¹ 3კ/1262-01 20 თებერვალი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. ხიმშიაშვილი (თავმჯდომარე),

მ. ცისკაძე,მ. ახალაძე

დავის საგანი: სამუშაოზე აღდგენა, ს.ს. უნივერმაღი “თ.” გენერალური დირექტორის ბრძანების პირველი პუნქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

თ. კ-შვილი მუშაობდა ს.ს. უნივერმაღ “თ.” საორგანიზაციო განყოფილებაში ვაჭრობის ინსპექტორად. ს.ს. უნივერმაღ “თ.” გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/40 ბრძანებით საზოგადოებაში განხორციელდა რეორგანიზაცია და შტატების შემცირება, რის გამოც გაუქმდა საორგანიზაციო განყოფილება. საზოგადოების გენერალური დირექტორი თ. ტ-ძის 2001 წლის 15 იანვრის ბრძანებით თ. კ-შვილი გათავისუფლდა ვაჭრობის ინსპექტორის თანამდებობიდან შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის “ა” პუნქტის საფუძველზე; მას მიეცა გასასვლელი დახმარება 2 თვის საშუალო ხელფასის ოდენობით. თ. კ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ს.ს. უნივერმაღ “თბილისის” მიმართ და მოითხოვა მოპასუხე ორგანიზაციის გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/40 ბრძანების I პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის ბათილად ცნობა და სამუშაოზე აღდგენა.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლომ 2001 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილებით თ. კ-შვილის სარჩელი არ დააკმაყოფილა უსაფუძვლობის გამო.

თ. კ-შვილმა სააპელაციო საჩივარი შეიტანა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2001 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. კ-შვილის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა: გააუქმა მოცემულ საქმეზე ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 7 მაისის გადაწყვეტილება და მიიღო ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გააუქმა ს.ს. უნივერმაღ “თ.” დირექციის ¹2 ბრძანება, როგორც უკანონო; უარი ეთქვა მოსარჩელეს 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/41 ბრძანების I პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის ბათილად ცნობაზე; 2001 წლის 15 იანვრიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე მიეცა იძულებითი განაცდური; დანარჩენ ნაწილში სარჩელს ეთქვა უარი.

სააპელაციო პალატის განჩინება დასაბუთებულია შემდეგი მოტივებით: ვინაიდან მოსარჩელე სამუშაოდან დაითხოვეს შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის “ა” პუნქტით, ამიტომ რეორგანიზაციის ან შტატის შემცირების შესახებ მუშაკისათვის უნდა ეცნობებინათ სამუშაოდან განთავისუფლებამდე ორი თვით ადრე, რასაც დაადასტურებდა ხელმოწერით. მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა დოკუმენტი, რომ იმავე კოდექსის 42² მუხლის საფუძველზე გააფრთხილა თ. კ-შვილი. მოპასუხე ორგანიზაციას აპელანტისათვის არ შეუთავაზებია სხვა სამუშაო, რის გამოც დაირღვა შრომის კანონთა კოდექსის 42¹ მუხლის მოთხოვნაც.

სააპელაციო სასამართლომ ვერ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა საზოგადოების გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/41 ბრძანების I ნაწილის ბათილად ცნობის შესახებ, რადგან სს უნივერმაღ “თ.” დირექციის ¹10/41 ბრძანების წინააღმდეგ სასამართლოსათვის შეეძლო მიემართა საზოგადოებას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. დავების განმხილველ ორგანოში საზოგადოებას წარმოადგენს სამეთვალყურეო საბჭო და არა ცალკეული თანამშრომელი. თ. კ-შვილი სამუშაოდან დაითხოვეს კანონის დარღვევით, მაგრამ ამჟამად აღარ არსებობს ის საშტატო ერთეული, რომელზეც იგი მუშაობდა, ამიტომ მისი აღდგენა შეუძლებელია.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა თ. კ-შვილმა, მოითხოვა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება და ს.ს. უნივერმაღ “თ.” გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/41 ბრძანების I ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის ბათილად ცნობა. მისი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: ს.ს. უნივერმაღ “თ.” წესდების 7.7 პუნქტის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად საზოგადოებაში განყოფილების შექმნის და მათი ლიკვიდაციის საკითხების გადაჭრა საზოგადოების აქციონერთა საერთო კრების პრეროგატივაა (უფლებაა) და არა გენერალური დირექტორისა. სააქციო საზოგადოების საერთო კრებას ამ საკითხზე არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ გამოუტანია. გენერალური დირექტორი კი გასცდა თავის უფლებამოსილებას, რის გამოც მის მიერ მიღებული 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/41 ბრძანება ბათილად უნდა ჩაითვალოს; არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/41 ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნისათვის სასამართლოსათვის უნდა მიემართა მხოლოდ საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს და არა თ. კ-შვილს. “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 56.1 მუხლის და სააქციო საზოგადოების წესდების 9.1 პუნქტის თანახმად საზოგადოების წარმომადგენლობა ევალება დირექტორებს და არა სამეთვალყურეო საბჭოს. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტით და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის I ნაწილის თანახმად ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა, ამიტომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში იურიდიულად არ არის დასაბუთებული.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ სარჩელი სამუშაოზე აღდგენის შესახებ არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან არ არსებობს ის სამუშაო ადგილი, საიდანაც იგი გაათავისუფლეს. აღნიშნული ეწინააღმდეგება შრომის კანონთა კოდექსის 42¹ მუხლით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს უნივერმაღ “თ.” გენერალურმა დირექტორმა თ. ტ-ძემ. მან მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თ. კ-შვილის სარჩელზე უარის თქმა. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ მოტივებს: სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ თ. კ-შვილის სამუშაოდან დათხოვნისას დაირღვა შრომის კანონთა კოდექსის 42² მუხლის მოთხოვნა, თითქოს დირექციას არ შეუთავაზებია მისთვის სხვა სამუშაო. საზოგადოების დირექტორის 2000 წლის 31 ოქტომბრის ¹10/34 ბრძანებით საზოგადოების ყველა თანამშრომელი წერილობით იქნა გაფრთხილებული მოსალოდნელი რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების გამო. თ. კ-შვილმა უარი განაცხადა ხელი მოეწერა იმ დოკუმენტზე, რომლითაც იგი გაფრთხილებულ იქნა მოსალოდნელი რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების გამო. კადრების ინსპექტორმა ამ დოკუმენტზე გააკეთა წარწერა აღნიშნულის თაობაზე. საქმეში წარმოდგენილია უნივერმაღ “თ.” პროფკომიტეტის 2000 წლის 26-27 დეკემბრის სხდომის ოქმი, რომლის თანახმად თ. კ-შვილი მონაწილეობდა სხდომის მუშაობაში და კამათშიც მიიღო მონაწილეობა. აღნიშნული კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმას, რომ მოსარჩელემ იცოდა მოსალოდნელი განთავისუფლების შესახებ. მას დირექციამ სხვა სამუშაოც შესთავაზა. შრომის კანონთა კოდექსის 42¹ მუხლი მუშაკისათვის არ ითვალისწინებს მაინცდამაინც იგივე სამუშაოს შეთავაზებას.

ს.ს. უნივერმაღ “თ.” დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/40 ბრძანებით დამტკიცდა საზოგადოების ახალი საშტატო განრიგი; შემცირდა 161 საშტატო ერთეული; გაუქმდა საორგანიზაციო განყოფილება, ვაჭრობის ინსპექტორის ორი საშტატო ერთეული, რომელზედაც მოსარჩელე მუშაობდა.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოსარჩელისათვის იძულებითი განაცდურის მიცემა იმიტომაც, რომ იგი 1998 წლიდან 2000 წლის 31 დეკემბრამდე უხელფასო შვებულებაში იმყოფებოდა და ამ პერიოდში ხელფასს არ ღებულობდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების განხილვის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრების მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ თ. კ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სს უნივერმაღ “თ.” დირექტორ თ. ტ-ძის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

დადგენილია, რომ თ. კ-შვილი მუშაობდა ს.ს. უნივერმაღ “თ.” საორგანიზაციო განყოფილებაში ვაჭრობის ინსპექტორად. ს.ს. უნივერმაღ “თ.” გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/40 ბრძანებით საზოგადოებაში განხორციელდა რეორგანიზაცია და შტატების შემცირება, რის გამოც გაუქმდა საორგანიზაციო განყოფილება. საზოგადოების გენერალური დირექტორ თ. ტ-ძის 2001 წლის 15 იანვრის ბრძანებით თ. კ-შვილი გათავისუფლდა ვაჭრობის ინსპექტორის თანამდებობიდან შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის “ა” პუნქტის საფუძველზე. მას მიეცა გასასვლელი დახმარება 2 თვის საშუალო ხელფასის ოდენობით. თ. კ-შვილმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე ს.ს. უნივერმაღ “თ.” მიმართ და მოითხოვა მოპასუხე ორგანიზაციის გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹10/40 ბრძანების I პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის ბათილად ცნობა და სამუშაოზე აღდგენა.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს თ. კ-შვილის საკასაციო საჩივრის მოტივს იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა, რომ გენერალური დირექტორის 2000 წლის 15 დეკემბრის ¹ 10/40 ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება აქვს მხოლოდ საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს და არა თ. კ-შვილს, რადგან “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 56.1 მუხლის და სააქციო საზოგადოება უნივერმაღ “თ.” წესდების 9.1-ე პუნქტის თანახმად საზოგადოების წარმომადგენლობა ევალება დირექტორებს და არა - სამეთვალყურეო საბჭოს. “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 55.8 მუხლის “ა” პუნქტის თანახმად სამეთვალყურეო საბჭო კონტროლს უწევს დირექტორების საქმიანობას. საზოგადოების დირექტორის მიერ მიღებული არასწორი ბრძანების გაუქმების მოთხოვნის უფლება აქვს სამეთვალყურეო საბჭოს, რომელიც ამ დროს სასამართლოში წარმოადგენს საზოგადოებას.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ ვინაიდან აღარ არსებობს ის შტატი, რომელიც დაკავებული ჰქონდა თ. კ-შვილს, ამიტომ მისი სამუშაოზე აღდგენა შეუძლებელია. მაგრამ პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამარლოს გადაწყვეტილების მითითება იმის შესახებ, რომ მოპასუხე ორგანიზაციამ დაარღვია შრომის კანონთა კოდექსის 42¹-ე მუხლის მოთხოვნა თ. კ-შვილის სამუშაოდან დათხოვნისას, რადგან მას არ შესთავაზა სხვა სამუშაო. სააპელაციო სასამართლომ არ გაარკვია, სს უნივერმაღ “თ.” შტატების შემცირების და რეორგანიზაციის დროისათვის არსებობდა თუ არა თავისუფალი საშტატო ერთეული, რომელიც უნდა შეეთავაზებინა მოსარჩელისათვის; სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა მოპასუხის განმარტება იმის შესახებ, რომ თ. კ-შვილს შესთავაზეს უნივერმაღში ფართის იჯარით აღება და მუშაობა, სხვა ვაკანტური თანამდებობის უქონლობის გამო ვერ შესთავაზეს მსგავსი თანამდებობა.

ასევე დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის სამუშაოდან დათხოვნისას დარღვეულ იქნა შრომის კანონთა კოდექსის 42²-ე მუხლის მოთხოვნა, რადგან მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა დოკუმენტი თ. კ-შვილის სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ორი თვით ადრე გაფრთხილების თაობაზე; სააპელაციო სასამართლომ არანაირი შეფასება არ მისცა მოპასუხე ორგანიზაციის წარმომადგენლის განმარტებას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან თ. კ-შვილი უხელფასო შვებულებაში იმყოფებოდა, სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ წერილობით გაფრთხლებას იგი კადრების განყოფილებიდან არ იბარებდა, 2000 წლის 17 ნოემბერს უნივერმაღის კადრების განყოფილების ინსპექტორმა ე. კ-ძემ თ. კ-შვილს სთხოვა, წერილობით შეტყობინებაზე ხელი მოეწერა, მაგრამ მან უარი განუცხადა ხელის მოწერაზე, რის შესახებაც წერილობითი შეტყობინების მეორე გვერდზე წარწერა გააკეთეს ქ. წ-ურმა და ე. კ-ძემ.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ იურიდიულად არ დაასაბუთა გადაწყვეტილება თ. კ-შვილის იძულებითი გაცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში; არ არის მითითებული კანონის ის ნორმა, რომელიც ითვალისწინებს სამუშაოზე აღდგენის შესახებ სარჩელის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში იძულებითი გაცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურებას. შრომის კანონთა კოდექსის 207-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებით კი გაცდენილი დროის ხელფასის ანაზღაურება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ უკანონოდ დათხოვნილი პირი აღდგენილი იქნება წინანდელ სამუშაოზე.

ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს უნივერმაღ “თ.” დირექტორის ¹ 2 ბრძანების გაუქმებისა და თ. კ-შვილისათვის 2001 წლის 15 იანვრიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე იძულებითი განაცდურის მიცემის ნაწილში არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რის გამოც იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად კანონის დარღვევით მიღებულად უნდა ჩაითვალოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე, 287-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

თ. კ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

სს უნივერმაღ “თ.” დირექტორ თ. ტ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება სს უნივერმაღ “თ.” დირექციის ¹2 ბრძანების გაუქმების, 2001 წლის იანვრიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე თ. კ-შვილისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში გაუქმდეს და საქმე ამ ნაწილში ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.