¹ 3კ/1227-01 13 მარტი, 2002 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამარტლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

ლ. გოჩელაშვილი,რ. ნადირიანი

სარჩელის საგანი: თანხის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1991 წელს კოოპერატივმა “ბ.” სს “ა.”, თავის ანგარიშზე შეიტანა 400000 მანეთი. კოოპერატივის თავმჯდომარე იყო გ. ს-ავა, რომელიც 1993 წელს დააპატიმრეს. იგი 2000 წლის 20 აპრილს განთავისუფლდა სასჯელის მოხდისაგან. იმვე წლის დეკემბერში გ. ს-ავამ სარჩელი აღძრა სს “ა.” წინააღმდეგ და მოითხოვა შეტანილი თანხის ეკვივალენტის _ 103,017 ლარის გადახდა, რადგან საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ გაცემული ცნობით, 1991 წლის დეკემბრის მდგომარეობით, 400000 მანეთი, კუპონისა და ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით, 2000 წლის 1 ნოემბრის მდგომარეობით შეადგენს 103,017 ლარს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ 1993 წლის 24 ივლისიდან საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის და საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის ¹575 ერთობლივი დადგენილებით ერთი მანეთი გადაყვანილ იქნა ერთ კუპონად და კოოპერატივის ანგარიშზე აისახა 400000 კუპონად, რომელიც 1995 წლის 2 ოქტომბრიდან საქართველოს პრეზიდენტის ¹363 ბრძანებულების თანახმად გადაყვანილ იქნა ლარებში შემდეგი კურსით: 1 მილიონი კუპონი _ 1 ლარი. დღეის მდგომარეობით სადავო თანხა შეადგენს 35 თეთრს.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა “საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების ერთადერთ კანონიერ საგადასახადო საშუალებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტისა და ეროვნული ბანკის 1993 წლის 24 ივლისის ¹575 დადგენილებასა და “მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის “ლარის” გაშვების შესახებ” საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექეტმბრის ¹363 ბრძანებულება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება მ. ს-ავამ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:

1991 წლის ივნისში კოოპერატივ “ბ. ...-ის” თავმჯდომარემ გ. ს-ავამ სს “ა.” შეიტანა 400000 მანეთი. გ. ს-ავამ 2000 წლის აგვისტოში მიმართა ბანკს და მოითხოვა აღნიშნული თანხის გატანა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო თანხა კოოპერატივის ქონებაა და არა აპელანტის.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის და საქართველოს ეროვნული ბანკის 1993 წლის 24 ივლისის ¹575 დადგენილება “საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების ერთადერთ კანონიერ საგადასახადო საშუალებად გამოცხადების შესახებ,” რომლის მე-5 პუნქტის საფუძველზე საბანკო დაწესებულებებს დაევალათ 1993 წლის 3 აგვისტოდან იურიდიული და ფიზიკური პირების ანგარიშზე ნაშთის გადაყვანა მანეთიდან ეროვნული ბანკის კუპონებზე შეფარდებით 1:1, ანგარიშებზე არსებული თანხების ოდენობის მიუხედავად. ამ დადგენილების შესაბამისად კოოპერატივის თავმჯდომარის მიერ შეტანილი 400000 მანეთი _ 400000 კუპონი გახდა, რომელიც საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულების თანახმად გადაყვანილ იქნა ლარებში. ამ ბრძანებულების გათვალისწინებით 1995 წლის 2 ოქტომბრიდან რესპუბლიკის მთელ ტერიტორიაზე ერთ-ერთ კანონიერ საგადასახადო საშუალებად გამოცხადდა და მიმოქცევაში იქნა გაშვებული ახალი ეროვნული ვალუტა _ ლარი. კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა შეფარდებით 1000000 კუპონი 1 ლართან. აღნიშნული ბრძანებულების საფუძველზე 400000 კუპონი შეადგენს 35 თეთრს. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა გ. ს-ავას მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ს\ს “ა.” უშუალოდ მისი და არა კოოპერატივის კუთვნილი თანხა იქნა შეტანილი. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია გ. ს-ავას სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დატოვა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება.

საკასაციო საჩივრის ავტორი მოითხოვს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებას შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 93-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა, რადგან ადვოკატის მონაწილეობის გარეშე განიხილა საქმე. ადვოკატმა ხ. ტ-მა საქმის განმხილველ სასამართლოს წინასწარ აცნობა ის გარემოება, რის გამოც ვერ მიიღებდა საქმის ზეპირ განხილვაში მონაწილეობას (თბილისის საოლქო სასამართლოში მონაწილეობდა სხვა საქმის განხილვაში) და საქმის სხვა დროისათვის გადადება ითხოვა;

სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 84-ე მუხლი, თუ კი სარჩელზე უარის თქმის საფუძვლად მიიჩნევდა იმ გარემოებებს, რომ გ. ს-ავა არასათანადო მოსარჩელეა.

სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლი და არ გამოიყენა.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლოს ადვოკატის მონაწილეობის გარეშე არ უნდა განეხილა საქმე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 93-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მხარეებს შეუძლიათ საქმე აწარმოონ სასამართლოში წარმომადგენლის მეშვეობით. დადგენილია, რომ მხარე _ გ. ს-ავა უშუალოდ მონაწილეობდა საქმის განხილვაში. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ გ. ს-ავას შუამდგომლობა საქმის გადადების შესახებ იმ მოტივით, რომ ადვოკატი დაკავებული იყო სხვა საქმით, სასამართლომ განიხილა და არ დააკმაყოფილა, რადგან საქმეში არ მოიპოვებოდა მისი ინტერესების დამცველის (წარმომადგენლის, ადვოკატის) უფლებამოსილების დამადასტურებელი საბუთი (მინდობილობა, ორდერი).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს, აგრეთვე, სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას. აღნიშნულის საფუძველზე საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა სააპელაციო სასამართლოს 2001 წლის 16 ოქტომბრის განჩინების (საოქმო დადგენილება) კანონიერება და მიიჩნია, რომ სასამართლოს არ დაურღვევია კანონი, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 216-ე მუხლის პირველი ნაწილით საქმის განხილვის გადადება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. ამავე კოდექსის 215-ე მუხლით კი შუამდგომლობა საქმის განხილვასთან დაკავშირებით წამოჭრილი საკითხების შესახებ შეიძლება დაკმაყოფილდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ასეთი შუამდგომლობა საპატიო მიზეზით არ იყო აღძრული სასამართლო განხილვისათვის საქმის მომზადების სტადიაზე.

სააპელაციო სასამართლომ გ. ს-ავას შუამდგომლობა საქმის გადადების შესახებ არ დააკმაყოფლა, რადგან საქმეში არ მოიპოვება მისი ინტერესების დამცველის (ადვოკატის) ორდერი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. ს-ავას შეეძლო სხვა წარმომადგენლის (ადვოკატის) მეშვეობით უზრუნველეყო ინტერესების დაცვა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს შუამდგომლობის განხილვისას კანონი არ დაურღვევია.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 84-ე მუხლი, თუ კი იგი მიიჩნევდა, რომ გ. ს-ავა არასათანადო მოსარჩელეა. აღნიშნული ნორმა არ არის იმპერატიული ხასიათის, სასამართლოს შეუძლია ამ ნორმით იხელმძღვანელოს და მოსარჩელის თახმობით თავდაპირველი მოსარჩელე შეცვალოს სათანადო მოსარჩელით. სასამართლოს შეუძლია ასევე არ გამოიყენოს ამ ნორმის მოთხოვნა და ისე გადაწყვიტოს დავა.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მითითებას სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლზე, რომელიც სასამართლომ არ გამოიყენა. დადგენილია, რომ მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 1997 წლის 25 ნოემბრამდე. სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილით სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ (1997 წ. 25 ნოემბერი). ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა ამავე კოდექსის 389-ე მუხლი. კასატორის მოსაზრება ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, გ. ს-ავას საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

გ. ს-ავას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.