გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3კ-1239-01 19 ივლისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

ქ. გაბელაია, თ. კობახიძე

დავის საგანი: დარღვეული საავტორო უფლებების აღდგენა, მორალური ზიანის ანაზღაურება (ძირითად სარჩელში), ლოგოტიპის ქართული ვერსიის ერთადერთ ავტორად და მესაკუთრედ ცნობა, მოსარჩელისათვის ლოგოტიპის გამოყენების აკრძალვა (შეგებებულ სარჩელში).

აღწერილობითი ნაწილი:

დ. მ-ემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე შპს “კ-სა” და “ზ-ის” მიმართ და მოითხოვა მათთვის 1320000 ლარის სოლიდარულად დაკისრება შემდეგი საფუძვლით: 1976 წელს შექმნა “კ-ს” ლათინური გამოსახულების ქართული ლოგოტიპის ესკიზი. 1993წ. აპრილში მას და “კო-ის” (ამჟამად “კ-ს”) პრეზიდენტ თ. ჭ-ს შორის მიღწეულ იქნა ზეპირსიტყვიერი შეთანხმება ლოგოტიპის ესკიზის აშშ-ში, კერძოდ, ატლანტაში მდებარე “ზ-ის” შტაბ-ბინაში გაგზავნის თაობაზე იმ მიზნით, რათა მომხდარიყო მისი, როგორც სავაჭრო ნიშნის, შეფასება (მოწონება). აღნიშნული შეთანხმების მიხედვით, ლოგოტიპის ესკიზის მოწონების შემთხვევაში დ. მ-ესა და შპს “კო-ს” შორის უნდა გაფორმებულიყო შესაბამისი საავტორო ხელშეკრულება. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, ლოგოტიპის ესკიზი მოწონებულ იქნა “ზ-ის” მიერ, რასაც ადასტურებს ის ფაქტი, რომ აღნიშნული ლოგოტიპი. საქპატენტმა რეგისტრაციაში გაატარა “ზ-ის” სახელზე, როგორც სავაჭრო ნიშანი. 1993წ. ივლისიდან საქართველოში დაიწყო კოკა-კოლას ჩამოსხმა და რეალიზაცია დ.მ-ის მიერ შექმნილი ლოგოტიპის გამოყენებით, მასთან საავტორო ხელშეკრულების გაფორმებისა და საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე. სადავო თანხის გამოანგარიშებას მოსარჩელემ საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ მოპასუხეთა მიერ ყოველწლიურად ჩამოისხმება 15 მილიონი ლარის ღირებულების კოკა-კოლა, რაც საერთო ჯამში 1993 წლიდან 2001 წლამდე შეადგენს 120 მილიონ ლარს. აღნიშნული ღირებულების 1% კი შეადგენს მილიონ ორასი ათას ლარს. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საავტორო ხელშეკრულების დადების შემთხვევაში იგი დათანხმდებოდა “კ-ს” სარეალიზაციო ფასის არანაკლებ 1%-ის ოდენობის ჰონორარზე. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა მოპასუხეებისთვის მის მიერ შექმნილი “კ-ს” ქართული ლოგიტიპის გამოყენების აკრძალვა მისი თანხმობისა და საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე.

მოპასუხე მხარემ სარჩელი არ ცნო. “ზ-იმ” სასარჩელო მოთხოვნათა გასაქარწყლებლად წარმოადგინა შეგებებული სარჩელი, რომელშიც მიუთითა, რომ სასაქონლო ნიშანი “…” საყოველთაოდ ცნობილი ნიშანია, წარმოადგენს “ზ-ის” საკუთრებას და ამ ნიშანზე 1892 წლიდან გააჩნია ყველა ქონებრივი და არაქონებრივი ექსკლუზიური უფლება; აღნიშნული ლოგოტიპი რეგისტრირებულია თითქმის ყველა ქვეყანაში; საბჭოთა კავშირში ლოგოტიპის სარეგისტრაციო განაცხადი შეტანილი იყო 1925 წელს და რეგისტრირებულია 1928 წლიდან. “ზ-იმ” სასაქონლო ნიშანზე “…” სარეგისტრაციო განაცხადი საქართველოში შეიტანა 1992 წელს, ხოლო ქართული ტრანსლიტერული ვარიანტის სარეგისტრაციო განაცხადი _ 1993 წელს; როგორც ინგლისური, ისე ქართული ვერსიები საქართველოში სასაქონლო ნიშნებად რეგისტრირებულია 1996 წლიდან; საქართველოში სხვადასხვა დროს მოქმედი კანონმდებლობისა და საერთაშორისო კონვენციების შესაბამისად მოცემული ნიშნის სხვადასხვა ანბანით გამოსახვა, ანუ ტრანსლიტერაცია წარმოადგენს ტექნიკურ შესრულებას, უკვე არსებული ნამუშევრის უბრალო იმიტაციას ან კოპირებას. ტრანსლიტერული ნამუშევარი არ არის საავტორო უფლების ობიექტი ვინაიდან არ წარმოადგენს ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი შრომის ნაყოფს და არ ახასიათებს ორიგინალურობა; “ზ-სა” და მოსარჩელეს შორის არ ყოფილა არანაირი შეთანხმება “…-ს” ნიშნის თარგმნის ან სხვაგვარი გადამუშავების თაობაზე; ის გარემოება, რომ დ.მ-ემ საავტორო უფლებათა დაცვის სააგენტოში უკანონოდ გაატარა რეგისტრაციაში ლოგოტიპის ქართული ვერსია, როგორც საკუთარი ორიგინალური ქმნილება, ლახავს “ზ-ის” საავტორო უფლებებს. შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ მოითხოვა “ზ-ის” აღიარება “…-ს” ლოგოტიპის და მისი ქართული ტრანსლიტერული ვერსიის ავტორად და ერთადერთ მესაკუთრედ; დ.მ-ის მიჩნევა “ზ-ის” საავტორო უფლებათა დამრღვევად; მისთვის, როგორც საავტორო უფლებების დამრღვევისათვის, ლათინური ლოგოტიპის და მისი ქართული ტრანსლიტერული ვერსიის ნებისმიერი ფორმით გამოყენების აკრძალვა. მოპასუხემ შეგებებულ სარჩელს თან დაურთო აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ინტელექტუალური სამართლის სფეროში მოღვაწე ფრანგი სპეციალისტის _ პ. ლ-ის დასკვნა, ასევე _ ქართველი სპეციალისტის, ივ.ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამოქალაქო სამართლის კათედრის წევრის, იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატის, ... სამართლის ლექტორის _ დ. ძ-ის სამართლებრივი დასკვნა.

2001წ. 1 ოქტომბრის განცხადებით მოსარჩელე დ.მ-ემ გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა 87500 ლარის ოდენობით. ამასთან, განცხადებას დაურთო პროფესორ გ. წ-ისა და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კ.კ-ის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომლის, ხელოვნებათმცოდნის, დოქტორის, პროფესორ ელენე მაჭავარიანის დასკვნები და ხელოვნების სფეროში მოღვაწე მაიკლ ანიკსტის საექსპერტო ანგარიში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა არც დ.მ-ის სარჩელი და არც “ზ-ის” შეგებებული სარჩელი. აღნიშნული გადაწყვეტილება სასამართლომ დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს: მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ქართული ლოგოტიპი “...” ობიექტური ფორმით არსებობდა 1993 წლიდან და მისი ავტორია მოსარჩელე; აღნიშნული ლოგოტიპის ქართული ესკიზი წარმოადგენს ნახატს. ნახატი კი, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 489-ე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლების საგანი შეიძლება იყოს. მაგრამ მიუხედავად ამისა, ის მაინც ვერ იქნება განხილული როგორც საავტორო სამართლით დაცული ობიექტი, ვინაიდან არ აკმაყოფილებს საერთაშორისო და ეროვნული კანონმდებლობით დადგენილ საავტორო სამართლის ობიექტის დაცვისუნარიანობის ძირეულ მოთხოვნას საავტორო სამართლით დაცული ობიექტის ინტელექტუალური საქმიანობის შედეგად შექმნის შესახებ; მოსარჩელის მიერ შექმნილი “…”-ს ქართული ლოგოტიპი წარმოადგენს ლათინურ ანბანში შექმნილი ლოგოტიპის ტრანსკრიპტიზაციას (კოპირებას) და ადაპტაციას (გადამუშავებას) ქართულ ანბანში, ანუ მის ტრანსლიტერაციას _ ერთი დამწერლობის ასოების გადაცემას სხვა დამწერლობის ასოებით, რის გამოც იგი არ წარმოადგენს ავტორის პიროვნულ ინტელექტუალურ ქმნილებას, გამორჩეულს ინდივიდუალურობით და ორიგინალურობით.

სასამართლო კოლეგიამ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ საავტორო უფლებების დარღვევის შედეგად ავტორიტეტის შელახვისა და განცდების სახით გამოწვეული მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით დადგენილი არ არის.

სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია ასევე შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა ქართული ლოგოს ავტორად “ზ-ის” აღიარების შესახებ, არ ჩათვალა რა დ.მ-ე “ზ-ის” საავტორო უფლებების დამრღვევად, ვინაიდან დ.მ-ის მიერ ქართული ესკიზის შექმნისას სრულად და მაქსიმალურად იქნა შენარჩუნებული ორიგინალური ლათინური ლოგოს გამოხატვის ფორმა, რამაც გამოიწვია ამ ლოგოტიპის მოწონება და მის სასაქონლო ნიშნად რეგისტრაციაში გატარება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. მ-ემ, რომელიც მოითხოვს აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არის ურთიერთსაწინააღმდეგო და კონკრეტულ შინაარსს მოკლებული. კერძოდ, ერთი და იგივე ობიექტი ერთდროულად არ შეიძლება აღიარებულ იქნეს ნახატად და ტრანსლიტერაციად; არ არის მართებული სასამართლოს მიერ ისეთი ტერმინების გამოყენება, როგორიცაა “კოპირება” და “ადაპტაცია”, ვინაიდან ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონში ტერმინი “კოპირება” ნიშნავს ასლს, ხოლო “ადაპტაცია” განმარტებულია, როგორც შეწყობა, მორგება. ამდენად, არ შეიძლება ერთი და იგივე ობიექტი ერთდროულად იყოს, ერთი მხრივ, რომელიმე საგნის ასლი და მეორე მხრივ იმავე საგნის ადაპტაცია. სასამართლოს ასეთ შემთხვევაში უნდა გამოეყენებინა ბერნის კონვენციის 2(3) მუხლი, რომლის თანახმად თარგმანი, ადაპტაცია, მუსიკალური არანჟირება და ლიტერატურული ან მხატვრული ნაწარმოების სხვაგვარი გადაკეთება დაცულია ისევე, როგორც ორიგინალური ნაწარმოები, ორიგინალური ნაწარმოების ავტორის უფლებების შეულახავად. კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 489-ე მუხლი და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა _ ამავე კოდექსის 506-ე მუხლი. ასევე დაარღვია სსკ-ს 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა, რაც გამოიხატა წარდგენილი მტკიცებულებების არასწორ შეფასებაში.

მოპასუხე “ზ-ის” წარმომადგენელმა მ. ა-მა შეგებებული საკასაციო საჩივრით მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმება შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის მოტივები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო: სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე მხატვარ-დიზაინერი დ. მ-ე არის ლათინური ლოგოს “...-ს” ქართული ვარიანტის ქართული ლოგოს “კ-ს” ესკიზის ავტორი. მოსარჩელის მიერ შექმნილი ლათინური ლოგოს “...-ს” ქართული ესკიზი წარმოადგენს ნახატს, ნახატი კი საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 489-ე მუხლის მიხედვით საავტორო უფლების საგანი შეიძლება იყოს, მაგრამ ის მაინც ვერ იქნება განხილული როგორც საავტორო სამართლით დაცული ობიექტი, ვინაიდან არ აკმაყოფილებს საერთაშორისო და ეროვნული კანონმდებლობით დადგენილ საავტორო სამართლის ობიექტის დაცვისუნარიანობის ძირეულ მოთხოვნას საავტორო სამართლით დაცული ობიექტის ინტელექტური საქმიანობის შედეგად შექმნის შესახებ. სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ შექმნილი “...-ს” ქართული ლოგო წარმოადგენს ლათინურ ანბანზე შექმნილი “...-ს” ლოგოტიპის ტრანსკრიპტიზაციას (კოპირებას) და ადაპტაციის (გადამუშავებას) ქართულ ანბანთან და მიიჩნია, რომ აღნიშნულის გამო იგი არ წარმოადგენს ავტორის ინტელექტუალურ ქმნილებას გამორჩეულს ინდივიდუალობით და ორიგინალობით.

პალატა თვლის, რომ კოლეგიის აღნიშნული მსჯელობა ურთიერთსაწინააღმდეგო და ურთიერთგამომრიცხავია. კოლეგია სადავოდ არ ხდის იმ ფაქტს, რომ ქართული ლოგოს ავტორი არის მოსარჩელე, თუმცა იგი მიიჩნევს, რომ მის მიერ შესრულებული ლოგო არის ლათინური ანბანით შექმნილი “...-ს” კოპირება და გადამუშავება.

პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ არ შეიძლება ერთი და იგივე ობიექტის მიმართ გაკეთდეს დასკვნა, რომ იგი არის ლათინური ლოგოს “...”-ს ლოგოტიპის ტრანსკრიპტიზაცია (კოპირება) და ადაპტაცია (გადამუშავება). პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში კოლეგიამ ვერ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება _ მოცემული ნახატი “...-ს” ლათინური ლოგოტიპის კოპირებაა თუ ადაპტაცია, რადგან ერთდროულად ერთი და იგივე ობიექტი კოპირებაც იყოს და გადამუშავებაც, შეუძლებელია. კოპირებას არ იცავს ლიტერატურისა და მხატვრული ნაწარმოებებით დაცვის შესახებ, ბერნის საერთაშორისო კონვენცია, მაშინ როცა აღნიშნული კონვენციის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით ადაპტაციის ავტორები დაცული არიან ისევე, როგორც ორიგინალური ნაწარმოების ავტორები.

პალატა თვლის, რომ კოლეგიამ ხელახლა განხილვის დროს უნდა დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოება _ განსახილველი ნაშრომი ლათინური ლოგოტიპის კოპირებაა თუ მისი ადაპტაცია და მიიღოს შესაბამისად გადაწყვეტილება. ასევე უნდა გამოარკვიოს, რამდენად საფუძვლიანია მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების რაოდენობის ნაწილში.

პალატა ასევე თვლის, რომ უნდა დაკმაყოფილდეს “ზ-ის” შეგებებული საკასაციო საჩივარი, რომლითაც ითხოვენ გადაწყვეტილების გაუქმებას მათი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და დ. მ-ის ჩათვლას “ზ-ის” საავტორო უფლებების დამრღვევად, რადგან კოლეგიამ შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა ის, რომ ქართული ლოგოტიპის “კ-ს” ავტორად მიჩნეულია დიმიტრი მ-ე და აქედან გამომდინარე, უსაფუძვლოდ ჩათვალა “ზ-ის” შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა ქართულ ლოგოს ავტორად მისი აღიარების შესახებ. მოცემულ სიტუაციაში, როცა გადაწყვეტილება პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია დ. მ-ის სარჩელი უარის თქმის ნაწილში, საფუძველს მოკლებულია შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმაც კოლეგიის გადაწყვეტილების აღნიშნული მოტივით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

დ. მ-ის საკასაციო საჩივარი და “ზ-ის” შეგებებული საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს იმავე კოლეგიას.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.