გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3კ-1218-01 24 აპრილი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ვ. ხრუსტალი (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი, მ. წიქვაძე

სარჩელის საგანი: მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000 წლის 13 დეკემბერს ნ. ბ-შვილმა სარჩელი აღძრა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოში ზ. ბ-შვილის წინააღმდეგ და მოითხოვა მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2000 წლის 15 თებერვალს მოპასუხემ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის კულტურის ძეგლებისა და მუზეუმების დაცვის ლეგიონის უფროსმა სერჟანტმა ზ. ბ-შვილმა, მასზე რიცხული ცეცხლსასროლი იარაღით მოკლა მოსარჩელის მეუღლე კ. ხ-ელი.

აღნიშნულის გამო ზ. ბ-შვილი მიცემულ იქნა პაუხისგებაში სისხლის სამართლის კოდექსის 108-ე მუხლით და მიესაჯა 9 წლით თავისუფლების აღკვეთა.

მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მას დანაშაულის შედეგად მიადგა როგორც მატერიალური, ისე მორალური ზიანი და მოითხოვა მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა 2000 ლარი მატერიალური ზიანისა (დაკრძალვის ხარჯები, ჩასასვენებელი, წასვენება, დაკრძალავა და სასაფლაოს მოწყობა) და მორალური ზიანისათვის 15.000 ლარის ანაზღაურება.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმყოფილდა ნ. ბ-შვილის სასარჩელო მოთხოვნა და ზ. ბ-შვილს მის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანისათვის 1.000 ლარისა და მორალური ზიანისათვის 5.000 ლარის ანაზღაურება.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მხარეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო საჩივრით ნ. ბ-შვილმა მოითხოვა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლა იმდაგვარად, რომ მოპასუხეს დაკისრებოდა მისი მეუღლის დაკრძალვისა და სასაფლაოს მოწყობის ხარჯები 2.000 ლარის ოდენობით, ასევე სრულად დაკისრებოდა მორალური ზიანის ანაზღაურება 15.000 ლარის ოდენობით, რის საფუძვლადაც აპელანტმა მიუთითა, რომ მიცვალებულის დაკრძალვისა და სასაფლაოს მოსაწყობად დახარჯა დიდი ოდენობით თანხა, კერძოდ, მიცვალებულის გადასასვენებლად გადაიხადა 200 ლარი, ჩასასვენებელში და მის მოწყობილობაში 150 ლარი, საფლავის გათხრაში _ 100 ლარი, სასაფლაოს მოსაპირკეთებლად _ 800 ლარი, ცემენტში _ 55 ლარი, სასაფლაოს რაგვის სხმულებში _ 400 ლარი, გასვენებასთან დაკავშირებულ სადილში _ 1.500 ლარი, რის დამადასტურებელი მტკიცებულებანიც მან წარადგინა სასამართლოში.

აპელანტმა ასევე მიუთითა, რომ ზ. ბ-შვილის მიერ მისი ქმრის მკვლელობის შედეგად, როგორც მას _ ასევე მის ოჯახის წევრებს მიადგათ ძლიერი სულიერი ტკივილი. კერძოდ, შვილის მკვლელობას ვერ გაუძლო მამამ და გარდაიცვალა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტმა მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ მათთვის მიყენებული მორალური ზიანი განუსაზღვრელია, მაგრამ მის მიერ სარჩელში მითითებული თანხა გონივრული და სამართლიანი იყო.

აპელანტმა ზ. ბ-შვილმა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილების გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლით, რომლის თანახმადაც სასამართლოს გონივრულად და სამართლიანად უნდა განესაზღვრა მიყენებული მორალური ზიანის ოდენობა. აპელანტმა ასევე მიუთითა, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა მისი ოჯახის მატერიალური მდგომარეობა, ასევე ის გარემოება, რომ მისი მამა მომხდარის გამო პარალიზებულია და არის პირველი ჯგუფის ინვალიდი, დედა _ მ. ბ-შვილი პედაგოგია და მისი ხელფასი შეადგენს 38 ლარს, ხოლო და უმუშევარია. ზ. ბ-შვილმა ცნო ის გარემოება, რომ მ. ბ-შვილი მიცვალებულის ჩასასვენებელში გადაიხდიდა 100 ლარს, რაიონში მიცვალებულის გადასასვენებლად 200 ლარს, ქელეხში დახარჯავდა 500 ლარს, მაგრამ მისი ოჯახის ეკონომიური მდგომარეობიდან გამომდინარე თანახმა იყო, რომ მოწინააღმდეგისათვის მატერიალური ზიანი აენაზღაურებინა 500 ლარის ოდენობით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ზ. ბ-შვილის სააპელაციო საჩივარი, ხოლო ნ. ბ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

მოცემულ შემთხვევაში ზ. ბ-შვილის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, რომელმაც გამოიწვია კ. ხ-ელის სიკვდილი, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-33-ე მუხლების, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 413-ე მუხლების თანახმად მის მეუღლეს, დაზარალებულ ნ. ბ-შვილს, მიადგა მატერიალური და მორალური ზიანი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ბ-შვილის მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში უნდა დაკმაყოფილებულიყო მთლიანად, რადგან დაადგინა, რომ დაკრძალვის ხარჯებმა შეადგინა 2.000 ლარი.

რაც შეეხება ნ. ბ-შვილის მოთხოვნას, მორალური ზიანის სახით 15.000 ლარის ანაზღაურების შესახებ, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილში სწორი იყო და უცვლელად უნდა დარჩენილიყო იმიტომ, რომ მოპასუხისათვის მორალური ზიანის _ 5.000 ლარის დაკისრება გონივრული და სამართლიანი იყო.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ბ-შვილის წარმომადგენელმა მ. ბ-შვილმა. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო პალატის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისას დარღვეულ იქნა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, რომლის თანახმად ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. Aასევე, სასამართლომ ზიანის დაკისრებისას არ გაითვალისწინა მოპასუხის მძიმე მატერიალური მდგომარეობა, კერძოდ, ზ. ბ-შვილის მამა მომხდარის გამო პარალიზებულია და არის I ჯუფის ინვალიდი; დედა პედაგოგია და მისი თვიური შემოსავალი შეადგენს 38 ლარს, ხოლო რაც შეეხება მსჯავრდებულის დას, იგი უმუშევარია;

კასატორის მოსაზრებით სააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნები მატერიალურ ზიანთან დაკავშირებით და უსაფუძვლოთ დააკისრა 2000 ლარი გადასახდელად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტით გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა მიღებული, თუ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილი და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-33-ე მუხლები. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა აღნიშნული ნორმები შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში (აქ იგულისხმება როგორც სამოქალაქო კოდექსით, ისე, სხვა კერძო თუ საჯარო სამართლებრივი ხასიათის ნორმატიული აქტები), ე.ი. ეს ნორმა გამორიცხავს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, თუ იგი კანონით არ არის დადგენილი. მოქმედი კანონმდებლობა (სამოქალაქო კოდექსი, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი, კანონი “რეკლამის შესახებ” და სხვ.), მართალია, ითვალისწინებს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებას სხვადასხვა შემთხვევაში, მათ შორის, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებისას, მაგრამ არა სიცოცხლის ხელყოფის დროს. სასამართლო მიუთითებს, რომ ბევრ შემთხვევაში _ სახელშეკრულებო თუ დელიქტური ურთიერთობის დროს (მით უმეტეს პირის გარდაცვალებისას), შეიძლება რეალურად მართლაც დადგეს მორალური ზიანი, მაგრამ თუ კანონით არაა გათვალისწინებული მისი ანაზღაურება, იგი არ ანაზღაურდება. დაზარალებულის გარდაცვალების შემთხვევაში ანაზღაურდება მხოლოდ მატერიალური ზიანი (სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლით, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 33-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). მართალია, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-ე მუხლის მე-5 ნაწილი ითვალისწინებს დაზარალებულისათვის დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებას ფულადი და სხვა ქონებრივი გამოხატულებით, მაგრამ ეს იმ შემთხვევაში, როცა დაზარალებული პირი ცოცხალია, რადგან ამავე მუხლის პირველი ნაწილით მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელის წარდგენა შეუძლია პირს, რომელსაც დანაშაულის შედეგად უშუალოდ მიადგა ზიანი. პალატა თვლის, რომ მორალური (არაქონებრივი) ზიანი პიროვნული უფლებების ხელყოფით გამოწვეული ზიანია, რომლის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს მხოლოდ ამ უფლებათა სუბიექტს, სხვა პირი ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს მოკლებულია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ქონებრივი ანაზღაურების მოთხოვნა სიკვდილის შემდეგ დაუშვებელია. ეს კონცეფცია ეფუძნება სამოქალაქო კოდექსის მე-19 მუხლით დადგენილ წესს. აღნიშნული ნორმა აწესებს გარდაცვალების შემდეგ პირადი უფლებების დაცვის შესაძლებლობას, მაგრამ ამავე მუხლით აკრძალულია გარდაცვალების შემდეგ მორალური ზიანის ქონებრივი ანაზღაურების მოთხოვნა.

მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში უნდა გაუქმდეს და ნ. ბ-შვილს სარჩელის ამ ნაწილში უარი უნდა ეთქვას უსაფუძვლობის გამო.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მატერიალური ზიანის (დაკრძალვის ხარჯები) ანაზღაურების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში სწორად გამოიყენა კანონი. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, იგი საქმის მასალებითაა დადგენილი, ხოლო კასატორის საკასაციო პრეტენზია დაუსაბუთებელია.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

ზ. ბ-შვილის წარმომადგენლის მ. ბ-შვილის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში გაუქმდეს და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

ნ. ბ-შვილის სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.