¹3კ-1244-01 21 ივნისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),

რ. ნადირიანი, მ. გოგიშვილი

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

გ. ხ-ოვმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს თ. ტ-ძის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისგან მიყენებული ზიანის 17980 ლარის გადახდა. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 1991-93 წლებში გახსნილი ჰქონდა კოოპერატივი “მ-ი”. კოოპერატივის საქმიანობისთვის 1991წ. 28 იანვარს 50000 რუსულ რუბლად შეიძინა ავტომანქანა “კამაზ-5410” მისაბმელით. 1991წ. 10 თებერვლის ბრძანებით, მანქანის მძღოლად მიიღო მოპასუხე თ. ტ-ძე, რომელსაც სამუშაოს ანაზღაურება დაენიშნა გამომუშავების, საგზურის ფურცლების მიხედვით. თ. ტ-ძეს, ზეპირი შეთანხმების მიხედვით ევალებოდა ყოველთვიურად კოოპერატივში შემოეტანა 200 რუსული რუბლი და მოევლო მასზე გაპიროვნებული ავტომანქანისათვის. თ. ტ-ძემ მასზე დაკისრებული არცერთი მოვალეობა არ შეასრულა. რის გამოც მოსარჩელემ თ. ტ-ძეს მოსთხოვა ავტომანქანის უკან დაბრუნება, რაზედაც მოპასუხემ განუცხადა მას, რომ მანქანა დაიკარგა და მას კოოპერატივ “მ-ის” მიმართ არავითარი ვალდებულება არ გააჩნია, ასევე უარი განუცხადა მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურებაზე. აღნიშნულის გამო გ. ხ-ოვმა მიმართა შინაგან საქმეთა და პროკურატურის ორგანოებს. 1999 წელს მოსარჩელემ სათანადო ორგანოებიდან მიიღო წერილი, სადაც მას ურჩევდნენ მიემართა სასამართლოსთვის ქვემდებარეობის წესით. 1999წ. 11 ოქტომბერს გ. ხ-ოვმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოპასუხისგან მოითხოვა 17980 ლარის გადახდა. მოგვიანებით მან შეამცირა თავისი სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხის ქონებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით და თ. ტ-ძისაგან მოითხოვა 3000 აშშ დოლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ წლების მანძილზე იმდენი ხარჯი გასწია კოოპერატივ “მ-ის” აღრიცხვაზე მყოფ მანქანაზე, რომ თავად განიცადა 3000 აშშ დოლარის ღირებულების ზარალი.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 16 ივლისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დააკმაყოფილა გ. ხ-ოვის სარჩელი და თ. ტ-ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად დაეკისრა 2000 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ლარებში გადახდა.

თ. ტ-ძემ აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და გ. ხ-ოვის სარჩელზე უარის თქმა.

ქ. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001წ. 23 ოქტომბრის განჩინებით თ. ტ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის და მოთხოვნის დაუსაბუთებლობის გამო. შესაბამისად, ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 16 ივლისის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1999 წლიდან მოსარჩელეს შექმნილი ჰქონდა კოოპერატივი “მ-ი” და იყო მისი თავმჯდომარე. 1991წ. იანვარში 50000 რუსულ რუბლად ქ. მოსკოვში მდებარე სამხედრო ნაწილისგან შეიძინა ავტომანქანა “კამაზი – 5410” მოდელის, თავისივე მისაბმელით, აღნიშნული თანხა კოოპ. “მ-ის” ანგარიშიდან მოსარჩელემ გადარიცხა სამხედრო ნაწილის ანგარიშზე. ავტომანქანა აღრიცხულია ოზურგეთის საგზაო ავტოინსპექციის სარეგისტრაციო განყოფილებაში. ავტომანქანის მძღოლად წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე თ. ტ-ძე. კოოპერატივში იგი მიღებული იყო ბრძანებით. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ თ. ტ-ძეს ანაზღაურება უნდა მისცემოდა გამომუშავების მიხედვით, საგზური ფურცლების საფუძველზე და იმ შემთხვევაში თუ მხარეთა სიტყვიერი შეთანხმებიდან გამომდინარე თ. ტ-ძე ავტომანქანით შეასრულებდა სხვა, არაკოოპერატივის საჭიროებისათვის ტვირთის გადაზიდვა-გადატანას, ყოველთვიურად კოოპერა­ტივის სალაროში უნდა შეეტანა 200 რუბლი. სასამართლომ ასევე დადასტურებულად ცნო, რომ 1994 წელს ავტომანქანის ძრავი მწყობრიდან გამოვიდა ქ. სლავიანსკში და იგი შეაკეთა მოპასუხემ თავისი ხარჯებით. პალატამ მიიჩნია, რომ თ. ტ-ძეს უნდა გამოეჩინა მეტი წინდახედულობა და ქ. კიევში გამგზავრებამდე მანქანა უნდა დაეტოვებინა ისეთ ადგილას ან მიენდო ისეთი პირისათვის, რომელიც მას სათანადო ყურადღებას მიაქცევდა და ავტომანქანა დამნაშავე პირებისათვის არ იქნებოდა ხელმისაწვდომი, რადგან როგორც ამას მოპასუხე მიუთითებს ქ. კიევიდან ქ. სლავიანსკში დაბრუნების შემდეგ ავტომანქანა ადგილზე აღარ დახვდა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რადგანაც წარმოიშვა 1997წ. 25 ნოემბრამდე ანუ მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ამოქმედებამდე, ამიტომ მოცემული დავა განხილული უნდა იქნეს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ გ. ხ-ოვმა თავისი უფლების დარღვევის შესახებ შეიტყო 1997წ. 25 ივლისს და სწორედ ამ დროს წარმოეშვა მას სარჩელის შეტანის უფლება. ამ დღიდან გ. ხ-ოვმა სარჩელი კანონით დადგენილ ვადაში შეიტანა სასამართლოში. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხემ ვერც პირველი ინსტანციის და ვერც სააპელაციო სასამართლოში ვერ დაადასტურა, რომ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებაში მას ბრალი არ მიუძღვის. ეს გარემოება კი 1964წ. სსკ-ის 457-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს. ამავე კოდექსის 471-ე მუხლის თანახმად, თუ თვით დაზარალებულის უხეშმა გაუფრთხილებლობამ ხელი შეუწყო ზიანის წარმოშობას ან გაადიდა იგი, მაშინ დაზარალებულის ბრალის ხარისხის მიხედვით (ხოლო თუ ბრალი ზიანის მიმყენებელსაც მიუძღვის მისი ბრალის ხარისხის მიხედვითაც) საზღაური უნდა შემცირდეს. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ რამდენადაც ორივე მხარის ბრალი არსებობს ზიანის დადგომაში, ხოლო მეტი წილი ბრალისა, მოპასუხის მხარეზეა, ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის მოთხოვნა და მას მოთხოვილი 3000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ უნდა დაეკისროს 2000 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ლარებში.

თ. ტ-ძემ აღნიშნული განჩინება გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ს (1964წ.) 457-ე მუხლი. ითხოვს მის გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას სარჩელზე უარის თქმის შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებების მიმართ, რომელიც ასახულია საოლქო სასამართლოს პალატის გადაწყვეტილებაში ან საქმის მასალებში. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საოლქო სასამართლოს პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამათლოსათვის, თუ წამოყე­ნე­ბული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

მოცემულ საქმეზე საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილად არის ცნობილი, რომ სადავო ავტომანქანა იყო კოოპერატივ “მ-ის” საკუთრება. კოოპერატივში მძღოლად მუშაობდა მოპასუხე და სადავო ავტომანქანა მასზე იყო გაპიროვნებული. მხარეთა შორის შეთანხმების თანახმად, მოპასუხე ასრულებდა ტვირთის გადაზიდვა-გადატანას. 1993 წელს გადაზიდა ტვირთი რუსეთში და იქ მუშაობდა მოსარჩელის შვილთან ერთად. 1995 წელს მოპასუხემ ავტომანქანა დატოვა ქ. სლავიანსკში ნაცნობის ეზოში და თვითონ გაემგზავრა ქ. კიევში. იქიდან დაბრუნების შემდეგ ავტომანქანა ადგილზე არ დახვდა. ამის შესახებ მოპასუხეს პოლიციაში არ განუცხადებია და ავტომანქანას ეძებდა სხვადასხვა საშუალებით, მაგრამ კვალს ვერ მიაგნო. ამდენად, დადგენილია, რომ მოპასუხემ სადავო ავტომანქანა არ დაუბრუნა მესაკუთრეს.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორის მიერ არ არის წამოყენებული დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე მტკიცებულებაზე, რომელიც გამორიცხავდა საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ გარემოებებს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მის მიერ გაწეული იყო გარკვეული ხარჯები ავტომანქანის შესაკეთებლად, არ ათავისუფლებს მას ავტომანქანის დაბრუნების ვალდებულებისაგან. მოპასუხეს მხოლოდ ავტომანქანის დაბრუნების შემდეგ შეეძლო მოეთხოვა ხარჯების ანაზღაურება. ამასთან, სააპელაციო პალატის მიერ გაზიარებული იქნა საქმის გარემოებები და მოპასუხეს ავტომანქანის ღირებულების ასანაზღაურებელი თანხა შეუმცირდა.

დადგენილია, რომ მოპასუხემ ავტომანქანა მიატოვა უმეთვალყურეოდ, რის გამოც ავტომანქანა დაიკარგა. მოპასუხემ ავტომანქანის მოსაძებნად არ მიიღო სათანადო ზომები და არ განაცხადა პოლიციაში. ამდენად მოპასუხის ბრალი ზიანის მიყენებაში დადგენილია და სკ-ის (1964წ.) 457-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ზიანი უნდა აანაზღაუროს ზიანის მიმყენებელმა. აღნიშნულის გამო საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო პალატას არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ის (1964წ.) 457-ე მუხლი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კასატორის მიერ მითითებული კანონის დარღვევა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. ტ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

უცვლელად დარჩეს ამ საქმეზე ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 23 ოქტომბრის განჩინება.

განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.