღებულია არა ამ მუხლით დადგენილ ვადაში, განმცხადებელს ეძლევა სარჩელის წარსადგენად ორი თვის ვადა პასუხის მიღების დღიდან ან პასუხისათვის დადგენილი ვადის გასვლიდან.

მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ამიერკავკასიის რკინიგზის სამმართველოს პრეტენზიით მიმართა 1992 წლის 11 სექტემბერს, საიდანაც პრეტენზიაზე უარის შესახებ პასუხი მიიღო 1993 წლის 11 იანვარს. სარჩელით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს 1997 წლის 21 აგვისტოს, ე.ი. სსკ-ის 378-ე მუხლით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ორთთვიანი ვადის გასვლის შემდეგ.

კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, თითქოს მოსარჩელემ პასუხი პრეტენზიაზე მიიღო 1993 წლის 11 იანვარს სინამდვილეს არ შეესაბამება, რადგან პასუხი პრეტენზიაზე დღემდე არ მიუღია და მის მიერ არ არის გაშვებული ხანდაზმულობის ვადა, საკასაციო პალატა არ ეთანხმება, რადგან სსკ-ის 378-ე მუხლი ადგენს ხანდაზმულობის ორთვიან ვადას, როგორც პრეტენზიაზე პასუხის მიღებიდან, ასევე პასუხისათვის დადგენილი ვადის გასვლიდან.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის მიერ მართებულად იქნა დადგენილი, რომ პასუხის მიუღებლობის შემთხვევაშიც რ. ა-იანის სასარჩელო მოთხოვნაზე გასულია ხანდაზმულობის ვადა, რაც სსკ-ის კოდექსის (1964წ.) 84-ე მუხლის თანახმად, სარჩელზე უარის თქმის საფუძველია.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 1992-1994 წლის ჩათვლით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დენა შეჩერებული იყო. კასატორის მითითება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994 წლის 4 თებერვლის ¹68-ე დადგენილების მე-18 მუხლზე, რომლის თანახმად მიღებულ იქნა საქართველოს რესპუბლიკის სარკინიგზო ტრანსპორტის დეპარტამენტის წინადადება და ეთხოვა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოს შეეჩერებინა სომხეთში განლაგებული ტვირთმიმღები ორგანიზაციების სარჩელების განხილვა და 1992-1993 წლებში მიღებულ გადაწყვეტილებათა აღსრულება სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის საომარი მოქმედების შეწყვეტისა და აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე დაცლილი და რეალიზებული სომხეთის კუთვნილი ტვირთების ღირებულების გადახდის საკითხის გადაწყვეტამდე, არ ნიშნავს სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადის შეჩერებას.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მითითებული დადგენილების თანახმად შეჩერებული იყო უკვე მიღებული გადაწყვეტილებათა აღსრულება და აღძრული სარჩელების განხილვა, რაც იმას არ ნიშნავს, რომ შეჩერებული იყო სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დინება ან შეჩერებულიყო სარჩელის წარდგენის უფლება.

რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა მისი ავადმყოფობის გამო გაშვებულ იქნა საპატიო მიზეზით, საკასაციო პალატა ამ მოსაზრებას არ ეთანხმება, რადგან დადგენილია, რომ მოსარჩელე ავადმყოფობდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ, კერძოდ, მოსარჩელემ გაიკეთა ოპერაცია 1999 წელს. იგი დაავადებულია ოსტრეოხონდროზით, რაც მიზეზობრივ კავშირში არ არის ტვირთის დაკარგვასთან და სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლასთან. აქედან გამომდინარე, მორალური ზიანისა და მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნაც უსაფუძვლოა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

რ. ა-იანის წარმომადგენლის თ. ს-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.