გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1226-01 26 აპრილი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998 წლის 1 მაისს მხარეთა შორის დაიდო საცხოვრებელი ფართის იჯარის ხელშეკრულება, რომელიც რამდენჯერმე გაგრძელებულ იქნა, მოპასუხემ ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლამდე შეწყვიტა ხელშეკერულება, რის გამოც 2001 წლის 11 ივნისს ბ. ტ-ძემ სარჩელით მიმართა ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე საერთაშორისო მაშველთა კომიტეტის საქართველოს წარმომადგენლობის მიმართ. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1998 წლის 1 მაისიდან მოპასუხესთან გააფორმა საიჯარო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მიაქირავა მას საცხოვრებელი სახლის მეორე სართული მთლიანად, ხოლო პირველ სართულზე ერთი ოთახი. თავდაპირველად გაქირავებული ფართი დაიკავა 6 პირმა, შემდგომ კი ამავე ფართზე გადმოვიდა დამქირავებლის ადმინისტრაცია და სახლი დაიტვირთა გადაჭარბებულად. ორგანიზაციის მიერ განხორციელებულმა პროგრამამ, გამოიწვია მოსახლეობის მოძალება, რასაც მოჰყვა ნორმალურ ცვეთაზე მეტი დაზიანება. მოსარჩელემ წარმოადგინა ექსპერტიზის აქტი, რომლის თანახმად, მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის სარემონტო სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვა შეადგენს 9276 ლარს. გარდა ამისა, მოსარჩელემ მოითხოვა ავეჯის ღირებულების და სკ-ს 555-ე მუხლის საფუძველზე მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება, სულ მოითხოვა მოპასუხისათვის 13336 ლარის გადახდის დაკისრება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა დაუსაბუთებელია და ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას.

ზუგდიდის რაიონულმა სასამართლომ დააკმაყოფილა სარჩელი და მოპასუხეს დააკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 13336 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ იქნა საერთაშორისო მაშველთა კომიტეტის საქართველოს წარმომადგენლობის წარმომადგენლის ქ. ქ-ავას მიერ სააპელაციო სასამართლოში. აპელანტმა საჩივარში მიუთითა, რომ მხარეთა შორის დაიდო რამდენიმე ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულებების თანახამად, ნებისმიერი მხარე უფლებამოსილი იყო ვადამდე შეეწყვიტა ხელშკერულება მეორე მხარისთვის წინასწარ 30 დღით ადრე წერილობითი შეტყობინებით. აპელანტმა კეთილსინდისიერად განახორციელა თავისი უფლება ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის უფლებითა და 30 დღით ადრე ამის შესახებ წერილობით აცნობა გამქირავებელს. გარდა ამისა, აპელანტმა მიუთითა, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო იმის შესახებ, რომ გაქირავებული ქონება გამოყენებული იქნებოდა საოფისედ. მხარეთა შორის 1998 წელს დადებული ხელშეკრულება იჯარის შესახებ სამჯერ იქნა განახლებული და მოსარჩელეს არც ერთხელ არ გამოუთქვამს პრეტენზია გაქირავებული ფართის გამოყენებასთან დაკავშირებით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 547-ე, 564-ე, 573-ე, 408-ე მუხლები და სააპელაციო საჩივარი დააკმაყოფილა ნაწილობრივ; გაუქმდა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილება ბ. ტ-ძის სასარგებლოდ მოპასუხეზე ხელშეკრულების ვადამდე მოშლასთან დაკავშირებით კომპენსაციის 1000 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის დაკისრების ნაწილში: გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მხარეთა შორის 1998 წლის 22 მაისს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე აღნიშნული ხელშეკრულება სამჯერ გაგრძელდა, 1998 წლის 1 ნოემბერს, 1999 წლის 1 ნოემბერს და 2000 წლის 1 ნოემებერს. უკანასკნელად ერთწლიან შეთანხმებას იჯარის შესახებ მხარეებმა ხელი მოაწერეს 2000 წლის 1 ნოემბერს. 1998 წლის მაისის თვეში ხელშეკრულებით დადგენილი პირობები და მხარეთა მიერ ნაკისრი ვალდებულებები 2001 წლის 1 მარტამდე არ შეცვლილა. აღნიშნულ პერიოდში ხელშეკრულება არ შეწყვეტილა და ახალი ხელშეკრულება არ შემდგარა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ რადგან ხელშეკრულებაში არ იყო მითითებული ფართის “საოფისედ" გამოყენება, იგი გამოყენებული უნდა ყოფილიყო როგორც საცხოვრებელი ფართი. ამდენად, პალატამ დაადგინა, რომ იჯარით აღებულ ფართს საერთაშორისო მაშველთა კომიტეტის საქართველოს წარმომადგენლობა არადანიშნულებისამებრ საოფისედ იყენებდა. ხსენებული საიჯარო ფართის არადანიშნულებისამებრ ექსპლუატაციის პერიოდში ადგილი ჰქონდა ინტენსიურ მოძრაობას და გაძლიერებულ ცვეთას, რომელიც ზუსტად “საოფისე"'და არანორმალურ ცვეთას შეესაბამება. სწორედ ამ არასახელშეკრულებო სარგებლობისა და ექსპლუატაციის შედეგად მიადგა ზიანი ბ. ტ-ძის ქონებას. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ 30 დღით ადრე გააფრთხილა მოსარჩელე ხელშეკრულების მოშლის შესახებ. სკ-ს 555-ე მუხლი არ არის იმპერატიული ნორმა, რის გამოც მოპასუხე არ იყო ვალდებული შეეთავაზებინა მოსარჩელისათვის სხვა დამქირავებელი.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების მე-6 პუნქტი, რომლის თანახმად, დამატებით სარემონტო ხარჯებზე პასუხისმგებელია “გამქირავებელი”, არ შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 548-ე მუხლს, რადგან მე-6 პუნქტში მითითებულია “დამატებით" სარემონტო ხარჯებზე და არა “მიმდინარე" რემონტზე, რაც სასამართლოს აზრით სხვადასხვა ცნებებს წარმოადგენს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრებულ იქნა მოდავე მხარეების მიერ. საერთაშორისო მაშველთა კომიტეტის საქართველოს წარმოამდგენლობის წარმომადგენელ ქ. ქ-ავა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და ამასთანავე, არასწორად განმარტა კანონი. კერძოდ, სახელშეკრულებო სამართლის პირველი ნაწილის მესამე და მეხუთე თავები. სასამართლომ სსკ-ს 105-ე მუხლის შესაბამისად არ შეაფასა მტკიცებულებები, ასევე არასწორად შეაფასა განსხვავება იჯარის და ქირავნობის ხელშეკრულებებს შორის. კასატორი ითხოვს სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებას.

ბ. ტ-ძე თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილი; არ გამოიყენა სკ-ს 555-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ასევე არ გამოიყენა სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონი და დააკისრა მას ბაჟის გადახდა. კასატორი ითხოვს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორ ბ. ტ-ძის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 555-ე მუხლი, რომლის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებელი უფლებამოსილია ხელშეკრულება ვადამდე მოშალოს თუ იგი ერთი თვით ადრე გააფრთხილებს ამის შესახებ გამქირავებელს და შესთავაზებს მას გადახდისუნარიან და მისაღებ დამქირავებელს, რომელიც თანახმაა ქირავნობის დარჩენილ დროში იყოს დამქირავებელი.

ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულების ან კანონის საფუძველზე. მოცემულ საქმეზე მხარეთა შორის ვალდებულებით ურთიერთობას საფუძვლად უდევს იჯარის ხელშეკრულება, რომლის მე-8 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ “ორივე მხარეს შეუძლია შეწყვიტოს არსებული ხელშეკრულება მისი მოქმედების ვადის გასვლამდე. ამისათვის საჭიროა ერთ-ერთმა მხარემ წინასწარ, 30 დღით ადრე, წერილობით შეატყობინოს მეორე მხარეს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ". დადგენილია, რომ მოპასუხემ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და წინასწარ, წერილობით შეატყობინა მოსარჩელეს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეს ხელშეკრულების თანახმად არ ევალებოდა შეეთავაზებინა მოსარჩელისათვის სხვა გადახდისუნარიანი დამქირავებელი, შესაბამისად მოსარჩელე არ არის უფლებამოსილი მოსთხოვოს მოპასუხეს მითითებული ვალდებულების შესრულება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 555-ე მუხლი და მართებულად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულების მოშლის გამო ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სახელმწიფო ბაჟის გადახდასთან დაკავშირებით, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს სსსკ-ს 46-ე მუხლის შესაბამისად ბ. ტ-ძე ექვემდებარება თუ არა სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან გათავისუფლებას.

საკასაციო პალატა ეთანხმება კასატორ საერთაშორისო მაშველთა კომიტეტის წარმომადგენლის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად არ შეაფასა მტკიცებულებები, ასევე არასწორად შეაფასა განსხვავება ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებას შორის.

სამოქალაქო კოდექსის 531-ე მუხლის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა,'სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა. თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა.

მითითებული ნორმების შესაბამისად ქირავნობის შემთხვევაში დამქირავებელს ნივთი გადაეცემა სარგებლობის უფლებით, ხოლო იჯარის ხელშეკრულებით ქონება მოიჯარეს გადაეცემა შემოსავლის მიღების მიზნით. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო იჯარის ხელშეკრულება. მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის და ადასტურებს, რომ ფართი გააქირავა საოფისედ, ემსახურებოდა მოპასუხეს გათბობით და სხვა. ე.ი. მოსარჩელე უზრუნველყოფდა შემოსავლის მიღების შესაძლებლობას.

მითითებული მტკიცებულებების საწინააღმდეგოდ სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოპასუხე სახლს იყენებდა არადანიშნულებისამებრ _ საოფისედ. ამ დასკვნის საფუძვლად სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ ხელშეკრულებაში არ არის ნახსენები სიტყვა “ოფისი", რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნა, რომელშიც მოცემულია მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის სარემონტო სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვა. ხელშკრულების თანახმად, დამქირავებელი ვალდებულია ბინა და ავეჯი დააბრუნოს პირვანდელი სახით ნორმალური ცვეთის გათვალისწინებით. სასამართლომ ზიანის განსაზღვრისას უნდა გაითვალისწინოს გაქირავებული ნივთის ნორმალური ცვეთა.

დაუსაბუთებელია სასამართლოს გადაწყვეტილება ხელშეკრულების მე-6 პუნქტთან მიმართებაში. ხელშეკრულების მე-6 პუნქტის თანახმად, იჯარის პერიოდში წარმოშობილი დამატებით სარემონტო ხარჯებზე პასუხისმგებელია გამქირავებელი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მითითებული პუნქტი არ შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 548-ე მუხლს, რადგან ამ მუხლში საუბარია “მიმდინარე" რემონტზე და არა “დამატებით რემონტზე".

სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს ორივე მხარის ნამდვილი ნება, ე.ი. უნდა დაადგინოს მხარეთა ნების შინაარსი.

ამდენად, სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები არ გამომდინარეობს საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებიდან, რის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი, რის გამოც იგი უნდა გაუქმდეს ნაწილობრივ და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს უნდა მისცეს სწორი სამართლებრივი შეფასება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გაუქმდეს ამ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სახლის აღდგენით-სარემონტო სამუშაოების, ავეჯის კომპენსაციის, ექსპერტიზისა და ხელოსნების ხარჯების და სახლემწიფიო ბაჟის დაკისრების ნაწილში და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.