¹ 3კ/1279-01 3 აპრილი, 2002 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: მ. წიქვაძე (თავმჯდომარე),
მ. გოგიშვილი, რ. ნადირიანი
დავის საგანი: სავაჭრო ჯიხურის დაბრუნება და თანხის დაკისრება.
აღწერილობითი ნაწილი:
ზ. ლ-შვილმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ თერჯოლის ავტოსადგურის ტერიტორიაზე წლების განმავლობაში ჰქონდა ორი ჯიხური და, შესაბამისად, ფლობდა 40მ2 ფართობის მიწის ნაკვეთს. 1996 წელს ავტოსადგომის ტერიტორიაზე დაწყებული მშენებლობის გამო მან გააკეთა მაღაზიის პროექტი და დაიწყო მშენებლობა. მოსარჩელის განმარტებით, მას ჰქონდა ორი სავაჭრო ჯიხურის ადგილი. გ. გ-ძემ სთხოვა დაეთმო მისთვის ჯიხურის ასაშენებლად ერთი ადგილი, რაც დაუთმო კიდეც, სანაცვლოდ კი შესთავაზა, რომ აუშენებდა სავაჭრო ჯიხურს თავისი მასალებით. გ. გ-ძემ თავისი პირობა არ შეასრულა და შესთავაზა მოსარჩელეს, რომ მას სანაცვლოდ სავაჭრო ჯიხურის აშენებაში დაეხმარებოდა მისი სიძე ა. კ-შვილი, რომელმაც მოიტანა სამშენებლო ბლოკი. დანარჩენი საშენი მასალა კი თვითონ მოსარჩელემ შეიძინა და მშენებლობაც სიმამრის დახმარებით აწარმოა. ა. კ-შვილმა აღნიშნული სავაჭრო ჯიხური მიაქირავა ი. მ-ძეს თვეში 30 ლარად. მოსარჩელის განმარტებით, იგი არის სადავო მაღაზიის მესაკუთრე, ვინაიდან ტექნიკური პასპორტიც და მიწის ნაკვეთიც რეგისტრირებულია მის სახელზე, მაგრამ იგი ვერ ახორციელებს საკუთრების უფლებას სავაჭრო ჯიხურზე.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, ზ. ლ-შვილმა მოითხოვა სავაჭრო ჯიხურის დაბრუნება და ი. მ-ძის მიერ გადახდილი 440 ლარის მის სასარგებლოდ ა. კ-შვილზე დაკისრება.
მოპასუხე ა. კ-შვილმა სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში აღნიშნა, რომ სავაჭრო ჯიხური მისი სახსრებით იქნა აშენებული, ხოლო ზ. ლ-შვილს, შეთანხმებისამებრ, უნდა ემუშავა სავაჭრო ჯიხურში გამყიდველად. რაც შეეხება ქირის სახით აღებულ 440 ლარს ა. კ-შვილმა განმარტა, რომ სამი წლის განმავლობაში მოსარჩელეს სავაჭრო ჯიხურის კუთვნილების საკითხი საეჭვოდ არ გაუხდია და ქირის სახით აღებული 440 ლარი მას ეკუთვნოდა.
თანამოპასუხე ი. მ-ძემაც არ ცნო სარჩელი და შესაგებელში აღნიშნა, რომ მას ა. კ-შვილზე მიასწავლეს, როგორც სავაჭრო ჯიხურის მესაკუთრეზე და ქირასაც მასთან იხდიდა. მისივე მითითებით, მაღაზიისათვის საჭირო ყველა დანახარჯი გაიღო ა. კ-შვილმა.
რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ზ. ლ-შვილის სარჩელი. ა. კ-შვილსა და ი. მ-ძეს დაევალათ სავაჭრო ჯიხურის ზ. ლ-შვილისათვის დაბრუნება. ა. კ-შვილს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 440 ლარის (მაღაზიის გაქირავების შედეგად მიღებული თანხა) გადახდა.
რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სავაჭრო ჯიხურის მესაკუთრე იყო ზ. ლ-შვილი და ის ვერ ახორციელებდა საკუთრების უფლებას, ხოლო ა. კ-შვილი და ი. მ-ძე მიიჩნია არაკეთილსინდისიერ მფლობელად. ქირის თანხა 440 ლარი სასამართლომ ჩათვალა ნივთის ნაყოფად და სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლზე მითითებით მიაკუთვნა მოსარჩელეს.
აღნიშნული გადაწყვეტილება მიიჩნია უკანონოდ ა. კ-შვილმა და სააპელაციო საჩივრით მიმართა საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატას.
აპელატმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა არასრულყოფილი დოკუმენტები, რომლებიც ვითომდა ადასტურებდა მის კანონიერ მფლობელობას სადავო სავაჭრო ჯიხურზე. ა. კ-შვილის განმარტებით, ზ. ლ-შვილმა მას უთხრა, რომ დაუთმობდა სავაჭრო ჯიხურის ასაშენებლად გამოყოფილ 20მ2 მიწის ნაკვეთს, ვინაიდან მიდიოდა საზღვარგარეთ და არ ჰქონდა სამშენებლოდ საჭირო ფინანსები. მოლაპარაკებისას, აპელანტის განმარტებით, რაიმე თანხის გადახდაზე ლაპარაკი საერთოდ არ ყოფილა და მშენებლობაც მისი სახსრებით განხორციელდა. აპელანტის მითითებით, ზ. ლ-შვილი არ იყო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, ვინაიდან ის საჯარო რეესტრში არ იყო ასეთად რეგისტრირებული. აპელანტის აზრით, მას ჰქონდა მოპოვებული საკუთრების უფლება სავაჭრო ჯიხურზე, ვინაიდან ის 5 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა სადავო ჯიხურს და სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლის საფუძველზე საკუთრების უფლება შეძენილი ჰქონდა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტმა მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნების დაკმაყოფილება.
საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის 2001 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ა. კ-შვილის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელი დარჩა რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება.
საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები და განმარტა, რომ სადავო “სავაჭრო ჯიხური" წარმოადგენდა უძრავ ნივთს სამოქალაქო კოდექსის 149-ე მუხლის შესაბამისად და აპელანტის მიერ მითითებულ მოძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების შეძენის სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლში გათვალისწინებული ფორმა მასზე არ ვრცელდება.
ა. კ-შვილმა საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის აღნიშნული განჩინება მიიჩნია უკანონოდ და საკასაციო საჩივრით მიმართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს.
კასატორმა განმარტა, რომ სადავო “სავაჭრო ჯიხური" მის მიერ იქნა აშენებული და თუ სასამართლომ მესაკუთრედ ცნო ზ. ლ-შვილი, მაშინ მას უნდა გადაეხადა მისთვის ის თანხა, რაც კასატორმა დახარჯა მშენებლობისათვის. ა. კ-შვილი მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 353-ე მუხლზე და განმარტავს, რომ თუ მოვალე საგანს უკან აბრუნებს, მას უნდა აუნაზღაურდეს აუცილებელი დანახარჯები, რომლის საფუძველზე კრედიტორი სარგებელს იღებდა. კასატორის აზრით, ქირის სახით მის მიერ აღებული 440 ლარი ამ თანხას შეადგენდა, მთლიანად კი კასატორმა 2470 ლარით განსაზღვრა “სავაჭრო ჯიხურის" ასაშენებლად გაწეული ხარჯის ოდენობა.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, ა. კ-შვილმა მოითხოვა საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნების დაკმაყოფილება.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლით მივიდა დასკვნამდე, რომ ა. კ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
როგორც საქმის მასალებით არის დადგენილი, სადავო სავაჭრო ჯიხური წარმოადგენს უძრავ ნივთს და თერჯოლის რაიონის გამგეობის ტექაღრიცხვის სამსახურში მოსარჩელე ზ. ლ-შვილის სახელზეა აღრიცხული. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად სავაჭრო ჯიხურის კანონიერ მესაკუთრედ ზ. ლ-შვილი უნდა ჩაითვალოს. აღნიშნულ გარემოებას არც კასატორი ხდის სადავოდ საკასაციო საჩივარში.
საკასაციო პალატის აზრით, ა. კ-შვილი არ არის მართლზომიერი მფლობელი, ვინაიდან საქმის მასალებიდან არ დგინდება, რომ ა. კ-შვილს სადავო ობიექტის ფლობისა და მესამე პირებისათვის გადაცემის უფლებამოსილება ჰქონდა მესაკუთრისაგან მინიჭებული. სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის შესაბამისად არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს, როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ა. კ-შვილის მიერ ქირის სახით მიღებული 440 ლარი წარმოადგენს მიღებულ სარგებელს და ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე უნდა დაუბრუნდეს მფლობელს, მოცემულ შემთხვევაში, ზ. ლ-შვილს.
საკასაციო პალატა ვერ განიხილავს კასატორის მოთხოვნას, რომ სადავო სავაჭრო ჯიხური მის მიერ იქნა აშენებული და ამისათვის გაწეული ხარჯები _ 2470 ლარი უნდა დაეკისროს ზ. ლ-შვილს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ეს მოთხოვნა სათანადო წესით არ იქნა დაყენებული სასამართლოში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლის შესაბამისად მოპასუხეს უფლება აქვს მისთვის სარჩელის ასლის ჩაბარების დღიდან საქმის ზეპირი განხილვისათვის წინასწარი მომზადების დამთავრებამდე აღძრას მოსარჩელის მიმართ შეგებებული სარჩელი პირვანდელ სარჩელთან ერთად განსახილველად. ამ ვადის გაშვების შემდეგ მოპასუხეს შეუძლია აღძრას შეგებებული სარჩელი სასამართლო პაექრობის დამთავრებამდე, თუ სასამართლო საპატიოდ მიიჩნევს ვადის გაშვებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 406-ე მუხლის შესაბამისად შეგებებული სარჩელის შეტანა საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია. ვინაიდან კასატორის მიერ დაყენებული საკითხები წარმოადგენს შეგებებული სარჩელის საგანს, საკასაციო პალატა აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით ვერ იმსჯელებს.
საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა და მისი გაუქმების იურიდიული საფუძველი არ არსებობს.
სარეზოლუციო ნაწილი:
პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე, 410-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ა. კ-შვილის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. მოცემულ საქმეზე უცვლელი დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 1 ნოემბრის განჩინება.
კასატორი გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
